ปลูก “กระชาย” ให้เป็นเงินเก็บใต้ดิน ไร่เดียวสร้างรายได้หลักแสน วางแผนปลูกอย่างไรให้คุ้มค่า ขายได้จริง

ถ้าพูดถึง “พืชทำเงิน” ในสวน หลายคนอาจนึกถึงทุเรียน มะม่วง หรือพืชเศรษฐกิจ แต่รู้ไหมว่า…ใต้ดินในแปลงผักบ้านๆ ของเรามีพืชหน้าตาธรรมดา ที่ทำเงินไว้แบบเงียบๆ นั่นคือ ‘กระชาย’ 

ปัจจุบันตลาดพืชสมุนไพรไทยกำลังเติบโตอย่างต่อเนื่อง ทั้งในประเทศและตลาดส่งออก โดยเฉพาะกลุ่มสมุนไพรที่ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้น นอกจากขมิ้นชันแล้ว “กระชาย” นับเป็นพืชสมุนไพรอีกชนิดที่กำลังเป็นที่ต้องการของตลาดอย่างมาก หากรู้จักแปรรูปก็สามารถเพิ่มมูลค่าได้หลายเท่าตัว

วันนี้ เทคโนโลยีชาวบ้าน ขอพาไปบุกสวนกระชายสุดจี๊ดแห่งหนึ่งในพื้นที่ จังหวัดนครปฐม ไปล้วงเทคนิคทำเงินใต้ดินจากเกษตรกรตัวจริงเสียงจริงอย่าง คุณชัยนรินท์ ภูวดลแสงวิจิตร์ หรือที่หลายคนรู้จักกันดีในชื่อ เฮียอ้าท กระชายซิ่ง ที่จะมาเปิดมุมมองและเทคคิคการวางแผนการปลูก ที่สามารถต่อยอดเป็นรายได้ก้อนโตได้ หากปลูกเป็น วางแผนถูก และทำตลาดให้ตรงจุด

คำถามสำคัญคือ ระหว่างที่ยังไม่ถึงวันเก็บผลผลิตกระชาย เฮียมีการวางแผนการปลูกและจัดการรายได้ในสวนอย่างไร และมี “เจ้าภาพ” ที่เป็นต้นทุนในการปลูก ส่วนกระชายนั้นคือ“เงินที่ฝังไว้ใต้ดิน” ตามไปไขเคล็ดลับวิธีคิด ตั้งแต่การวางแผนการปลูก การจัดสรรพื้นที่ ไปจนถึงการบริหารสวนให้กระชายไม่ใช่แค่พืชสมุนไพรธรรมดา แต่กลายเป็น “เงินที่ฝังไว้ในดิน”

ทำเกษตรจะกำไรหรือขาดทุน คำตอบอยู่ที่การวางแผนตั้งแต่ต้น

เฮีย ยังได้เล่าถึงเทคนิคการวางแผนการปลูกว่า “ในแปลงปลูกของสวนจะเลือกใช้กระชายอยู่ 2 สายพันธุ์หลัก ได้แก่ พันธุ์พวงทอง และ พันธุ์รากกล้วย โดยสายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือพันธุ์พวงทอง เนื่องจากให้รากดก ให้ผลผลิตต่อกอสูง และน้ำหนักรวมต่อแปลงดีกว่า ขณะที่พันธุ์รากกล้วยจะเด่นในด้านลักษณะรากที่ยาว ใหญ่ ทรงสวย เหมาะกับตลาดที่ต้องการความสวยงามของผลผลิตเป็นพิเศษ”

ในด้านการจัดการแปลง เฮียจะเลือกใช้ระบบปลูกพืชแบบผสมผสาน เนื่องจากกระชายเป็นพืชที่มีอายุการปลูกค่อนข้างนาน ตั้งแต่เริ่มปลูกจนถึงเก็บเกี่ยวอยู่ในช่วงประมาณ 8 เดือนถึง 1 ปี หากปลูกกระชายเพียงอย่างเดียวจะทำให้ต้องรอรายได้นานเกินไป จึงจำเป็นต้องมีพืชอายุสั้นเข้ามาช่วยสร้างรายได้ระหว่างรอเก็บเกี่ยว

