ในโลกเกษตรยุคใหม่ที่ต้องเผชิญทั้งต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูง และความผันผวนของสภาพอากาศ เทคโนโลยีไม่ได้เป็นเพียงทางเลือก แต่กลายเป็นตัวแปรสำคัญที่กำหนดความอยู่รอดของเกษตรกร โดยเฉพาะ IoT หรือ Internet of Things ที่เข้ามาเปลี่ยนวิธีคิดจากการทำเกษตรแบบอาศัยประสบการณ์ สู่การทำเกษตรบนฐานข้อมูลจริง ช่วยให้ทุกการตัดสินใจแม่นยำมากขึ้น ลดความสูญเปล่า และบริหารจัดการทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพ
บทเรียนจากพื้นที่จริงสะท้อนชัดว่า IoT ไม่ได้มีไว้เพื่อความทันสมัยเพียงอย่างเดียว แต่คือเครื่องมือที่ช่วยลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิตได้อย่างเป็นรูปธรรม หากใช้อย่างเข้าใจ หลักคิดสำคัญจึงไม่ใช่การมีเทคโนโลยีที่ล้ำที่สุด แต่คือการรู้จักประยุกต์ใช้ให้เหมาะกับพืช พื้นที่ และสภาพแวดล้อมของตนเอง ซึ่งกลายเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้เกษตรกรยุคใหม่สามารถยืนหยัดและเติบโตได้ในระยะยาว
คุณโจ–ธราพงษ์ วงศ์วัฒนากิจ เกษตรกรรุ่นใหม่เจ้าของ Gardener House จังหวัดราชบุรี สะท้อนภาพนี้ได้อย่างชัดเจน จากสวนมะพร้าวอินทรีย์ที่เคยอาศัยประสบการณ์และการคาดเดา วันนี้ถูกยกระดับด้วย “ข้อมูล” และ “เซ็นเซอร์” ที่ช่วยตัดสินใจอย่างแม่นยำ จนสามารถลดต้นทุนได้จริงในระดับที่จับต้องได้
คุณโจ เล่าให้ฟังว่า จุดเริ่มต้นไม่ได้เกิดจากความอยากทันสมัย แต่เกิดจากปัญหาที่ชัดเจน เมื่อมะพร้าวเข้าสู่ช่วงให้ผลผลิตเต็มที่ ความต้องการน้ำเพิ่มขึ้น ระบบการรดน้ำแบบเดิมที่เคยใช้เพียงสัปดาห์ละครั้งไม่เพียงพออีกต่อไป จึงเริ่มติดตั้งระบบสปริงเกลอร์เพื่อกระจายน้ำให้ทั่วถึงมากขึ้น
แต่ปัญหาก็ยังไม่จบ เพราะแม้จะมีระบบสปริงเกลอร์แล้ว คำถามสำคัญยังคงอยู่น้ำที่ให้ไปพอดีหรือยัง มากไปหรือน้อยเกินไป ใช้ในช่วงเวลาที่เหมาะสมหรือไม่ โดยเฉพาะเมื่อโลกเข้าสู่ยุคของ Climate Change ที่มีทั้งปรากฏการณ์เอลนีโญและลานีญา ทำให้รูปแบบฝนและอุณหภูมิเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง
คุณโจจึงเริ่มนำ “สมาร์ทเซ็นเซอร์” มาใช้ในสวน โดยไม่ได้ใช้เพียงตัวเดียว แต่เป็นการทำงานร่วมกันของระบบตรวจวัด 4 ส่วนหลัก เริ่มจากสถานีตรวจวัดสภาพอากาศ (Weather Station) ที่เก็บข้อมูลอุณหภูมิและความชื้น เพื่อนำไปคำนวณค่า VPD หรือความต่างแรงดันไอ ซึ่งสะท้อนพฤติกรรมการคายน้ำของพืช ทำให้รู้ว่าช่วงเวลาไหนพืชต้องการน้ำหรือควรพักน้ำข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้หยุดแค่การรับรู้ แต่ถูกนำไปสั่งการระบบให้น้ำอัตโนมัติทันที เมื่อถึงจุดที่เหมาะสม สปริงเกลอร์จะทำงานโดยไม่ต้องรอการตัดสินใจของมนุษย์ ลดทั้งความผิดพลาดและแรงงาน
การให้น้ำไม่ใช่แค่ให้แล้วจบ แต่ต้องรู้ผลลัพธ์ด้วย จึงมีการใช้เทนซิโอมิเตอร์ เซ็นเซอร์วัดแรงดึงน้ำในดิน เพื่อดูว่าหลังจากรดน้ำแล้ว ดินสามารถเก็บน้ำได้เพียงพอหรือไม่ และพืชสามารถดูดไปใช้ได้จริงหรือเปล่า
“การนำระบบพวกนี้เข้ามาใช้ ถือเป็นหัวใจของ IoT ในภาคเกษตร เพราะมันไม่ใช่แค่สั่งงาน แต่เป็นการฟังเสียงของพืชและดินผ่านข้อมูล เพื่อให้การให้น้ำเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ”
เมื่อเข้าใจทั้งพืชและดิน การออกแบบระบบน้ำจึงไม่ใช่เรื่องสุ่มอีกต่อไป ในพื้นที่ของ Gardener House ซึ่งเป็นดินร่วนกึ่งเหนียวที่ซึมน้ำช้าแต่เก็บน้ำได้นาน การรดน้ำถูกออกแบบเป็น 4 ช่วงเวลา ใน 1 วัน ได้แก่ ช่วงเช้า 06.00 น. ต่อด้วย 07.30 น. และ 09.30 น. ก่อนปิดท้ายช่วงเย็นราว 16.00–17.00 น.
