“กะเพรา” หนึ่งในพืชผักสมุนไพรที่อยู่คู่ครัวไทย และเป็นวัตถุดิบสำคัญของเมนูยอดนิยมอย่าง “ผัดกะเพรา” เบื้องหลังอาหารจานคุ้นเคยนี้ไม่ได้มีเพียงรสชาติและความหอมที่เป็นเอกลักษณ์ แต่ยังมีความท้าทายด้านการผลิต โดยเฉพาะการรักษาคุณภาพวัตถุดิบให้สม่ำเสมอ มีปริมาณเพียงพอต่อความต้องการของตลาด และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ตลอดกระบวนการผลิต
จากความต้องการวัตถุดิบที่เพิ่มขึ้น ประกอบกับการขยายตัวของอุตสาหกรรมอาหารพร้อมทาน ทำให้การพัฒนากะเพราสายพันธุ์ใหม่เข้ามามีบทบาทสำคัญ ไม่ใช่เพียงการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต แต่ยังเป็นโอกาสในการสร้างระบบเกษตรที่เชื่อมโยงงานวิจัย เกษตรกร และผู้ประกอบการเข้าด้วยกัน โดยมีเป้าหมายคือการสร้างวัตถุดิบคุณภาพดีและรายได้ที่มั่นคงให้กับภาคเกษตรไทย
หนุนเกษตรกรปลูกกะเพราครบวงจร
เติมความรู้ ทุน สร้างตลาดมั่นคง
คุณเจนจิรา หอมมะลิ ผู้จัดการฝ่ายส่วนวิชาการเกษตร บริษัท ซีพีแรม จำกัด กล่าวว่า บริษัทดำเนินโครงการ “เกษตรกรคู่ชีวิต” มาอย่างต่อเนื่องกว่า 19 ปี เพื่อส่งเสริมเกษตรกรผู้ปลูกกะเพราอย่างครบวงจร โดยให้ความสำคัญกับการสนับสนุน 3 ด้าน ได้แก่ ความรู้ ทุน และการตลาด
“แนวคิดเกษตรกรคู่ชีวิตเกิดจากความตั้งใจ ที่จะสร้างความเข้มแข็งให้เกษตรกรอย่างรอบด้าน ทั้งด้านองค์ความรู้ เทคโนโลยี การตลาด และการพัฒนาอาชีพ เพื่อให้เกษตรกรมีรายได้ที่มั่นคง ขณะที่ซีพีแรมก็ได้รับวัตถุดิบที่มีคุณภาพคงที่สม่ำเสมอ เป็นความร่วมมือเสมือนคู่ชีวิตที่เติบโตและสร้างประโยชน์ร่วมกันอย่างยั่งยืน”
สำหรับความสำคัญของการพัฒนากะเพราสายพันธุ์ใหม่ คุณเจนจิรา อธิบายว่า กะเพราเป็นหนึ่งในวัตถุดิบที่มีความต้องการสูงของบริษัท โดยมีปริมาณการใช้ใบกะเพราประมาณ 200 ตันต่อปี และมีเกษตรกรในโครงการทั่วประเทศประมาณ 44 ราย การพัฒนาสายพันธุ์จึงเป็นอีกแนวทางที่จะช่วยตอบโจทย์อุตสาหกรรมอาหาร ทั้งในด้านคุณภาพวัตถุดิบและประสิทธิภาพการผลิต โดยเฉพาะการเพิ่มผลผลิตต่อไร่ ซึ่งจะช่วยให้เกษตรกรมีโอกาสสร้างรายได้จากพื้นที่เพาะปลูกได้มากขึ้น
คุณเจนจิรา กล่าวต่ออีกว่า จุดเริ่มต้นของการพัฒนากะเพราสายพันธุ์ใหม่ ไม่ได้อยู่ที่การครอบครองพืชสมุนไพรที่คนไทยคุ้นเคย แต่เป็นการหาคำตอบว่า จะทำอย่างไรให้กะเพราซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญของอาหารไทย มีคุณภาพคงที่ สม่ำเสมอ อร่อย ปลอดภัย มีคุณค่าทางโภชนาการ และมีปริมาณเพียงพอตลอดทั้งปี
“สำหรับอุตสาหกรรมอาหาร คุณภาพของผลิตภัณฑ์ไม่ได้เริ่มต้นที่โรงงาน แต่เริ่มตั้งแต่แปลงปลูก การมีวัตถุดิบที่ดีและมีมาตรฐานจึงเป็นหัวใจสำคัญ ทั้งในเรื่องความปลอดภัย การตรวจสอบย้อนกลับ และการรักษาคุณภาพของอาหาร ให้ได้มาตรฐานเดียวกันในทุกขั้นตอน”