โดยหลังจากที่ปลูกกระชายเสร็จ จะหว่านผักชีลงในแปลงทันที ก่อนคลุมฟางเพื่อช่วยรักษาความชื้นในดิน และปลูกเผือกแซมลงไปพร้อมกันในวันเดียวกัน โดยจะจัดระบบปลูกเป็นกระชาย เผือก และผักชีในรอบเดียวกัน จากนั้นประมาณ 30 วัน จึงเริ่มปลูกพริกเสริมเข้าไปในแปลงตามความถนัดของแต่ละพื้นที่ ส่วนบริเวณหัวร่องหรือรอบขอบแปลง สามารถเลือกปลูกถั่วฝักยาวหรือถั่วพูเพิ่มเติมได้ เพื่อให้มีพืชเก็บเกี่ยวหมุนเวียนตลอดทั้งปี และช่วยพยุงค่าใช้จ่ายภายในสวนในช่วงที่กระชายยังไม่ให้ผลผลิต

อย่างไรก็ตาม เฮียย้ำว่า ประเด็นที่สำคัญที่สุดของการปลูกกระชาย คือ “การป้องกันโรค” โดยเฉพาะโรคเหี่ยวและโรคเน่าที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งในปัจจุบันยังไม่มีสารเคมีชนิดใดที่สามารถป้องกันหรือรักษาได้โดยตรง หากเกิดการระบาดในแปลง แม้จะเริ่มจากเพียงต้นเดียว ก็สามารถลุกลามไปทั่วทั้งไร่ได้ในเวลาอันรวดเร็ว และอาจทำให้สูญเสียผลผลิตทั้งหมด

แนวทางของสวนจึงเน้นการป้องกันเป็นหลัก ด้วยการใช้จุลินทรีย์กลุ่มแบคทีเรียที่เป็นประโยชน์เข้าไปควบคุมเชื้อก่อโรค โดยได้รับการสนับสนุนด้านองค์ความรู้และการผลิตเชื้อจาก สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรนครปฐม เพื่อนำเชื้อจุลินทรีย์มาใช้ยับยั้งเชื้อสาเหตุของโรคในดิน ช่วยลดความรุนแรงของการระบาด และเสริมความแข็งแรงให้กับระบบการปลูกกระชายในระยะยาวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การเก็บเกี่ยว ‘กระชาย’ ให้ได้ราคาดี

เฮีย ได้อธิบายถึงวิธีสังเกตความพร้อมในการเก็บเกี่ยวกระชายว่า จุดสังเกตสำคัญอันดับแรกอยู่ที่สภาพต้น หากต้นกระชายเริ่มแห้งเหี่ยวลงตามธรรมชาติ แสดงว่าหัวกระชายมีอายุครบและพร้อมสำหรับการเก็บเกี่ยวแล้ว อีกวิธีหนึ่งคือการสังเกตลักษณะหัวใต้ดิน เมื่อส่วนรากและลำต้นยุบตัวลงและหลุดออกจากกัน เหลือเป็นหัวกระชายชัดเจน ก็สามารถเริ่มขุดเก็บผลผลิตได้ทันที

สำหรับขั้นตอนการเก็บเกี่ยว เฮียให้ความสำคัญกับ “ความสวยของราก” เป็นหลัก เพราะตลาดจะพิจารณาคุณภาพจากลักษณะรากที่ยาว สมบูรณ์ และไม่ฉีกขาด เพื่อหลีกเลี่ยงความเสียหายของรากกระชาย ทางสวนจึงเลือกใช้ระบบฉีดน้ำแรงดันช่วยพยุงดินและดันหัวกระชายขึ้นมาแทนการใช้จอบขุดแบบเดิม วิธีนี้ช่วยรักษาสภาพรากให้คงความสมบูรณ์มากที่สุด

นอกจากนี้ ระบบน้ำที่ใช้ยังเป็นระบบหมุนเวียน โดยน้ำที่ฉีดจะไหลกลับลงสู่บ่อพักและนำกลับมาใช้ใหม่ จึงไม่สิ้นเปลืองน้ำ หากเปลี่ยนไปใช้การขุดด้วยจอบ รากกระชายมักขาดและเสียทรง ส่งผลให้คุณภาพลดลงทันที จากที่ควรได้เป็นกระชายเกรดดี ก็จะถูกจัดลงไปอยู่ในเกรดรอง และมีผลต่อราคาขายโดยตรง

หลังจากขุดขึ้นจากแปลง กระชายในระยะแรกจะยังไม่ผ่านการตกแต่ง ยังคงมีรากฝอยและเศษดินติดอยู่ จากนั้นจึงเข้าสู่ขั้นตอนการตัดแต่งให้กอสะอาด เรียบสวย และเกลี้ยงเกลา ก่อนนำไปล้างทำความสะอาดรอบแรกภายในแปลง เพื่อเตรียมส่งต่อไปยังโรงคัดบรรจุ

