กระชาย

ถ้าพูดถึง “พืชทำเงิน” ในสวน หลายคนอาจนึกถึงทุเรียน มะม่วง หรือพืชเศรษฐกิจ แต่รู้ไหมว่า…ใต้ดินในแปลงผักบ้านๆ ของเรามีพืชหน้าตาธรรมดา ที่ทำเงินไว้แบบเงียบๆ นั่นคือ ‘กระชาย’  ปัจจุบันตลาดพืชสมุนไพรไทยกำลังเติบโตอย่างต่อเนื่อง ทั้งในประเทศและตลาดส่งออก โดยเฉพาะกลุ่มสมุนไพรที่ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้น นอกจากขมิ้นชันแล้ว “กระชาย” นับเป็นพืชสมุนไพรอีกชนิดที่กำลังเป็นที่ต้องการของตลาดอย่างมาก หากรู้จักแปรรูปก็สามารถเพิ่มมูลค่าได้หลายเท่าตัว วันนี้ เทคโนโลยีชาวบ้าน ขอพาไปบุกสวนกระชายสุดจี๊ดแห่งหนึ่งในพื้นที่ จังหวัดนครปฐม ไปล้วงเทคนิคทำเงินใต้ดินจากเกษตรกรตัวจริงเสียงจริงอย่าง คุณชัยนรินท์ ภูวดลแสงวิจิตร์ หรือที่หลายคนรู้จักกันดีในชื่อ เฮียอ้าท กระชายซิ่ง ที่จะมาเปิดมุมมองและเทคคิคการวางแผนการปลูก ที่สามารถต่อยอดเป็นรายได้ก้อนโตได้ หากปลูกเป็น วางแผนถูก และทำตลาดให้ตรงจุด คำถามสำคัญคือ ระหว่างที่ยังไม่ถึงวันเก็บผลผลิตกระชาย เฮียมีการวางแผนการปลูกและจัดการรายได้ในสวนอย่างไร และมี “เจ้าภาพ” ที่เป็นต้นทุนในการปลูก ส่วนกระชายนั้นคือ“เงินที่ฝังไว้ใต้ดิน” ตามไปไขเคล็ดลับวิธ

ในยุคที่ผู้คนหันมาใส่ใจสุขภาพและเลือกใช้สมุนไพรเป็นทางเลือกในการดูแลตนเองมากขึ้น การปลูกพืชสมุนไพรไว้ใช้ในครัวเรือนจึงไม่ใช่แค่เรื่องของวิถีชีวิต แต่ยังสามารถพัฒนาไปสู่ช่องทางสร้างรายได้ที่มั่นคง หากเกษตรกรมีการวางแผนการผลิตอย่างสอดคล้องกับความต้องการของตลาด หนึ่งในพืชสมุนไพรที่นิยมปลูกและมีคุณค่าทางยาสูงคือ “กระชาย” ซึ่งกรมส่งเสริมการเกษตรได้ให้คำแนะนำในการปลูกกระชายอย่างเหมาะสม เริ่มจากการเตรียมพันธุ์ที่ต้องเลือกเหง้ากระชายที่มีตาสมบูรณ์ ปราศจากโรคและแมลง และมีอายุไม่ต่ำกว่า 10 เดือน เหง้าที่ใช้ปลูกควรมีตา 3-5 ตา และมีรากติดลำต้นประมาณ 2 ราก ก่อนปลูกควรแช่หัวพันธุ์ในสารป้องกันเชื้อราและแมลงในดินประมาณ 30 นาที เพื่อป้องกันปัญหาในระยะยาว โดยในพื้นที่ 1 ไร่ จะใช้หัวพันธุ์ประมาณ 400 กิโลกรัม กระชายเป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนปนทรายที่มีการระบายน้ำดี การเตรียมดินจึงเป็นขั้นตอนสำคัญ โดยไถพรวนดินให้มีความลึกอย่างน้อย 25-30 เซนติเมตร และตากดินไว้ประมาณ 7 วันเพื่อปรับโครงสร้างดินและลดความเสี่ยงจากเชื้อโรค หลังจากนั้นให้ใส่ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกเพื่อบำรุงดิน และยกร่องแปลงปลูกให้สูงอย่างน้อ

