“รสชาติไทย” คลังความรู้ดิจิทัลด้านอาหารและวัฒนธรรมอาหารไทย โดยมูลนิธิเชฟแคร์ส จัดงาน Banana Party ขึ้นเมื่อวันเสาร์ที่ 17 ตุลาคม 2569 ณ บางกอก คุนส์ฮาเลอ (Bangkok Kunsthalle) ถนนไมตรีจิตต์ ย่านหัวลำโพง กรุงเทพฯ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อแนะนำโครงการผ่านกิจกรรมสร้างสรรค์ที่ทันสมัยและสวยงาม ในรูปแบบที่คนทุกวัยสามารถเข้าถึงได้ โดยใช้กล้วย ผลไม้ที่เข้าถึงง่ายและเป็นที่รู้จักของคนทั่วไป แต่ยังมีความน่าสนใจอีกมากที่หลายคนอาจนึกไม่ถึง โดยเฉพาะความหลากหลายทางชีวภาพที่เกิดจากความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติของผืนแผ่นดินไทย
“Banana Party เป็นตัวอย่างของงานที่เราต้องการจัดขึ้น เพื่อนำเสนอความหลากหลายทางพันธุกรรมของวัตถุดิบไทยที่ส่งผลถึงความหลากหลายของมรดกทางวัฒนธรรมด้านอาหารของไทย โดยการนำเสนอครั้งนี้สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ของรสชาติไทยที่เราต้องการเป็นคลังความรู้ดิจิทัลด้านอาหารและภูมิปัญญา รวมถึงพืชพรรณธัญญาหารที่อุดมสมบูรณ์ของไทย โดยงานนี้เราต้องการนำเสนอกล้วย พืชใกล้ตัวของคนไทยในเชิงลึก เพื่อจุดประกายความสนใจให้ผู้คนหันมามองวัตถุดิบไทยให้ลึกกว่าที่เห็น” นางมาริษา เจียรวนนท์ ประธานและผู้ก่อตั้งมูลนิธิเชฟแคร์ส และผู้ริเริ่มโครงการรสชาติไทย กล่าว
ภายในงานประกอบด้วยการจัดแสดงกล้วยหลากหลายสายพันธุ์ที่แปลกตาและหายาก เช่น น้ำว้าดำ สาวกระทืบหอ นมสาว หิน เทพพนม ขนุน นาก พม่าแหกคุก และงาช้าง หรือ plantain ซึ่งหลายคนอาจคิดว่าเป็นกล้วยที่พบได้เฉพาะในทวีปแอฟริกา แต่แท้จริงแล้วเป็นกล้วยชนิดหนึ่งที่พบในท้องถิ่นไทย
กล้วยแต่ละชนิดไม่เพียงมีรูปร่างหน้าตาแตกต่างกัน แต่ยังมีรสชาติ คุณสมบัติ และสารอาหารที่หลากหลาย เช่น กล้วยพม่าแหกคุก ซึ่งมีชื่อชวนให้สะดุดหู ส่วนกล้วยสาวกระทืบหอเป็นกล้วยไข่โบราณจากจังหวัดตราด มีเนื้อในสีส้มและสัมผัสคล้ายเม็ดทราย ชื่อของกล้วยพันธุ์นี้มาจากตำนานหญิงสาวที่ขอกล้วยพันธุ์นี้เป็นสินสอด แต่เมื่อเจ้าบ่าวหาไม่ได้ เธอจึงโกรธจนกระทืบเรือนหอและไม่ยอมแต่งงานด้วย ส่วนกล้วยงาช้างเป็นกล้วยที่มีแป้งสูง ไม่เหมาะกับการรับประทานสดนัก แนะนำให้นำมาหั่นทอดคล้ายเฟรนช์ฟรายส์
นอกจากกล้วยหายากที่นำมาจัดแสดงและเปิดโอกาสให้ผู้สนใจได้ชิมแล้ว ภายในงานยังมีกิจกรรมเกี่ยวกับอาหาร ขนมอบ ขนมไทย เครื่องดื่ม และเวิร์กช็อปหลากหลายรูปแบบ โดยเฉพาะเวิร์กช็อป “จีบ จับ พับ ห่อ” โดย เชฟต๊ะ เศรษฐสิริ วัจนพรพิศาล ผู้เชี่ยวชาญด้านงานฝีมืออาหารและขนมไทย ที่ชวนผู้ร่วมงานลงมือทำขนมกล้วย พร้อมเรียนรู้ศิลปะการห่อขนมกล้วยและข้าวต้มมัดด้วยใบตอง สัมผัสภูมิปัญญาไทยที่เปลี่ยนวัสดุจากธรรมชาติให้เป็นทั้งภาชนะและเครื่องห่ออาหาร
ร้านซาว ร้านอาหารอีสานชื่อดัง โดยคุณอีฟ-ณัฐธิดา พละศักดิ์ และคุณฮะนีฟ พิทยาสาร มาร่วมรังสรรค์อาหารไทยจากส่วนต่าง ๆ ของต้นกล้วย เช่น ตำกล้วยดิบแบบอีสาน ยำหัวปลี ข้าวหรือขนมจีนรับประทานกับแกงคั่วซี่โครงหมูอ่อนใส่หยวกกล้วย หรือแกงเขียวหวานไก่ใส่กล้วยดิบ พร้อมเครื่องเคียงอย่างดอกกล้วยทอด น้ำจิ้มถั่วมะขาม กล้วยห่ามย่าง และน้ำผึ้งป่า