ประเด็นเรื่องการพัฒนาสายพันธุ์กะเพราะใหม่ และการผสมข้ามกับกะเพราทั่วไปยังเป็นอีกเรื่องที่ได้รับความสนใจ โดยข้อมูลจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ระบุว่า โอกาสเกิดการผสมเกสรข้ามสายพันธุ์ตามธรรมชาติมีเพียงประมาณ 0.001% เพราะกะเพราสายพันธุ์ใหม่มีชุดโครโมโซม 4 ชุด (4x) แตกต่างจากกะเพราทั่วไปที่มีเพียง 2 ชุด (2x) โดยทำการทดลองมาหลายรุ่นพบว่า การผสมพันธุ์ไม่พบการติดเมล็ดหรือเกิดเมล็ดฝ่อ
คุณเจนจิรา บอกว่า ข้อมูลดังกล่าวจึงเป็นส่วนหนึ่งของการอธิบายความแตกต่าง ระหว่างกะเพราสายพันธุ์ใหม่กับกะเพราทั่วไป รวมถึงประเด็นการปะปนของสายพันธุ์ ซึ่งเป็นเรื่องที่ผู้บริโภค เกษตรกร และผู้ประกอบการควรได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง เพื่อทำความเข้าใจการพัฒนาพันธุ์พืชบนพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์
ไขข้อเข้าใจสิทธิพันธุ์พืช
กะเพราสายพันธุ์ใหม่ ไม่กระทบพันธุ์ดั้งเดิม
อีกประเด็นที่มีความสำคัญคือความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิในพันธุ์พืช โดยประเทศไทยมีกะเพรามากกว่า 300 สายพันธุ์ การพัฒนากะเพราสายพันธุ์ใหม่จึงไม่ได้หมายความว่ากะเพราพันธุ์ดั้งเดิมจะหมดความสำคัญ หรือเกษตรกรจะไม่สามารถเลือกปลูกและจำหน่ายพันธุ์ที่ตนเองต้องการได้
ข้อมูลจากกรมวิชาการเกษตรระบุว่า ปัจจุบันมีพืชจำนวน 107 รายการที่ได้รับความคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 และมีพันธุ์พืชใหม่ที่ผ่านกระบวนการตรวจสอบและได้รับหนังสือสำคัญแสดงการจดทะเบียน (คพ. 2) แล้วทั้งหมด 1,108 พันธุ์ โดยมีทั้งพันธุ์ที่ยังอยู่ระหว่างอายุการคุ้มครอง และพันธุ์ที่สิ้นสุดอายุการคุ้มครองตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด
ผลงานการพัฒนาพันธุ์เหล่านี้มาจากหลายภาคส่วน ทั้งหน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษา และภาคเอกชน สะท้อนให้เห็นว่าการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่เป็นกลไกหนึ่งในการสนับสนุนนวัตกรรมทางการเกษตร และช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระยะยาว
คุณเจนจิรากล่าวถึงความกังวลของเกษตรกรและผู้จำหน่ายกะเพราว่า “ฝากถึงพี่น้องเกษตรกรหรือแม่ค้าทั้งหมดนะคะ ที่มีความสกังวลเกี่ยวกับกะเพราพันธุ์ใหม่ อยากให้ทุกคนสบายใจว่า กะเพราในประเทศไทยมีมากกว่า 300 สายพันธุ์ ทุกคนสามารถเลือกซื้อ เลือกกิน เลือกขายสายพันธุ์ที่ตัวเองทำได้เลย เคยดำเนินชีวิตอย่างไร ก็ทำอย่างนั้นได้เลย พันธุ์ไหนที่เคยปลูกเคยขายอยู่ก็ทำได้ปกติ ไม่ได้มีผลกระทบอะไรจากกะเพราสายพันธุ์ใหม่นี้เลยค่ะ”
