ปูนา
ปูนา เป็นสัตว์น้ำจืดที่จะเห็นได้ทั่วไปในช่วงที่ถึงฤดูกาลทำนา และสามารถพบเห็นได้ตามสถานที่ชุ่มน้ำทั่วไป หรืออาจจะมีมากในท้องนาที่เป็นพื้นที่สงบ ปูนาเป็นสัตว์ที่ชอบขุดรูอยู่อายุตามแปลงนา คันนา ซึ่งผู้ที่มีความชำนาญจะเห็นรูที่ปูนาอาศัยอยู่ได้ง่าย โดยมีลักษณะเป็นรูกลมรีที่มีลักษณะตามขนาดของตัวปู ซึ่งปูนาสามารถนำมาประกอบอาหารได้หลากหลายเมนู เช่น ปูนาปิ้งกล้ามใหญ่ๆ หอมๆ หรือจะเป็นลาบปูนา ตลอดไปจนถึงแกงอ่อมก็อร่อยไม่แพงกัน และที่นิยมทานกันและกินได้บ่อยๆ ไม่มีเบื่อก็คงจะหนีไม่พ้นป่นปูนา วิธีการทำป่นปูนาก็ไม่มีขั้นตอนอะไรที่ยุ่งยาก ในขั้นตอนแรกต้องหาปูนามาให้ได้เสียก่อน โดยอาจจะไปขุดตามท้องนาที่เว้นว่างจากการทำนา หรืออาจจะซื้อแบบที่มีการเลี้ยงก็ได้เช่นกัน แล้วนำมาจัดเตรียมดังนี้เลย 1.นำปูนาที่ได้มาล้างน้ำให้สะอาด เพื่อให้ดินและโคลนออกให้หมดจากตัวปู 2.นำปูนาที่ล้างสะอาดแล้วมาปิ้งบนเตาไปให้สุกมีลักษณะส้มเหลือง 3.พร้อมทั้งปิ้งพริก หอมแดง และกระเทียมเหลืองสวย เพื่อเกิดความหอมด้วย 4.จากนั้นนำปูนาที่ปิ้งจนสุก และเครื่องเทศที่เตรียมไว้ใส่ลงครกและตำให้เข้ากัน 5.ปรุงรสด้วยน้ำปลาร้า น้ำมะขามเปียก กะในปริ
ของกินพื้นเมืองเหนือ มีกีมปูนา เนื้อปูนา และมอบปู สองอย่างแรกแค่ต้มก็กินได้แล้ว แต่มอบปู เขาแคะเอามันปูออกมาแล้วปรุงรสด้วยน้ำปลาหรือซีอิ้วขาวอาจจะหั่นหอมแดงหรือต้นหอมผสมลงไปด้วย นำไปกรอกใส่กระดองปูเปล่าที่แคะมันและแกะเนื้อปูออกไปแล้ว นำไปนึ่งจนสุกแค่นี้ก็ทานได้แล้ว รำแต้ ๆ เจ้า
เมื่อวันที่ 11 พ.ย. ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ชาวบ้านในพื้นที่อำเภอศีขรภูมิ และอำเภอศรีณรงค์ จ.สุรินทร์ อาศัยช่วงเวลาหลังจากเก็บเกี่ยวข้าวเสร็จแล้ว ออกหาขุดปูนา จับกบ กุ้งฝอย และจับปลาชนิดต่างๆ อาทิ ปลาช่อน ปลากระทิง ปลาหลด ปลาขาว ปลาซิว ปลาสร้อย และปลาแก้ว ฯลฯ ตามท้องทุ่งนา รวมทั้งพืชผักธรรมชาติที่ขึ้นตามท้องไร่ ทุ่งนา เพื่อมาทำอาหาร บางคนอาจจะหามาขายเป็นรายได้เสริมอีกทางหนึ่งด้วย แล้วพากันนำออกมาวางขายแบกะดิน ที่บริเวณตลาดน้อย ซึ่งเป็นตลาดชาวบ้านข้างทางรถไฟอำเภอศีขรภูมิเป็นจำนวนมาก สำหรับอาหารที่เป็นที่นิยมในช่วงนี้คงจะหนีไม่พ้น อาหารที่ชาวบ้านในพื้นที่อีสานฮิตและเป็นเมนูที่หาทานยาก หนึ่งปีมีครั้งเดียว คือปูนา ซึ่งพบว่าขายดีมาก ราคาพุ่งถึง กิโลกรัมละ 100 บาทเลยทีเดียว หรือแบ่งจำหน่ายในราคาถุงละ 20 บาท หรือ 3 ถุง 50 บาท เพื่อให้ลูกค้าซื้อง่ายขายคล่องอีกด้วย โดยชาวบ้านสวนใหญ่ที่มาซื้อปูนา ส่วนใหญ่บอกว่าปูนา นำไปทำเมนูอร่อย ที่คนพื้นถิ่นเขมรสุรินทร์ จะเรียกว่า ละแวกะดาม ภาษาอีสานเรียกว่า ละแวกะปู หรืออ่อมกะปู นอกจากนี้ ยังสามารถ นำปูนา ไปปิ้ง ต้มทอด ย่าง ตำน้ำพริก หรือ ลาบปูนา ก็อร่อยไม่แพ้ก
