ปีนี้ กรมอุตุนิยมวิทยาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ประกาศเตือนคนไทยเสี่ยงเผชิญผลกระทบจากปรากฏการณ์เอลนีโญอย่างรุนแรง สภาวะอากาศแปรปรวน ก่อเกิดกระแสลมร้อนพัดพาความแห้งแล้งมาปกคลุมประเทศไทย จะทำให้เกิดภาวะอากาศร้อนแล้งสุดขั้ว มีอุณหภูมิสูงกว่า 40-45 องศาในหลายพื้นที่ของประเทศไทย ต้นทุเรียนเสี่ยงเจอสภาพอากาศร้อนจัด เกิดภาวะใบไหม้และร่วงหล่นเสียหายได้
“ฟาร์มรื่นรมย์” ต้นแบบการทำสวนทุเรียนสมัยใหม่
คุณโต๊ด – วสันต์ รื่นรมย์ นายกสมาคมสวนผลไม้จังหวัดระยองและเป็นเจ้าของสวนทุเรียน “ฟาร์มรื่นรมย์” ซึ่งเป็นต้นแบบการทำสวนทุเรียนแบบเกษตรสมัยใหม่ โดยจัดการสภาพแวดล้อมอย่างเหมาะสม โดยนำข้อมูลผลการวิเคราะห์สภาพดินฟ้าอากาศในแต่ละปีมาประกอบการวางแผนการผลิตทุเรียนในแต่ละฤดู รวมทั้งใช้เทคโนโลยีนวัตกรรมใหม่ ๆ เพื่อการเพิ่มผลผลิต จนทำให้ประสบความสำเร็จในการบริหารจัดการสวนทุเรียนสมัยใหม่ สไตล์ “ธุรกิจเกษตร” ที่ให้ผลผลิตสูงสุด
ติดตั้งพัดลมระบายอากาศในสวนทุเรียน
คุณโต๊ดได้แบ่งปันประสบการณ์ในการแก้ปัญหาอากาศร้อนและการระบายอากาศที่ไม่ดีภายในสวน โดยติดตั้งพัดลมฟาร์ม (พัดลมเล้าไก่) จำนวน 2 ตัวที่ใช้พลังงานโซล่าเซลล์ ทำหน้าที่ช่วยระบายอากาศในพื้นที่สวนทุเรียนจำนวน 20 ไร่ วัตถุประสงค์หลักของการติดตั้งพัดลมระบายอากาศเพื่อสร้าง “ลมจำลอง” เพิ่มการไหลเวียนของอากาศภายในทรงพุ่มทุเรียน ช่วยรักษาความชื้นในทรงพุ่ม ลดความเครียดของต้นทุเรียนจากอากาศร้อน ทั้งลดปัญหาโรคและแมลงศัตรูพืช(ไรแดง)
“ ในสวนทุเรียนของผม สภาพอากาศไม่ค่อยถ่ายเท จึงติดตั้งพัดลมฟาร์มที่ใช้พลังงานโซล่าเซลล์เพื่อสร้างลมจำลองขึ้นมาในสวนทุเรียน พัดลมช่วยระบายอากาศ ต้นทุเรียนไม่เครียด ปรับตัวสู้อากาศร้อนแล้งได้ดี เพราะหลังจากเพิ่มความชื้นในทรงพุ่ม ทำให้ปากใบสามารถเริ่มเปิดคายน้ำได้นานขึ้น รากก็จะดูดน้ำและอาหาร ไปใช้ประโยชน์ได้เพิ่มมากขึ้นอีก ช่วยให้ทุเรียนเติบโตแข็งแรงกว่าเดิม นอกจากนี้ในภาวะอากาศร้อนแล้ง มักเจอปัญหาการสร้างเนื้อขยายลูกได้ไม่เต็มที่ ผมใช้ซังปาล์มคลุม เพื่อรักษาความชื้นที่โคนต้นจึงเป็นอีกทางเลือกที่ช่วยให้เกิดการเจริญเติบโตได้อย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ ซังปาล์มอุดมไปด้วยธาตุอาหารไนโตรเจนและโพแทสเซียม จึงเหมาะสมใช้สำหรับช่วงระยะ ขึ้นลูกไปจนถึงระยะสร้างเนื้อครับ ”คุณโต๊ด กล่าว