การให้น้ำแต่ละรอบ คุณโจ บอกว่า จะใช้เวลาไม่เกิน 10 นาที เพื่อให้น้ำค่อยๆ ซึมลงสู่รากพืชอย่างมีประสิทธิภาพ ลดการสูญเสียน้ำจากการไหลทิ้ง และยังมีการรดน้ำช่วงเย็นเพื่อลดอุณหภูมิของดิน”มากกว่าการให้น้ำเพื่อการเจริญเติบโต
“ผลลัพธ์ที่ได้ไม่ใช่แค่ความแม่นยำ แต่คือตัวเลขทางเศรษฐกิจที่ชัดเจนครับ หลังจากนำระบบเซ็นเซอร์มาใช้ครบวงจร ผลผลิตเพิ่มขึ้นถึงเกือบ 60% ในขณะที่ต้นทุนด้านการให้น้ำลดลงราว 120,000 บาทต่อปี ในพื้นที่เพียง 4.5 ไร่ครับ”
นี่คือคำตอบว่า IoT ไม่ได้เป็นเพียงเทคโนโลยีเพื่อความล้ำสมัย แต่คือเครื่องมือ “ลดต้นทุน” และ “เพิ่มประสิทธิภาพ” อย่างไรก็ตาม คุณโจย้ำชัดในทุกเวทีว่า ความสำเร็จไม่ได้เกิดจากเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว หลายคนมองสมาร์ทฟาร์มเป็นเรื่องของอุปกรณ์ เซ็นเซอร์ หรือระบบอัตโนมัติ แต่ในความเป็นจริง “ความสมาร์ท” ต้องเริ่มจากตัวเกษตรกรเอง หากไม่เข้าใจพืช ไม่เข้าใจดิน ต่อให้มีข้อมูลมากแค่ไหนก็อาจนำไปใช้ผิดทาง เทคโนโลยีเป็นเพียงเครื่องมือที่ให้ข้อเท็จจริง แต่การตัดสินใจยังคงต้องอาศัยความรู้และประสบการณ์ของมนุษย์
ท้ายที่สุด IoT ในภาคเกษตรจึงไม่ใช่เรื่องของอนาคต แต่คือปัจจุบันที่กำลังนิยามรูปแบบใหม่ของการทำเกษตร จากการใช้แรงงานและประสบการณ์ สู่การใช้ข้อมูลและความแม่นยำ นี่คือหัวใจของการทำเกษตรยุคใหม่ที่ไม่ได้แค่ “อยู่รอด” แต่สามารถ “เติบโต” ได้อย่างมั่นคงในโลกที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา
สำหรับผู้สนใจและต้องการข้อมูลเพิ่มเติม สามารถติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ คุณโจ–ธราพงษ์ วงศ์วัฒนากิจ ที่เพจ GardenerHouseFarm
ผู้เขียน : สุรเดช สดคมขำ
อ่านเรื่องอื่นที่เกี่ยวข้องได้ที่ เปิดสวนเกษตรอินทรีย์ 4.5 ไร่ เรียนรู้ปลูกมะพร้าวน้ำหอม GI ผสาน IoT เพิ่มผลผลิตอย่างมีคุณภาพ
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา “จุลินทรีย์ พด.” ของกรมพัฒนาที่ดิน กลายเป็นตัวช่วยสำคัญของเกษตรกรไทยในการปรับปรุงดิน ลดต้นทุนการผลิต และเพิ่มประสิทธิภาพการทำเกษตรอย่างยั่งยืน หลายคนอาจเคยได้ยินชื่อ พด.1 พด.2 หรือ พด.7 ผ่านหูมาบ้าง แต่ยังไม่แน่ใจว่าจุลินทรีย์แต่ละชนิดแตกต่างกันอย่างไร และควรเลือกใช้แบบไหนให้เหมาะกับงานเกษตรของตนเอง ความจริงแล้ว จุลินทรีย์ พด. แต่ละสูตรถูกพัฒนาขึ้นมาเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะด้าน ตั้งแต่การผลิตปุ๋ยหมัก การทำน้ำหมักชีวภาพ การย่อยตอซังในนา ไปจนถึงการปรับปรุงคุณภาพดิน หากเลือกใช้ได้ถูกต้อง จะช่วยลดการใช้ปุ๋ยเคมี ลดต้นทุน และเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับแปลงปลูกได้อย่างมีประสิทธิภาพ หลายๆ คนอาจจะคุ้นตากันมาบ้าง แต่ก็มีอีกหลายคนที่อาจจะยังไม่รู้ วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านจะพาไปรู้จัก พด. คืออะไรกันนะ ต้องบอกก่อนว่า พด. คือ จุลินทรีย์ที่ผลิตโดยกรมพัฒนาที่ดิน มีหลายชนิดมาก โดยจะแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มด้วยกัน มีอะไรกันบ้างไปดูกันเลย ✨กลุ่มที่ 1 จุลินทรีย์ปรับปรุงบำรุงดิน เพิ่มธาตุอาหารและฮอร์โมนพืช – สารเร่งซุปเปอร์ พด.1 – สารเร่งซุปเปอร์ พด.2 – จุลินทรีย์ ซุปเปอร์ พด.9 – จุลินทรีย์สำหร