“กระชาย” เป็นสมุนไพรพื้นบ้านที่นำมาใช้ประโยชน์ได้หลายด้าน มีสรรพคุณสร้างภูมิคุ้มกัน รวมถึงช่วยบรรเทาอาการเจ็บป่วยได้หลายอย่าง ขณะเดียวกัน ยังมีกลิ่นหอมเฉพาะตัวจึงนิยมนำมาปรุงอาหารเพื่อช่วยดับกลิ่นคาวของเนื้อสัตว์เนื้อปลาได้เป็นอย่างดี อีกทั้งยังนำกระชายมาจับคู่กับพืชชนิดอื่นทำเป็นเครื่องดื่มจำหน่ายได้รับความนิยมมาก คุณประยุทธ จำนงกุล บ้านเลขที่ 121/1 หมู่ที่ 6 บ้านหนองเตียน ตำบลบ่อพลอย อำเภอบ่อพลอย จังหวัดกาญจนบุรี ปลูกกระชายและพืชอื่นแบบผสมในแปลงเดียวกัน ไม่ว่าจะเป็น ผักชี ข้าวโพด อยู่ในพื้นที่ 3 ไร่ แบบปลอดสารโดยใช้น้ำหมักและสารไล่แมลงที่ทำจากสมุนไพร ทั้งยังเป็นแปลงสาธิตมีการตรวจสอบดินอยู่เป็นประจำ ทำให้ดินมีธาตุอาหารครบถ้วนสมบูรณ์ ลักษณะดินในพื้นที่ปลูกมีสีแดง เป็นชุดดินบ่อพลอย เหมาะกับการปลูกพืชไร่และพืชสวน ก่อนเริ่มลงมือปลูกต้องเตรียมแปลงด้วยการไถพรวนทิ้งไว้ 1 เดือน แปลงปลูกคุณประยุทธได้ตรวจคุณภาพดินก่อนปรับปรุงดินเพื่อให้รู้ว่าควรต้องเติมธาตุอาหารตัวใดลงไปจะได้มีความเหมาะสม  ทุกครั้งหลังเก็บเกี่ยวผลผลิตเรียบร้อยจะปลูกปอเทืองเพื่อเป็นปุ๋ยสดทิ้งไว้ 50 วันแล้วจึงไถกลบ โดยหลังจากไถกล

มีผู้สันทัดกรณีด้านสมุนไพรว่าไว้ โสมคน มีชื่อที่เกาหลีและจีน โสมไทยคือ กระชาย มีดีไม่แพ้โสม เล่าขานด้านสรรพคุณต่างๆ นานา โดยเฉพาะเป็นยาอายุวัฒนะ บำรุงสมรรถภาพ บำรุงร่างกาย บำรุงกำลัง ช่วยบรรเทาปัญหากามารมณ์บกพร่อง เพิ่มขีดความสามารถในการบริหารสมอง บำรุงหัวใจ และอีกกว่าร้อยประการ ที่ “กระชาย” สมุนไพรเครื่องครัวไทย จัดให้ได้ ตอบแทนคนบริโภค จนได้รับการขนานนามว่าเป็น ราชาแห่งสมุนไพร กระชาย มีชื่อสามัญเรียกหลายอย่าง Fingerroot หรือ Chainese ginger หรือ Chainese Key หรือ Galingale มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Boesenbergia rotunda (L.) Mansf. อยู่ในวงศ์ขิง ZINGIBERACEAE เป็นพืชล้มลุกอายุหลายปี มีลำต้นอยู่ใต้ดิน เรียกว่า เหง้า รากสะสมอาหารจนพองเป็นก้านคล้ายนิ้วมือ เรียกว่า แง่ง ถิ่นกำเนิดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีชื่อเรียกกันว่า “ขิงจีน” มีลักษณะและสรรพคุณเช่นเดียวกับ “โสม” ที่สำคัญมีผลข้างเคียงในทางลบ กับร่างกายคนไม่มาก ราคาก็ไม่สูงนัก ให้ประโยชน์มากมาย ชาวจีนใช้แทนโสม จึงนับว่า กระชาย เป็นสิ่งที่คนไทยไม่ควรจะมองข้าม คุณประโยชน์มากมายที่กล่าวอ้าง ประการแรกต้องอ้างเอาผลการวิจัยคุณค่าทางอาหารที่กระชาย