ทุเรียนที่เป็นไม้ผลเมืองร้อน(tropical fruit) จะมีพัฒนาการเจริญเติบโตของผลในช่วงหน้าร้อนและช่วงกุมภาพันธ์-เมษายนที่สภาพอากาศร้อน ความชื้นอากาศต่ำ(แห้ง) ส่งผลให้การขยายขนาดผลในระยะสร้างเนื้อ ดังนั้นจากการศึกษาและเก็บข้อมูลมาต่อเนื่องจึงใช้วิธีการต่อเติมเสริมหัวสปริงเกอร์ขึ้นไปในทรงพุ่ม เพื่อเพิ่มความชื้นในทรงพุ่มได้ 55 – 80%พร้อมกับส่งเสริมเรื่องการพัฒนาของผลได้เป็นอย่างดีครับ
” การทำสวนแนวสมัยใหม่ เราจึงมาดูตามภาพนี้กันเลยครับจะเห็นได้ว่าเมื่อพระอาทิตย์ขึ้นความเข้มแสงเพียงพอในการเผาความชื้นทำให้ความชื้นอากาศลดลงปากใบก็จะเริ่มเปิดเพื่อคายน้ำ และเมื่อปากใบเปิดขายน้ำรากก็จะดูดน้ำและธาตุอาหารขึ้นไปทดแทนทันที สิ่งที่เราจัดการในสวนคือ 1. อินทรีย์วัตถุที่ทำหน้าที่ในการดูดซับความชื้นดูดซับธาตุอาหาร 2. ให้ปุ๋ยทางระบบน้ำเพื่อให้ปุ๋ยได้บ่อยครั้งหรือหว่ายปุ๋ยครั้งละน้อยๆแต่บ่อยครั้ง 3. เพิ่มคาร์บอนไดออกไซด์เข้าไปในสวนเพิ่มกระบวนการปรุงอาหารเพิ่มประสิทธิภาพในการใช้ปุ๋ย 4. รักษาความชื้นในทรงพุ่ม (micro climate )เมื่อเรานำกระบวนการทางวิทยาศาสตร์มาใช้ในการจัดการสวนได้อย่างต่อเนื่อง ก็จะช่วยให้ สามารถลดต้นทุนการผลิตอีกทั้งต้นทุเรียนของเราก็มีความสมบูรณ์ สุขภาพแข็งแรง แบบนี้ไงครับที่เราเรียกกันว่าเกษตรเป็นวิทยาศาสตร์ “
ใช้นวัตกรรมเกษตรอัจฉริยะเป็นตัวช่วย
คุณโต๊ด กล่าวเพิ่มเติมว่า ปัจจุบันมีการรวมกลุ่มเกษตรกรชาวสวนรุ่นใหม่ของจังหวัดระยองในชื่อ “ กลุ่มสารภาคภูมิ” โดยเน้นการใช้นวัตกรรมเกษตรอัจฉริยะมาพัฒนาอาชีพการทำเกษตร เช่น “อุปกรณ์ควบคุมภูมิอากาศอัจฉริยะในสวนทุเรียน” เพื่อแก้ปัญหาความแปรปรวนของสภาพอากาศที่ส่งผลกระทบต่อผลผลิต รวมทั้งเทคโนโลยีการเกษตรอื่นๆ เช่น การใช้โดรนและหุ่นยนต์พ่นยา รวมทั้งถ่ายทอดเทคโนโลยีการดูแลพืชก่อนให้ผลผลิตและหลังเก็บเกี่ยวอย่างถูกวิธี เพื่อเพิ่มคุณภาพผลผลิต
สถานีตรวจวัดอากาศในสวนทุเรียน นับเป็นตัวช่วยสำคัญในการรับมือกับภาวะอากาศร้อนสุดขั้วในสวนทุเรียนเพราะอุปกรณ์นี้จะทำหน้าที่ตรวจสอบความชื้นอากาศ อุณหภูมิอากาศ อุณหภูมิดิน ความชื้นดิน อุณหภูมิใบ ค่าศักย์การคายน้ำ (VPD) และค่าความเข้มแสง อุปกรณ์นี้จะช่วยตรวจสอบค่าความชื้นในดินและความชื้นในอากาศอยู่ที่ระดับเท่าไหร่ หากอยู่ในเกณฑ์ที่ต่ำมาก จะได้วางแผนรับมือแก้ไขปัญหาได้ทันเวลา และสามารถรักษาสมดุลความชื้นในวันที่สภาพอากาศร้อนมากได้
“ ที่ผ่านมาชาวสวนมีการรดน้ำเป็นงานประจำอยู่แล้ว เปิดให้น้ำวันละ 30 นาที ให้น้ำวันเว้นวัน แต่ไม่เคยตรวจสอบว่า การให้น้ำแต่ละครั้ง ดินมีความชื้นเพิ่มขึ้นกี่เปอร์เซ็นต์ และดินมีเก็บกักความชื้นได้นานแค่ไหน อาศัยประสบการณ์ในการทำงานเป็นที่ตั้ง หลังผมติดตั้ง เซนเซอร์วัดความชื้นในดิน ช่วยทำงานได้ง่ายขึ้น เพราะเซนเซอร์ช่วยตรวจจับระดับความชื้นของดินได้อย่างแม่นยำ ทำให้มั่นใจได้ว่าพืชได้รับน้ำอย่างเหมาะสม ช่วยป้องกันพืชขาดน้ำหรือได้รับน้ำมากเกินไป ที่สำคัญ ช่วยประหยัดน้ำและลดต้นทุนไปพร้อมๆ กัน ” คุณโต๊ด กล่าว