โรงเรียนการเรือน มหาวิทยาลัยสวนดุสิต หนึ่งในสถาบันด้านอาหารที่เก่าแก่และมีชื่อเสียงของประเทศไทย ร่วมจัดแสดงขนมอบจากกล้วยหลากหลายชนิดและรูปแบบ เช่น คุกกี้ครัมเบิลกล้วยเล็บมือนางตากอบน้ำผึ้งและเนยถั่ว มัฟฟินกล้วยน้ำว้าผสมกล้วยหอม บลูเบอร์รี และครัมเบิล มัฟฟินกล้วยไข่เชื่อมกับเชดดาร์ชีสและเมล็ดแฟลกซ์ และคัพเค้กกล้วยหอมทองโรยอัลมอนด์สไลซ์และเมล็ดงาขี้ม้อน นอกจากนี้ ยังมีขนมหวานไทยคลาสสิกจากกล้วย ได้แก่ กล้วยน้ำว้าเชื่อมและกล้วยไข่เชื่อม รับประทานกับหัวกะทิข้นมัน ทั้งหมดเป็นขนมที่จัดทำขึ้นเป็นพิเศษสำหรับงานนี้โดยเฉพาะ
รศ. ดร. ศศิวิมล แสวงผล อาจารย์ประจำภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล และนักพฤกษศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญด้านกล้วยป่า พร้อมด้วย ผศ. ดร. ภญ. เบญญากาญจน์ พงศ์กิจวิทูร หัวหน้าภาควิชาเภสัชพฤกษศาสตร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้เกียรติมาร่วมงาน ถ่ายทอดความรู้ด้านพฤกษศาสตร์ให้ผู้สนใจได้เปิดโลกการเรียนรู้ พร้อมจัดเวิร์กช็อปสุดพิเศษที่ผสานวิทยาศาสตร์เข้ากับศิลปะ เช่น การวาดภาพสีน้ำเบื้องต้นในแบบนักพฤกษศาสตร์ และการสร้างสรรค์งานศิลปะจากพืชและดอกไม้ เพื่อแสดงให้เห็นว่าสาขาวิชานี้เป็นเรื่องใกล้ตัวที่น่าสนใจและสนุกได้อย่างมาก
ภายในงาน Banana Party ยังมีการเปิดตัว “สาระรส” พอดแคสต์ โดยรสชาติไทย ด้วยการบันทึกเสียงรายการสดในหัวข้อ “เรื่องกล้วยไม่ใช่เรื่องง่าย” โดยมีแขกรับเชิญ ได้แก่ รศ. ดร. ศศิวิมล แสวงผล และ นายสมบัติ สุขนันท์ นักสะสมพันธุ์กล้วยแปลกและเจ้าของ “สมบัติ อาณาจักรกล้วย” ทั้งสองร่วมพูดคุยถึงความหลากหลายของกล้วย ซึ่งสะท้อนถึงความอุดมสมบูรณ์ของประเทศไทย และเชื่อมโยงไปสู่วัฒนธรรมการใช้ประโยชน์จากกล้วยที่ผูกพันกับวิถีชีวิตคนไทยมาอย่างยาวนาน ตั้งแต่อาหารและขนม งานฝีมือ ไปจนถึงประเพณีและความเชื่อ กล้วยจึงเป็นมากกว่าผลไม้ธรรมดา แต่เป็นประตูบานเล็กที่พาเราไปเห็นความสัมพันธ์ระหว่าง อาหาร ผู้คน ภูมิศาสตร์ และระบบนิเวศ ซึ่งเป็นเรื่องราวที่ “รสชาติไทย” มุ่งรวบรวมและถ่ายทอดให้คนรุ่นใหม่ได้รู้จักและนำไปต่อยอด
“เราหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ‘รสชาติไทย’ จะเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับอาหารและวัฒนธรรมอาหารไทย วัตถุดิบไทย ตลอดจนเกร็ดความรู้เกี่ยวกับภูมิปัญญาไทยที่สั่งสมมาอย่างยาวนานหลายร้อยปี โดยรสชาติไทยมีวัตถุประสงค์ที่จะนำองค์ความรู้อันทรงคุณค่าเหล่านั้นมาบันทึกไว้ในรูปแบบดิจิทัล เพื่อให้คนทุกวัย โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ สามารถเข้าถึงได้ และเมื่อได้รู้ว่าประเทศไทยมีรากฐานทางวัฒนธรรมที่ล้ำลึกและงดงามเพียงใด ก็จะเกิดความภาคภูมิใจ และเมื่อคิดจะต่อยอดหรือพัฒนาสิ่งใด ก็จะสามารถทำได้บนพื้นฐานของความรู้ที่แข็งแกร่ง” นางสิรินทร์ วงศ์พานิช ผู้อำนวยการโครงการวัฒนธรรม และบรรณาธิการบริหารของโครงการ รสชาติไทย อธิบาย