การเลี้ยงไก่นอกจากเรื่องของอาหารที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษแล้ว การป้องกันโรคต่างๆ โดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ต้องใส่ใจ ซึ่งพืชสมุนไพรเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่เกษตรกรในหลายพื้นที่นำมาผสมกับอาหารให้ไก่กิน เพราะนอกจากจะหาง่ายแล้ว ยังเป็นตัวช่วยแบบประหยัดต้นทุนให้กับเกษตรกร วันนี้จะพามารู้จักกับพืชสมุนไพร 5 ชนิด ที่นิยมนำมาผสมอาหารให้กับไก่ที่เลี้ยงกิน มีดังนี้ ฟ้าทะลายโจร เป็นสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ด้วยสรรพคุณทางยาที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการระบาดของโรคติดเชื้อต่างๆ เช่น โควิด-19 ทำให้ฟ้าทะลายโจรกลายเป็นสมุนไพรที่ได้รับความสนใจและถูกนำมาศึกษาอย่างแพร่หลาย ลักษณะของฟ้าทะลายโจร การนำฟ้าทะลายโจรมาใช้กับไก่นั้นเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรและผู้เลี้ยงไก่ เนื่องจากมีสรรพคุณทางยาที่หลากหลายและสามารถช่วยป้องกันโรคในไก่ได้หลายชนิด สรรพคุณของฟ้าทะลายโจรเมื่อใช้กับไก่ ต้านเชื้อแบคทีเรียช่วยป้องกันและรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น โรคท้องเสีย ต้านการอักเสบช่วยลดอาการอักเสบในระบบทางเดินอาหารและระบบหายใจ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันช่วยให้ไก่แข็งแรงและต้า
หลายๆ คนอยากจะมีแปลงปลูกดอกไม้สวยๆ ไว้ชื่นชม แต่จะปลูกยังไงให้รอดไม่ตุยไปก่อน วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านจะมาแนะนำสายพันธุ์กุหลาบที่ใครปลูกก็รอด ปลูกประดับบ้าน ประดับสวน หรือจะปลูกให้แฟน คนที่รัก แทนความหมายดีๆ ให้กันได้ การปลูกกุหลาบต้องมาจากความใส่ใจ คอยดูแล หมั่นรดน้ำ ให้ปุ๋ย เพื่อให้ดอกสมบูรณ์เจริญงอกงาม ก่อนที่จะเริ่มปลูก ควรศึกษาสายพันธุ์ที่จะนำมาปลูกก่อน ว่ากุหลาบชอบอะไร บางสายพันธุ์ชอบแดด ทนโรค แต่สิ่งสำคัญที่สุดของการปลูกกุหลาบคือดิน ต้องเป็นดินเฉพาะสำหรับปลูกกุหลาบจะทำให้เจริญเติบโตได้ดีนั่นเอง 1. กุหลาบมองเคอร์ Mon Coeur ชื่อภาษาฝรั่งเศส แปลว่า My heart หรือหัวใจของฉัน จุดเด่น : ดูแลง่าย ทนโรค โตเร็ว ไม่มีหนาม เป็นสายพันธุ์ที่ทนความร้อนในไทยได้อย่างดี เป็นรูปทรงถ้วย เป็นกุหลาบพุ่มสูง สามารถสูงได้ถึง 185 เซนติเมตร เป็นสายพันธุ์ที่ตอบโจทย์หลายๆ คน ทนโรค ทนแมลงได้ดี 2. กุหลาบชัวร์เอมมานูเอล Soeur Emmanuelle เป็นกุหลาบฝรั่งเศส ลักษณะต้นเป็นพุ่มสูง สามารถปล่อยเลื้อยได้ ถ้าปลูกในไทยจะสามารถสูงถึง 3-4 เมตร ดอกใหญ่ สีชมพูม่วงอ่อนๆ มีกลิ่นหอมแรง จุดเด่น : สามารถออกดอกได้ตลอดทั้งปี ดอกดก