นอกจากนี้ ในจังหวัดระยอง ยังได้รวมตัวกันตั้งกลุ่มอากาศบ้านเรา โดยมีเจ้าหน้าที่กรมอุตุนิยมวิทยา “ คุณเอกสิทธิ์ ช่างเหล็ก ” คอยให้ข้อมูลเกี่ยวกับสภาพอากาศอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งข้อมูลพยากรณ์อากาศของกรมอุตุนิยมวิทยาในสมันนี้ ค่อนข้างแม่นยำ ทำให้เกษตรกรสามารถวางแผนการทำงานล่วงหน้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ ขณะเดียวกันทางกลุ่มมีช่องทางในการติดต่อสื่อสารกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทางระบบออนไลน์ ที่สามารถให้คำแนะนำและความช่วยเหลือเกษตรกรได้ตลอดเวลาอย่างต่อเนื่อง
” สภาพอากาศร้อน ช่วงเดือนเมษายน สวนทุเรียนทั่วไปจะมีผลผลิตทุกรุ่น ทั้งรุ่นที่กำลังตัด,ใกล้จะตัด,ไข่ห่าน,ไข่ไก่,ขึ้นลูกรวมไปถึงหางแย้แต่ทว่าสภาพอากาศในช่วงนี้ไม่ค่อยจะเป็นใจส่งเสริมเรื่องการพัฒนาเจริญเติบโตดังนั้นแต่ละสวนก็ต้องหาแนวทางในการปรับปรุงเพื่อให้ต้นทุเรียนของเราสามารถใช้ประโยชน์จากปุ๋ย ฮอร์โมนและอาหารเสริมต่างๆ โดยการเผาผลาญและเคลื่อนย้ายน้ำตาล เพื่อการเติบโต สิ่งที่เกษตรกรต้องจัดการคือ รดน้ำให้ฟุ้งเป็นละออง วิธีการนี้ทำได้ง่ายมากเพียงปรับลดจำนวนประตูน้ำลง น้ำก็จะแรง วงเปียกกว้างขึ้นและฟุ้งเป็นละอองเพิ่มความชื้นสัมพัทธ์ ฉีดสาหร่ายที่ใบ(อัตราต่ำ ย้ำว่าไม่เข้มข้น) เมื่อได้ความชื้นแล้วก็เพิ่มประสิทธิภาพในการเผาผลาญและเคลื่อนย้ายน้ำตาล ในรูปแบบที่ต้นทุเรียนต้องการนำไปใช้ประโยชน์ ใส่ปุ๋ยสูตรที่มีโพแทสเซียมสูง(ใส่ปุ๋ยแล้วต้องรดน้ำให้เนื้อปุ๋ยละลายให้หมด) ก็จะนำธาตุอาหารไปใช้พัฒนาสร้างเนื้อ ขยายลูกต่อไป ที่สำคัญคอยสังเกตหนอนและเพลี้ยแป้งด้วยนะครับ เกษตรเป็นวิทยาศาสตร์ มาร่วมเดินไปพร้อมๆกันเพื่อความยั่งยืนในอาชีพของเราครับ “
หากสวนทุเรียนหรือสวนผลไม้ในพื้นที่ใด ที่มีลักษณะภูมิประเทศเป็นแอ่งกระทะ ในฤดูร้อนนี้ อย่าปล่อยให้ต้นทุเรียนเสี่ยงอยู่ในที่สภาพอับลม คุณโต๊ด แนะนำว่า ควรนำนวัตกรรมมาใช้เพื่อเพิ่มศักยภาพการติดพัดลมที่ใช้พลังงานแสงอาทิตย์ สร้างธนาคารน้ำใต้ดิน ติดสปริงเกอร์บนเสาสูง เพิ่มความชื้นทรงพุ่มฯลฯ สามารถลดอุณหภูมิภายในสวนได้อย่างน้อย 1-2 องศา ช่วยเพิ่มการไหลเวียนของอากาศภายในทรงพุ่มทุเรียน ลดความเครียดของต้นทุเรียนจากอากาศร้อน ทำให้ต้นทุเรียนเติบโตแข็งแรงสู้ภาวะร้อนแล้ง ได้อย่างสบายๆ
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