เกษตรกรลำพูน ปลูกกะเพราสายพันธุ์ใหม่
ส่งโรงงาน รับซื้อกิโลกรัมละ 140 บาท
ภาพของการพัฒนากะเพราสายพันธุ์ใหม่จะเห็นได้ชัดขึ้น เมื่อพิจารณาจากกระบวนการผลิตจริงในแปลงเกษตร โดย ลุงหนุ่ย-ภานุวัฒน์ วิชัยรัตน์ เกษตรกรผู้ปลูกกะเพราป่า จ.ลำพูน ถือเป็นหนึ่งในเกษตรกรที่ส่งผลผลิตเข้าสู่โรงงานซีพีแรม ถ่ายทอดประสบการณ์การปลูกและการดูแลกะเพรา ตั้งแต่การเตรียมแปลงไปจนถึงการเก็บเกี่ยว
ลุงหนุ่ย เล่าถึงการปลูกให้ได้ผลผลิตว่า เริ่มต้นจากการเตรียมดินอย่างพิถีพิถัน พร้อมคลุมผ้ายางดำบริเวณแปลงเพื่อป้องกันวัชพืช ระหว่างเตรียมแปลงจะเพาะเมล็ดกะเพราในถาดเพาะประมาณ 30 วัน เพื่อให้ต้นกล้าแข็งแรงและมีระบบรากสมบูรณ์ ก่อนย้ายลงปลูกในแปลงจริง
“เมื่อกล้าเติบโตได้ขนาดอายุที่ต้องการ จึงย้ายปลูกลงแปลงจริง โดยกำหนดระยะห่างระหว่างต้นอยู่ที่ประมาณ 20-30 เซนติเมตร เพื่อให้ต้นกะเพราได้รับแสง อากาศ และธาตุอาหารอย่างเหมาะสม ส่งผลให้ใบมีขนาดสวย กลิ่นหอม และให้ผลผลิตสม่ำเสมอ”
หลังย้ายกล้าลงปลูกลงในแปลงปลูก การดูแลต้นกะเพราจะเน้นแนวทางเกษตรปลอดภัย ลุงหนุ่ยจะเลือกใช้ปุ๋ยคอกและปุ๋ยชีวภาพเป็นหลัก เพื่อลดการพึ่งพาสารเคมี ช่วยบำรุงดินให้ร่วนซุยและรักษาสมดุลของระบบนิเวศในแปลง ช่วยให้ลุงหนุยทำงานได้อย่างปลอดภัย และสร้างความมั่นใจให้กับผู้บริโภคในเรื่องความสะอาดของผลผลิต
เมื่อต้นกล้าลงแปลงได้ประมาณ 25-30 วัน ต้นกะเพราจะเริ่มให้ผลผลิต ลุงหนุ่ยจะทยอยตัดยอดและเก็บเกี่ยวใบได้อย่างต่อเนื่อง โดยหนึ่งรอบการปลูกสามารถเก็บเกี่ยวได้นานประมาณ 4 เดือน การตัดยอดในระดับที่เหมาะสมจะช่วยกระตุ้นให้ต้นแตกยอดใหม่ ทำให้สามารถรักษาปริมาณและคุณภาพผลผลิตได้ตลอดรอบการผลิต
หลังเก็บเกี่ยวในแต่ละวัน ลุงหนุ่ยและสมาชิกในชุมชนจะช่วยกันเด็ดใบกะเพรา ก่อนส่งตรงเข้าสู่โรงงานซีพีแรมทันที เพื่อให้วัตถุดิบเข้าสู่กระบวนการผลิตอาหารได้อย่างรวดเร็ว ลดระยะเวลารอคอย และรักษาคุณภาพของผลผลิต
“ใบกะเพราะที่ผมเก็บส่งแต่ละครั้ง ก็จะอยู่ที่ประมาณ 50-55 กิโลกรัม ราคาขายเฉลี่ยอยู่ที่ 140 บาทต่อกกิโลกรัม กะเพราะสายพันธุ์ใหม่นี่ถือว่าดีครับ ผลผลิตที่ได้เวลาเด็ดใบ ก็ได้น้ำหนักดี ใบมีกลิ่นหอม การปลูกกะเพราไม่เพียงสร้างความภาคภูมิใจ ในอาชีพเกษตรกรให้ผม แต่ยังเป็นอาชีพที่ช่วยดูแลครอบครัว และสร้างโอกาสทางการศึกษาให้กับลูกจนจบปริญญาตรี”
ท้ายที่สุด การยกระดับภาคเกษตรไทยไม่ได้ขึ้นอยู่กับการมีพันธุ์พืชใหม่เพียงอย่างเดียว แต่ต้องมีระบบสนับสนุนที่ทำให้เกษตรกรเข้าถึงความรู้ เทคโนโลยี แหล่งทุน และตลาดได้อย่างเหมาะสม เมื่อทุกภาคส่วนเติบโตไปด้วยกัน พืชสมุนไพรที่อยู่คู่ครัวไทยอย่างกะเพรา ก็จะสามารถต่อยอดเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจ สร้างรายได้ให้ชุมชน และเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาระบบอาหารไทยให้เข้มแข็งและยั่งยืนได้ในระยะยาว
