ประเทศไทยยังคงเผชิญโจทย์ใหญ่ด้าน “ปุ๋ย” ในฐานะประเทศที่ต้องพึ่งพาการนำเข้าเป็นหลัก โดย นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร ระบุว่า ภาพรวมไทยนำเข้าปุ๋ยมากกว่า 90% หรือราว 6 ล้านตันต่อปี โดยเฉพาะ “ยูเรีย” ซึ่งเป็นปุ๋ยหลักสำหรับนาข้าว มีการนำเข้าเกือบครึ่งหนึ่ง หรือประมาณ 2–2.5 ล้านตันต่อปี คิดเป็นมูลค่ากว่า 3 หมื่นล้านบาท
แหล่งนำเข้าหลักยังคงกระจุกตัวอยู่ในกลุ่มตะวันออกกลาง เช่น ซาอุดีอาระเบีย โอมาน และกาตาร์ ซึ่งล้วนได้รับผลกระทบจากสถานการณ์โลก ขณะเดียวกันไทยยังนำเข้าจากประเทศใกล้เคียง เช่น จีน บรูไน มาเลเซีย และอินโดนีเซีย สะท้อนความเปราะบางของโครงสร้างปุ๋ยไทยที่ผูกโยงกับตลาดโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
เปิดแหล่งใหม่กระจายความเสี่ยง
สร้างอำนาจต่อรองราคา
นายรพีภัทร์ ยังกล่าวต่อไปอีกว่า ท่ามกลางความผันผวน รัฐบาลเริ่มขยับเชิงรุก โดย นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้เชิญผู้ประกอบการนำเข้าปุ๋ยรายสำคัญเข้ามาหารือ เพื่อหาแนวทางกระจายแหล่งนำเข้า โดยเฉพาะปุ๋ยยูเรีย พร้อมประเมินผลกระทบระยะยาว
หนึ่งในหมุดหมายสำคัญ คือการเปิดโอกาสเจรจากับประเทศผู้ผลิตรายใหม่ เช่น รัสเซีย ซึ่งถูกมองว่าเป็นจังหวะสำคัญในการสร้างความมั่นใจให้ภาคเอกชน ว่าจะสามารถมีแหล่งซัพพลายเพิ่มเติมรองรับความต้องการในอนาคต
แม้จะมีข้อกังวลด้านขนาดเม็ดปุ๋ยที่แตกต่างจากความคุ้นเคยของเกษตรกรไทย แต่ภาคเอกชนยืนยันว่าคุณภาพไม่ต่างกัน และสามารถปรับให้ตรงกับความต้องการได้ หากมีคำสั่งซื้อในปริมาณที่เหมาะสม
สต๊อกยังพอถึงพฤษภาคม
แต่ราคาหลังจากนี้ยังต้องจับตา
สำหรับการรับมือในระยะสั้นนั้น นายรพีภัทร์ กล่าวว่า หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกระทรวงพาณิชย์ได้มีการประเมินว่า ปัจจุบันไทยมีสต๊อกปุ๋ยอยู่ราว 9 แสนถึง 1 ล้านตัน เพียงพอต่อการใช้งานถึงช่วงเดือนพฤษภาคม
ผู้ประกอบการรายใหญ่ยังคงยืนยัน ยังคงตรึงราคาจากสต๊อกเดิม เพื่อช่วยเหลือเกษตรกร อย่างไรก็ตามหากมีการนำเข้าใหม่ ราคาจะขึ้นอยู่กับกลไกตลาดโดยตรง ภาครัฐ โดยเฉพาะกรมการค้าภายในและกรมวิชาการเกษตร ย้ำชัดว่าจะติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด พร้อมขอความร่วมมือผู้ค้ารายย่อยไม่ปรับขึ้นราคาเกินความเหมาะสม เพื่อไม่ซ้ำเติมภาระต้นทุนของเกษตรกร
วิกฤตปุ๋ย = โอกาสปรับโครงสร้างประเทศ
ทั้งนี้ อธิบดีกรมวิชาการเกษตรมองว่า วิกฤตครั้งนี้ไม่ใช่เพียงปัญหาระยะสั้น แต่คือ “สัญญาณเตือน” ให้ไทยต้องเร่งปรับโครงสร้างการบริหารจัดการปุ๋ยทั้งระบบ เพราะการพึ่งพาการนำเข้ากว่า 90% ไม่เพียงสร้างความเสี่ยงด้านราคาและการขาดแคลน แต่ยังเป็นภาระต่อเศรษฐกิจในระยะยาว
หนึ่งในคำตอบสำคัญ คือการผลักดัน “แร่โพแทช” ซึ่งเป็นธาตุอาหารหลัก (K) สำหรับพืช โดยเฉพาะไม้ผล ให้สามารถผลิตได้ในประเทศ ซึ่งไทยเองมีศักยภาพด้านแหล่งแร่โพแทชในหลายพื้นที่ เช่น อุดรธานี ชัยภูมิ และนครราชสีมา ซึ่งหากสามารถพัฒนาได้จริง จะช่วยลดต้นทุนการนำเข้าได้อย่างมีนัยสำคัญ