อาจจะดูช้าไปมากนะครับ สำหรับการตื่นตัวศึกษาเรื่องพืชสมุนไพรที่จะช่วยต่อต้านยับยั้งเชื้อไวรัสโควิด-19 ในเมืองไทย ทั้งๆ ที่คนไทยมักพูดกันจนติดปากถึงคำว่า “อาหารเป็นยา” กับทั้งออกจะภูมิใจในอาหารประจำชาติไทย ว่าเป็นอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกายอยู่ในอันดับต้นๆ ของโลก แต่เมื่อถึงคราวที่จะต้องระดมสรรพกำลังและองค์ความรู้กันจริงๆ จังๆ เพื่อต่อสู้กับโรคระบาด กลับเหมือนว่าสังคมเรามีภาวะแตกเป็นเสี่ยงๆ และดูขาดแคลนความรู้ที่ควรจะมีการทำวิจัยไปนานแล้วอย่างไม่น่าเชื่อ อย่างเช่นกรณีการใช้ฟ้าทะลายโจรระงับอาการติดเชื้อระยะแรกๆ ซึ่งจนเดี๋ยวนี้ก็ยังไม่มีการเผยแพร่สนับสนุนให้เกิดผลในเชิงป้องกันอย่างจริงจังเท่าใดนัก อย่างไรก็ดี หวังว่าบทเรียนเหล่านี้จะเปลี่ยนท่าทีของผู้รับผิดชอบ ให้มุ่งมาสนับสนุนการวิจัยพืชสมุนไพร จนเราอาจมีทางออกที่ดีขึ้น โดยพัฒนาจากองค์ความรู้เดิมที่เราพอมีอยู่บ้างแล้ว สมุนไพรที่มีการระดมศึกษาการต้านเชื้อโควิด-19 ที่ได้ผลสำคัญอันดับต้นๆ ในช่วงนี้ มี ฟ้าทะลายโจร ขิง และกระชาย โดยเฉพาะกระชายนั้น ทีมวิจัยของมหาวิทยาลัยมหิดลพบว่าสารสกัดพิโนสโตบิน เเละแพนดูราทินเอในกระชาย สามารถยับยั้งการเจริญ

กระชาย เป็นสมุนไพรที่มีรสเผ็ดร้อน ขม มีสารที่ช่วยลดการอักเสบและสารต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคหัวใจและหลอดเลือด โรคอัลไซเมอร์ โรคมะเร็ง นอกจากนี้ ยังต้านความเสื่อมของกระดูกอ่อนในหลอดทดลอง และมีรายงานการวิจัยจากสหรัฐอเมริกา พบว่าสารพิโนสโตรบินจากกระชาย มีฤทธิ์เพิ่มประสิทธิภาพของเอนไซม์ที่ใช้กำจัดสารพิษในตับ กระชายเป็นพืชพื้นถิ่นของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ซึ่งก็มีประเทศไทยรวมอยู่ด้วย จัดได้ว่ากระชายเป็นเครื่องเทศแห่งอาเซียน นอกเหนือจากช่วยเรื่องรสชาติของอาหารแล้วยังช่วยย่อยและช่วยการดูดซึมของอาหารอีกด้วย กระชายยังเป็นยาบำรุงกำลังทำให้มีกำลังในการทำไร่ไถนา การศึกษาวิจัยพบว่า สารสกัดจากกระชายกระตุ้นการใช้พลังงานและสลายไขมันทำให้น้ำหนักลดลงได้ด้วย กระชายมีรสเผ็ดร้อน ขม เป็นสมุนไพรที่คนไทยในอดีตรู้ว่าเป็นยาอายุวัฒนะ นั่นหมายถึงกระชายไปช่วยชะลอความเสื่อมของอวัยวะ เช่น สมอง ตับ ไต หลอดเลือดและหัวใจ รวมทั้งป้องกันโรคให้กับคนเรา ทำให้ปราศจากโรคหลอดเลือดแข็งตัว ระบบประสาททำงานได้เป็นอย่างดี ปราศจากโรคเบาหวาน โรคข้อเข่าเสื่อม โรคมะเร็ง และตับทำงานกำจัดสารพิษได้ดี กระชายมีคุณสมบัติเหล่านี้คือ