ครูแหม่ม หรือ นางศิริรัตน์ พุมดวง วัย 54ปี เจ้าของบ้านสวนครูแหม่ม จ.นครศรีธรรมราช ประสบความสำเร็จในการพัฒนาต่อยอดสร้างมูลค่าเพิ่มผักเหลียงได้หลากหลายรูปแบบไม่ว่าจะเป็น ข้าวเกรียบใบเหลียง หรือใบเหลียงสแน็ก ผงโรยข้าวผักเหลียง ซาใบเหลียง ผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติจากใบเหลียง สบู่น้ำแร่ผักเหลียง ผงพอกหน้าผักเหลียง กลายเป็นสินค้าเด่นของชุมชนที่นักท่องเที่ยวนิยมซื้อติดมือกลับบ้าน ปลูกผักเหลียงอินทรีย์ในสวนยางพารา บ้านสวนครูแหม่ม ปลูกผักเหลียงแบบอินทรีย์ในสวนยางพารา ตั้งอยู่บ้านเลขที่ 15 หมู่ 8 ต.นบพิตำ อ.นบพิตำ จ.นครศรีธรรมราช ครูแหม่มได้ศึกษาพบว่าในสวนยางพารามีต้นผักเหลียงซึ่งเป็นสายพันธุ์พื้นเมืองของตำบลนบพิตำ จึงได้ศึกษาทดลองปรับปรุงสายพันธุ์ตลอดจนวิธีการเพาะปลูก และการตูแลรักษาเพื่อให้ได้ผลผลิตที่ดีมีคุณภาพ จนได้รับการรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์จากศูนย์วิทยาศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฎนครศรีธรรมราช และได้ใบรับรอง Organic Thailand เป็นเครื่องการันตีคุณภาพสินค้าสะอาด ปลอดภัย ไร้สารเคมี จึงสามารถขายผักเหลียงได้ราคาสูงถึง กก.ละ 100 บาท ครูแหม่มควบคุมคุณภาพผักที่ขายเป็นยอ
ผู้เขียน : Huynh Nhat Mai Van จากพืชน้ำพื้นบ้านที่คนไทยคุ้นเคยและนิยมนำมาประกอบอาหารในท้องถิ่น วันนี้ “ไข่ผำ” กำลังก้าวขึ้นมาเป็นหนึ่งในวัตถุดิบอาหารแห่งอนาคตที่ได้รับความสนใจจากทั่วโลก ด้วยคุณค่าทางโภชนาการที่อัดแน่นอยู่ในพืชน้ำขนาดจิ๋ว ทั้งโปรตีน วิตามิน แร่ธาตุ และสารอาหารสำคัญต่อร่างกาย จนได้รับการขนานนามว่าเป็นหนึ่งในกลุ่ม “ซูเปอร์ฟู้ด” (Superfood) หรืออาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง แต่ความน่าสนใจของไข่ผำไม่ได้หยุดอยู่เพียงการเป็นแหล่งโปรตีนจากพืชเท่านั้น เพราะในช่วงหลายปีที่ผ่านมา มีงานวิจัยที่ศึกษาถึงประโยชน์ของไข่ผำต่อสุขภาพ ทั้งด้านการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด และการเป็นส่วนประกอบของรูปแบบการรับประทานอาหารที่อาจช่วยชะลอการเปลี่ยนแปลงของสมองตามวัย ขณะเดียวกัน ไข่ผำยังเป็นพืชน้ำที่เจริญเติบโตได้รวดเร็ว สามารถนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์อาหารได้หลากหลาย จึงกลายเป็นอีกหนึ่งพืชเศรษฐกิจทางเลือกที่น่าจับตามอง โดยเฉพาะในยุคที่ผู้บริโภคหันมาให้ความสำคัญกับอาหารเพื่อสุขภาพและโปรตีนจากพืชมากขึ้น “Advertiser” รู้จัก “ไข่ผำ” พืชน้ำขนาดจิ๋ว อุดมด้วยโปรตีนและสารอาหาร ไข่ผำ หรือที่บางพื้นที่เรียกว่