เกี่ยวกับรสชาติไทย
รสชาติไทยเป็นหนึ่งในโครงการด้านวัฒนธรรมของมูลนิธิเชฟแคร์ส ซึ่งก่อตั้งโดยนางมาริษา เจียรวนนท์ มีเป้าหมายเพื่อเก็บรักษาองค์ความรู้ด้านอาหารไทยและวัฒนธรรมอาหารไทยให้คงอยู่ เพื่อการศึกษาและต่อยอดในอนาคต โดยจัดทำเป็นคลังความรู้ดิจิทัลทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ ซึ่งเปิดให้สาธารณชนเข้าถึงได้ติดตามรสชาติไทยได้ทางช่องทางโซเชียลมีเดีย และดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ www.roschaadthai.com
ใครจะคิดว่า พื้นที่ทะเลทรายอันแห้งแล้งที่เต็มไปด้วยผืนทรายกว้างใหญ่สุดลูกหูลูกตา จะสามารถเปลี่ยนให้กลายเป็นแหล่งเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำเศรษฐกิจได้ แต่วันนี้ประเทศจีนกำลังพิสูจน์ให้เห็นว่า ข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์อาจไม่ใช่อุปสรรคของการทำเกษตรกรรมอีกต่อไป เมื่อมีเทคโนโลยีและการบริหารจัดการทรัพยากรที่เหมาะสม หนึ่งในตัวอย่างที่กำลังได้รับความสนใจคือ การพัฒนาฟาร์มเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำกลางทะเลทรายทากลามากัน (Taklamakan Desert) ในเขตปกครองตนเองซินเจียงอุยกูร์ ทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศจีน ซึ่งเป็นพื้นที่ห่างไกลจากทะเลและมีสภาพอากาศแห้งแล้งอย่างรุนแรง แต่กลับสามารถเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำได้หลากหลายชนิด ตั้งแต่ปลาแซลมอน ปลาเทราต์ ปลากะพง ไปจนถึงกุ้งและปู ความน่าสนใจไม่ได้อยู่เพียงการเลี้ยงปลาในพื้นที่ที่แทบไม่มีฝนตกเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการนำน้ำใต้ดินที่มีความเค็มมาปรับคุณภาพให้เหมาะสมกับสัตว์น้ำ การใช้ระบบหมุนเวียนน้ำเพื่อลดการสูญเสีย ตลอดจนการนำเทคโนโลยีควบคุมสภาพแวดล้อมเข้ามาช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ปัจจุบันเขตซินเจียงมีฟาร์มเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำมากกว่า 1,000 แห่ง มีกำลังการผลิตรวมมากกว่า 200,000 ตันต่อปี
กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์วิถีพอเพียงตำบลช่องสะแก หมู่ที่ 7 ตำบลช่องสะแก อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี นับเป็นกลุ่มต้นแบบความสำเร็จจากการยกระดับจากฟาร์มเกษตรจำนวน 5 ไร่ เป็นแหล่งเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรอินทรีย์ สร้างรายได้ให้แก่เกษตรกรในชุมชน สร้างเครือข่ายเกษตรกรรวมถึงสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้าเกษตรอย่างครบวงจร และพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงเกษตรได้อย่างยั่งยืน นายสุพจน์ กลิ่นพ่วง ผู้ก่อตั้งและเป็นประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์วิถีพอเพียงตำบลช่องสะแก บอกเล่าว่า กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์วิถีพอเพียงตำบลช่องสะแก มีพื้นที่ดำเนินกิจกรรมทางการเกษตรและปลูกพืชผักอินทรีย์ จำนวน 5 ไร่ เริ่มดำเนินการเมื่อปี 