กรมวิชาการเกษตร ให้ข้อมูลเรื่องของประโยชน์ของกระชาย ซึ่งเป็นตัวชูโรงหนึ่งของสมุนไพรในยุคโควิด-19 ประโยชน์ กระชายมีคุณสมบัติบำรุงร่างกาย มีรสชาติเผ็ดร้อน มีกลิ่นหอมระเหยอ่อนๆ ที่สำคัญยังเต็มไปด้วยวิตามินและแร่ธาตุหลายชนิด ไปดูประโยชน์และสรรพคุณของกระชายเพิ่มเติมได้ดังนี้ บำรุงผมให้สุขภาพดี ผู้ที่มีปัญหาเส้นผมแห้งเสียหรือเส้นผมอ่อนแอ กระชายเป็นตัวเลือกที่ดีในการบำรุงเส้นผมให้กลับมาแข็งแรง ช่วยแก้ปัญหาผมขาวให้กลับมาดกดำ ทำให้ผมบางกลับกลายเป็นผมหนานุ่มได้อีกครั้ง สามารถจัดการปัญหาผมร่วงและผมหงอกได้อย่างมีประสิทธิภาพ ต่อต้านการอักเสบ กระชายมีคุณสมบัติยอดเยี่ยมที่ช่วยต้านการอักเสบ การรับประทานกระชายอย่างต่อเนื่อง จะได้รับผลเหมือนกับการรับประทานยาแอสไพริน โดยจะช่วยแก้ปัญหาการอักเสบเรื้อรังภายในร่างกายได้ดี ทำให้เซลล์ต่างๆ ในร่างกายแข็งแรงมากขึ้น เพิ่มพลังให้ร่างกาย กระชายสามารถนำมาทำเป็นเครื่องดื่มบำรุงกำลังได้ โดยการนำกระชายมาปั่นแล้วดื่ม กระชายมีคุณสมบัติเพิ่มความสดชื่นให้ร่างกาย ทำให้รู้สึกมีพลัง รู้สึกกระปรี้กระเปร่าเต็มไปด้วยพลังงาน ใช้รักษาโรคทั่วไป ประโยชน์ของกระชายมีมากมายหลายด้าน ซึ่

กระชายขาว พืชสมุนไพรประจำบ้าน เป็นอาหารก้นครัวคนไทย มีรสเผ็ด ร้อน ซึ่งในการแพทย์แผนไทย ถ้าสมุนไพรมีรสเผ็ดร้อนจะช่วยกระตุ้นธาตุไฟ ธาตุไฟมีส่วนที่ตรงกับแพทย์แผนปัจจุบันคือสร้างภูมิคุ้มกัน ศูนย์สมุนไพรและแพทย์แผนไทยแม่โจ้ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ร่วมกับบริษัทเอกชน กำหนดสูตรพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรกระชายขาว เพื่อใช้ประโยชน์ในการส่งเสริมสุขภาพ ช่วยเสริมภูมิต้าน COVID-19 ดร.วาริน สุทนต์ หัวหน้าศูนย์สมุนไพรและแพทย์แผนไทยแม่โจ้ กล่าวว่า “สำหรับผลิตภัณฑ์สมุนไพรกระชายขาวเกิดจากความร่วมมือทางวิชาการระหว่างศูนย์สมุนไพรและแพทย์แผนไทยแม่โจ้ ร่วม กับ บริษัทโอ เอส เค ทราเวล แอนด์ เฮลท์ จำกัด ซึ่งทางศูนย์สมุนไพรฯ ได้กำหนดสูตรผลิตภัณฑ์สมุนไพรกระชายขาวผสมขิงและใบเตยขึ้นมา เพื่อช่วยในการเสริมสร้างสุขภาพ สร้างภูมิคุ้มกันจากโรคโควิด 19 โดยอาศัยข้อมูลในตำรับยา และคัมภีร์ยาสมุนไพรแผนโบราณ ประกอบกับรายงานการวิจัยจากหลายสำนัก ที่มีรายงานไว้ว่าสารสกัดหยาบกระชายขาวและขิงให้ผลที่ดีในการช่วยยับยั้งเซลล์เชื้อโควิด-19ในหลอดทดลอง ทางศูนย์สมุนไพรฯจึงได้มีการทดสอบและทดลองพัฒนากระบวนการสกัด และผลิตผลิตภั