เสาวรส ผลไม้มากประโยชน์ มีวิตามินเอสูง ซึ่งช่วยในการบำรุงสายตา บำรุงผิวพรรณ ลดริ้วรอยเหี่ยวย่น และเพิ่มสมดุลให้ร่างกาย สามารถทานผลสดได้ มีถิ่นกำเนิดอยู่ในทวีปอเมริกาใต้ บริเวณประเทศบราซิล ปารากวัย อาร์เจนตินา ผลเป็นทรงกลม ผลอ่อนสีเขียว เมื่อสุกมีหลายสีแล้วแต่พันธุ์ ทั้งสีม่วง เหลือง ส้ม ชั้นในสุดของเปลือกเป็นเยื่อสีขาวที่เรียกรก เนื้อรสเปรี้ยวจัด บางพันธุ์มีรสอมหวาน แหล่งปลูกเสาวรสที่สำคัญคือภาคเหนือ และพื้นที่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยเพชรบูรณ์มีพื้นที่ปลูกมากที่สุด รองลงมาคือเชียงราย ซึ่งด้วยคุณประโยชน์และรสชาติที่ถูกใจคนไทย เสาวรสจึงถือเป็นอีกหนึ่งพืชทางเลือกสร้างรายได้เสริมที่น่าสนใจ และเกษตรกรทั่วทุกภาคให้ความสนใจปลูกอย่างแพร่หลาย คุณลัดดาวรรณ ชอบทำกิจ หรือ พี่กุ้ง ยังสมาร์ทฟาร์มเมอร์สุราษฎร์ อยู่ที่หมู่ที่ 12 ตำบลท่าขนอน อำเภอคีรีรัฐนิคม จังหวัดสุราษฎร์ธานี อดีตพนักงานประจำ ผันตัวเป็นเกษตรกรปลูกเสาวรสพันธุ์พื้นเมืองสร้างรายได้บนพื้นที่ 2 ไร่ มีรายได้มากกว่างานประจำ ลงทุนครั้งเดียวเก็บเกี่ยวได้นานถึง 4 ปี พี่กุ้ง เล่าให้ฟังว่า เมื่อก่อนตนเองทำงานประจำอยู่ที่โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี
ปฏิบัติการปราบปรามสินค้าปศุสัตว์ผิดกฎหมายยังคงเดินหน้าอย่างต่อเนื่อง ล่าสุด ศูนย์อำนวยการร่วมพิทักษ์ความมั่นคงทางเกษตรและอาหารพระพิรุณ (ศพร.กษ.) สั่งการกรมปศุสัตว์สนธิกำลังร่วมกับกองบังคับการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับการคุ้มครองผู้บริโภค (บก.ปคบ.) เข้าตรวจค้นห้องเย็นแห่งหนึ่งในตำบลบ้านเกาะ จังหวัดสมุทรสาคร หลังได้รับเบาะแสการลักลอบนำไส้สุกรหมักเกลือผิดกฎหมายมาจัดเก็บและจำหน่าย ผลการตรวจค้นพบไส้สุกรหมักเกลือบรรจุถังพลาสติก 154 ถัง น้ำหนักรวม 24,640 กิโลกรัม หรือกว่า 24.6 ตัน มูลค่ากว่า 5 ล้านบาท โดยผู้ดูแลไม่สามารถแสดงใบอนุญาตเคลื่อนย้ายซากสัตว์และเอกสารที่เกี่ยวข้องได้ครบถ้วน เจ้าหน้าที่จึงสั่งอายัดสินค้าทั้งหมดไว้ หากนำหลักฐานมายืนยันไม่ได้ จะดำเนินคดีตามพระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง กรณีนี้นับเป็นอีกหนึ่งภาพสะท้อนว่า ปัญหาสินค้าปศุสัตว์ผิดกฎหมายไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะเนื้อสุกรแช่แข็ง แต่ยังขยายไปถึงผลิตภัณฑ์และเครื่องในสุกร ซึ่งอาจเป็นอีกช่องทางที่ขบวนการผิดกฎหมายใช้แทรกซึมเข้าสู่ตลาดภายในประเทศ ย้อนกลับไปในช่วง 4 ปีที่ผ่านมา ปัญหาหมูเถื่อนเป็นหนึ่งใน