ในวันที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ทั้งภัยแล้ง อุณหภูมิสูง ดินเสื่อม และต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูงขึ้น การทำเกษตรจึงยากกว่าที่เคย โดยเฉพาะปัญหาราคาปุ๋ยและคุณภาพดินที่ถดถอยต่อเนื่อง จนเกษตรกรจำนวนมากต้องลงทุนเพิ่ม แต่ผลผลิตกลับไม่เพิ่มตาม “ไบโอชาร์” จึงถูกมองว่าเป็นหนึ่งในทางรอดสำคัญของภาคเกษตรยุคใหม่ เพราะไม่ใช่เพียงถ่านธรรมดา แต่คือคาร์บอนจากชีวมวลพืชที่มีโครงสร้างรูพรุนสูง ช่วยฟื้นฟูดินถึงระดับโครงสร้างพื้นฐาน ทำให้ดินร่วนซุย อุ้มน้ำได้ดี ลดการสูญเสียธาตุอาหาร และช่วยให้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เติบโตได้มากขึ้น และสิ่งที่น่าสนใจคือ เกษตรกรสามารถผลิตไบโอชาร์ใช้เองได้จากเศษวัสดุในไร่นา ไม่ว่าจะเป็นฟางข้าว ใบอ้อย กิ่งไม้ ซังข้าวโพด หรือเศษพืชจากสวนผลไม้ เพราะพืชทุกชนิดล้วนมีคาร์บอนเป็นองค์ประกอบ เมื่อนำมาเผาภายใต้สภาวะออกซิเจนจำกัด ก็จะได้ไบโอชาร์ที่สามารถนำกลับไปฟื้นดินในแปลงของตัวเองได้อีกครั้ง คุณประสาน สุขสุทธิ์ อดีตหัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสระแก้ว และเจ้าของสวนไผ่โป๋ยแจ่ม สระแก้ว ได้ให้มุมมองในเรื่องของไบโอชาร์ไว้ว่า แม้ไบโอชาร์จะไม่ใช่ยาวิเศษที่แก้ได้ทุกปัญหาในทั
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
“ไม่มีประวัตินำเข้า แต่ 11 บริษัทส่งออกปลากว่า 200,000 ตัว ได้อย่างไร?” อาจเป็นเพียงคำถามสั้นๆ แต่กลับสะท้อนความผิดปกติสำคัญในระบบข้อมูลประมงไทย เพราะในขณะที่หน่วยงานรัฐยืนยันว่า ประเทศไทยมีการนำเข้าปลาหมอคางดำอย่างถูกต้องตามกฎหมายเพียงครั้งเดียวเพื่อการวิจัย กลับปรากฏข้อมูลการส่งออกปลาชนิดเดียวกันไปยังต่างประเทศจำนวนมหาศาลในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ถึงวันนี้ สำคัญที่สุดคือ เหตุใดร่องรอยทางการค้าเหล่านี้จึงยังไม่เคยได้รับคำอธิบายที่ชัดเจนต่อสาธารณะ ย้อนกลับไปในปี 2553 ประเทศไทยอนุญาตให้นำเข้าปลาหมอคางดำอย่างถูกต้องตามกฎหมายเพียงกรณีเดียว คือการนำเข้าปลา 2,000 ตัว เพื่อใช้ในการวิจัย ภายใต้ระบบควบคุมของหน่วยงานรัฐ ต่อมามีคำชี้แจงว่าโครงการดังกล่าว “ล้มเหลว” และปลาทั้งหมดถูกกำจัดไปแล้ว หลังจากนั้น ในปี 2555 เริ่มมีรายงานการพบปลาหมอคางดำในแหล่งน้ำธรรมชาติของไทย ก่อนที่สถานการณ์จะขยายตัวอย่างรวดเร็วในหลายจังหวัดชายฝั่งและระบบนิเวศน้ำกร่อย คำถามสำคัญจึงเกิดขึ้นว่า หากการนำเข้ามีเพียงครั้งเดียว และโครงการวิจัยสิ้นสุดลงตามที่กล่าวอ้าง เหตุใดปลาชนิดนี้จึงสามารถแพร่กระจายได้กว้างขวางเช่นนี้ ประเด็นท