เมื่อกระชายถูกลำเลียงจากไร่มาถึงโรงกระชายแล้ว จะมีการล้างด้วยน้ำสะอาดอีกหนึ่งรอบ ก่อนเข้าสู่กระบวนการคัดแยกและบรรจุลงถุง เพื่อให้ได้ผลผลิตที่สะอาดและพร้อมจำหน่ายตามมาตรฐานตลาด

ในด้านการคัดเกรด เฮียระบุว่า กระชายจะถูกแบ่งออกเป็น 3 เกรดหลัก ได้แก่ เบอร์ 1 เบอร์ 2 และเบอร์ 3 ซึ่งราคาจะแตกต่างกันตาม “ความสวยของราก” เป็นหลัก โดยเฉพาะบริเวณปลายราก ไม่ได้พิจารณาจากความใหญ่ของหัวเพียงอย่างเดียว ทั้งนี้ ขนาดหัวมีสัดส่วนในการตัดสินคุณภาพประมาณ 60 เปอร์เซ็นต์ ส่วนอีก 40 เปอร์เซ็นต์ จะพิจารณาจากความยาวของรากและความสมบูรณ์ของกอเป็นสำคัญ

ขณะเดียวกัน สวนยังเดินหน้าต่อยอดกระชายสดเข้าสู่กระบวนการแปรรูป เพื่อเพิ่มทางเลือกให้ผู้บริโภคและยกระดับมูลค่าสินค้า โดยพัฒนาผลิตภัณฑ์กระชายผงในรูปแบบเครื่องดื่มชงดื่ม ภายใต้แบรนด์ ฮันนี่ชาย ซึ่งเป็นกระชายผงผสมน้ำผึ้งมะนาว และสูตรชงดื่มแบบ 3 in 1 สามารถฉีกซองชงกับน้ำอุ่นดื่มได้ทันที

เฮียมองว่า การแปรรูปคือเครื่องมือสำคัญในการเพิ่มมูลค่าให้กับผลผลิตของเกษตรกร จากเดิมที่กระชายสดอาจมีราคารับซื้อเพียงกิโลกรัมละประมาณ 20 บาท เมื่อเข้าสู่กระบวนการแปรรูป สามารถยกระดับราคาวัตถุดิบให้เกษตรกรขายได้ในช่วงประมาณ 60–80 บาทต่อกิโลกรัม ถือเป็นการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลผลิตอย่างเป็นรูปธรรม

ในด้านการตลาด ปัจจุบันกระชายสดของสวนจะกระจายเข้าสู่ตลาดกลางเป็นหลัก โดยหนึ่งในจุดกระจายสินค้าสำคัญคือ ตลาดสี่มุมเมือง ควบคู่กับการส่งจำหน่ายไปยังพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และเริ่มมีบริษัทคู่ค้าติดต่อเข้ามาเพื่อเตรียมผลผลิตสำหรับตลาดส่งออก ซึ่งเฮียอาร์ตย้ำว่า หากต้องการต่อยอดสู่ตลาดต่างประเทศอย่างจริงจัง เกษตรกรจำเป็นต้องพัฒนาระบบการผลิตให้ได้มาตรฐาน โดยเฉพาะมาตรฐาน GAP เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ซื้อ

อย่างไรก็ตาม ราคากระชายในแต่ละปีจะผันผวนตามปริมาณผลผลิตเป็นสำคัญ หากในปีใดเกษตรกรหันมาปลูกกระชายจำนวนมากจนผลผลิตออกสู่ตลาดพร้อมกัน ขณะที่กำลังซื้อปลายทางยังคงเท่าเดิม ราคากระชายย่อมมีแนวโน้มปรับตัวลดลงตามกลไกตลาด ซึ่งเป็นอีกปัจจัยที่ทำให้การวางแผนการผลิตและการแปรรูปมีบทบาทสำคัญต่อความอยู่รอดของเกษตรกรผู้ปลูกกระชายในระยะยาว

หากท่านไหนสนใจสั่งซื้อสินค้า และสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม วิธีการปลูก สามารถติดต่อได้ที่เพจ Facebook : กระชายเหลือง By เฮียอ้าท&เจ๊สุมาลี กระชายซิ่ง