2559 ปัจจุบันมีสมาชิกเกษตรกร 50 ราย สมาชิกส่วนใหญ่ ร้อยละ 92 จะเพาะปลูกข้าวเป็นหลัก และบางส่วนจะปลูกพืชผักอินทรีย์ ซึ่งเกษตรกรจำนวน 4 รายที่ปลูกพืชผักอินทรีย์ได้รับการรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วม (Participatory Guarantee Systems: PGS) โดยกลุ่มมีเป้าหมายสำคัญคือต้องการผลิตพืชผักอินทรีย์ไว้จำหน่าย และบางส่วนเก็บไว้บริโภคในครัวเรือน กลุ่มจึงมีการส่งเสริมสมาชิ
ในสวนหรือพื้นที่เกษตรหลังจากการตัดแต่งกิ่งไม้ เก็บเกี่ยวผลผลิต หรือกำจัดวัชพืช มักมีเศษวัสดุเหลือทิ้งจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นกิ่งไม้ ใบไม้ แกลบ ซังข้าวโพด เปลือกผลไม้ หรือเศษพืชต่างๆ หลายพื้นที่เลือกกำจัดด้วยการเผาทิ้ง ซึ่งนอกจากจะไม่ได้ใช้ประโยชน์จากวัสดุเหล่านั้นแล้ว ยังอาจก่อให้เกิดควันและมลพิษทางอากาศ อีกทางเลือกหนึ่งที่สามารถทำได้ในระดับครัวเรือนและฟาร์ม คือการนำเศษวัสดุเหล่านี้มาผ่านกระบวนการ “ไพโรไลซิส (Pyrolysis)” หรือการให้ความร้อนกับวัสดุชีวมวลในสภาวะที่มีออกซิเจนน้อย เพื่อเปลี่ยนวัสดุอินทรีย์ให้กลายเป็น ถ่านชีวภาพ หรือ Biochar ถ่านชีวภาพไม่ได้เป็นเพียง “ถ่าน” ที่นำมาเผาแล้วใช้เป็นเชื้อเพลิง แต่เป็นวัสดุคาร์บอนที่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ในดิน ช่วยเพิ่มพื้นที่ผิวในดิน และเป็นแหล่งอาศัยของจุลินทรีย์ได้ จึงถูกนำมาประยุกต์ใช้ในงานเกษตรเพื่อช่วยปรับปรุงคุณสมบัติของดินและเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากร ที่สำคัญ เกษตรกรสามารถเริ่มต้นจากวัสดุที่มีอยู่ในสวน ไม่จำเป็นต้องซื้อวัตถุดิบใหม่ และสามารถทำในระดับเล็กเพื่อทดลองกับแปลงของตัวเองก่อนได้ Biochar หรือถ่านชีวภาพ คือวัสดุคาร์บอนที่ได้จา
หลายคนอาจคิดว่า การเริ่มต้นธุรกิจสักแห่งต้องอาศัยแผนงานที่รัดกุม เงินทุนจำนวนมาก หรือการมองเห็นโอกาสทางการตลาดที่แตกต่างจากคนอื่น แต่ในความเป็นจริงแล้ว ธุรกิจที่เติบโตอย่างงดงามหลายแห่ง กลับมีจุดเริ่มต้นที่เรียบง่ายกว่านั้นมากเพราะบางครั้งเมล็ดพันธุ์แห่งความสำเร็จอาจงอกงามขึ้นจาก “ความสุขเล็กๆ” ที่เกิดจากการได้ทำในสิ่งที่รัก และค่อยๆ เติบโตตามกาลเวลา วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้าน จะมาแชร์เรื่องราวของ “ทำสวนกับมาดาม” ที่เป็นทั้งสวนผัก คาเฟ่ และพื้นที่สีเขียวกลางย่านพระราม 2 ที่ถือกำเนิดขึ้นจากความหลงใหลในต้นไม้ของเพื่อนสนิทสองคน คุณยุ้ย อภิรดี นกสุวรรณ และ คุณแหม่ม พัฐพศิญา ทิพย์สุมณฑา จากความชอบปลูกต้นไม้ในวันว่าง สู่การสร้างพื้นที่แห่งความสุขที่เปิดโอกาสให้ผู้คนได้สัมผัสธรรมชาติ เรียนรู้เรื่องการปลูกผัก และค้นพบคุณค่าของวิถีชีวิตที่เรียบง่ายท่ามกลางเมืองใหญ่ เมื่อความคลั่งไคล้ต้นไม้ เจอกับเพื่อนที่เข้าใจ จุดเริ่มต้นของ “ทำสวนกับมาดาม” เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่โลกกำลังเผชิญกับวิกฤตโควิด-19 ช่วงเวลาที่หลายคนต้องใช้ชีวิตอยู่ภายในบ้าน และเริ่มหันกลับมาให้ความสำคัญกับสุขภาพและคุณภาพอาหารที่รับประทานม