“ผมปลูกกระชายมานานกว่า 20 ปี แต่ครอบครัวผมปลูกมานานกว่านี้ ปลูกมาตั้งแต่รุ่นพ่อ-รุ่นแม่ การปลูกกระชายในเขตนี้น่าจะเป็นต้นแบบที่ดีของระบบเศรษฐกิจพอเพียง เนื่องจากเกษตรกรจะปลูกกระชายแซมในพืชหลัก เช่น ปลูกแซมในสวนผสม ขนุน กล้วย กระท้อน สะเดา มะม่วง ฯลฯ เป็นการใช้ประโยชน์ของพื้นที่เกษตรได้อย่างครบถ้วน” นี่คือคำพูดของ คุณวิโรจน์ เทียนขาว เกษตรกรนครสวรรค์ จัดเป็นเกษตรกรอีกรายหนึ่งที่ประสบความสำเร็จในอาชีพการปลูกกระชาย หลายคนต่างก็ทราบดีว่า “กระชาย” เป็นพืชผักสมุนไพรที่มีความสำคัญเคียงคู่ครัวไทยมาทุกยุคทุกสมัย ในตำราอาหารคาว “กระชาย” จะใช้เพิ่มรสเผ็ดร้อนและช่วยดับกลิ่นคาวของอาหาร ประชาชนในชนบทจะนิยมปลูกกระชายเป็นแบบพืชผักสวนครัวในบริเวณบ้านหรือใต้ร่มต้นไม้ผล เกษตรกรบางรายปลูกกระชายเป็นรายได้เสริม แต่สำหรับคุณวิโรจน์ปลูกกระชายในสวนผลไม้เก่าจากที่เคยเป็นรายได้เสริมมาสู่รายได้หลักในปัจจุบัน จากประสบการณ์ในการปลูกกระชายมานานกว่า 20 ปี ทำให้ทราบถึงวิธีการปลูกและบำรุงรักษา รวมทั้งเทคนิคต่างๆ มากมาย ในทางพฤกษศาสตร์ “กระชาย” จัดเป็นพืชล้มลุกที่มีอายุยืน

การปลูกกระชายในเขตนี้น่าจะเป็นต้นแบบที่ดีของระบบเศรษฐกิจพอเพียง เนื่องจากเกษตรกรจะปลูกกระชายแซมในพืชหลัก เช่น ปลูกแซมในสวนผสม ขนุน กล้วย กระท้อน สะเดา มะม่วง ฯลฯ เป็นการใช้ประโยชน์ของพื้นที่เกษตรได้อย่างครบถ้วน” นี่คือคำพูดของ คุณวิโรจน์ เทียนขาว เกษตรกรนครสวรรค์ จัดเป็นเกษตรกรอีกรายหนึ่งที่ประสบความสำเร็จในอาชีพการปลูกกระชาย หลายคนต่างก็ทราบดีว่า “กระชาย” เป็นพืชผักสมุนไพรที่มีความสำคัญเคียงคู่ครัวไทยมาทุกยุคทุกสมัย ในตำราอาหารคาว “กระชาย” จะใช้เพิ่มรสเผ็ดร้อนและช่วยดับกลิ่นคาวของอาหาร ประชาชนในชนบทจะนิยมปลูกกระชายเป็นแบบพืชผักสวนครัวในบริเวณบ้านหรือใต้ร่มต้นไม้ผล เกษตรกรบางรายปลูกกระชายเป็นรายได้เสริม แต่สำหรับคุณวิโรจน์ปลูกกระชายในสวนผลไม้เก่าจากที่เคยเป็นรายได้เสริมมาสู่รายได้หลักในปัจจุบัน จากประสบการณ์ในการปลูกกระชายมานานกว่า 20 ปี ทำให้ทราบถึงวิธีการปลูกและบำรุงรักษา รวมทั้งเทคนิคต่างๆ มากมาย ในทางพฤกษศาสตร์ “กระชาย” จัดเป็นพืชล้มลุกที่มีอายุยืนและเป็นพืชที่ตอบสนองต่อช่วงแสง คือจะเจริญเติบโตทางลำต้นให้เห็นตั้งแต่เดือนพฤษภาคม (ต้นฤดูฝน) เรื่อยไปจนถึงเดือนธันวาคม (ฤดูหนาว) หลังจาก