“เฉพาะข้อมูลปี 2568 ไทยมีมูลค่านำเข้าโพแทชสูงถึงประมาณ 1.5 หมื่นล้านบาท สะท้อนโอกาสมหาศาลในการทดแทนด้วยการผลิตภายในประเทศ”
นอกจากนี้ โพแทชยังเป็นปัจจัยสำคัญต่อคุณภาพผลผลิต โดยเฉพาะไม้ผลเศรษฐกิจอย่างทุเรียน มะม่วง และพืชสวนในภาคตะวันออก ซึ่งต้องการธาตุโพแทสเซียมเพื่อเพิ่มคุณภาพ รสชาติ และมูลค่า
เดิมพันนโยบายรัฐ สู่ความมั่นคงปุ๋ยไทย
นายรพีภัทร์ กล่าวช่วงท้ายว่า แม้โครงการเหมืองโพแทชจะถูกพูดถึงมาอย่างยาวนานในหลายรัฐบาล แต่ยังติดข้อจำกัดด้านการดำเนินงาน อย่างไรก็ตาม การที่ประเด็นนี้ถูกยกระดับเป็นนโยบายสำคัญในปัจจุบัน ทำให้เกิดความคาดหวังว่าจะสามารถเดินหน้าสู่การผลิตจริงได้ในอนาคตอันใกล้
ท้ายที่สุด วิกฤตปุ๋ยที่เกิดขึ้นกำลังสะท้อนจุดอ่อนเชิงโครงสร้างของภาคเกษตรไทยอย่างชัดเจน แต่ขณะเดียวกันก็เปิดโอกาสให้ประเทศ “รีเซ็ตระบบปุ๋ย” ใหม่ทั้งห่วงโซ่ ตั้งแต่การนำเข้า การบริหารสต๊อก ไปจนถึงการพัฒนาทรัพยากรในประเทศ ในเกมนี้ “แหล่งนำเข้าใหม่” อาจช่วยบรรเทาระยะสั้น แต่ “โพแทชในประเทศ” คือคำตอบระยะยาว ที่จะชี้ชะตาว่าไทยจะยังคงเป็นผู้ตามในตลาดปุ๋ยโลก หรือก้าวสู่ความมั่นคงทางการผลิตได้อย่างแท้จริง
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
การเลี้ยงไก่นอกจากเรื่องของอาหารที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษแล้ว การป้องกันโรคต่างๆ โดยไม่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นอีกหนึ่งสิ่งที่ต้องใส่ใจ ซึ่งพืชสมุนไพรเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่เกษตรกรในหลายพื้นที่นำมาผสมกับอาหารให้ไก่กิน เพราะนอกจากจะหาง่ายแล้ว ยังเป็นตัวช่วยแบบประหยัดต้นทุนให้กับเกษตรกร วันนี้จะพามารู้จักกับพืชสมุนไพร 5 ชนิด ที่นิยมนำมาผสมอาหารให้กับไก่ที่เลี้ยงกิน มีดังนี้ ฟ้าทะลายโจร เป็นสมุนไพรพื้นบ้านของไทยที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ด้วยสรรพคุณทางยาที่หลากหลาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการระบาดของโรคติดเชื้อต่างๆ เช่น โควิด-19 ทำให้ฟ้าทะลายโจรกลายเป็นสมุนไพรที่ได้รับความสนใจและถูกนำมาศึกษาอย่างแพร่หลาย ลักษณะของฟ้าทะลายโจร การนำฟ้าทะลายโจรมาใช้กับไก่นั้นเป็นที่นิยมในหมู่เกษตรกรและผู้เลี้ยงไก่ เนื่องจากมีสรรพคุณทางยาที่หลากหลายและสามารถช่วยป้องกันโรคในไก่ได้หลายชนิด สรรพคุณของฟ้าทะลายโจรเมื่อใช้กับไก่ ต้านเชื้อแบคทีเรียช่วยป้องกันและรักษาโรคที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย เช่น โรคท้องเสีย ต้านการอักเสบช่วยลดอาการอักเสบในระบบทางเดินอาหารและระบบหายใจ เสริมสร้างภูมิคุ้มกันช่วยให้ไก่แข็งแรงและต้า
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
หลายคนมีความฝันอยากเป็นนายตัวเอง ที่ไม่ต้องทำงานประจำไปจนถึงวัยเกษียณ ไม่ต้องเป็นลูกจ้างใคร มีเวลาอิสระ หนึ่งในนั้นเขาประสบความสำเร็จจาก ‘ธุรกิจการเกษตร’ ที่ เริ่มต้นจากศูนย์ โดยอดีตเขาเป็นหนุ่มวิศวะที่กลับมาพลิกโฉมพื้นที่ 2 ไร่ของตัวเอง ด้วยแนวคิด ‘ผู้ประกอบการในการทำเกษตร’ ที่จะสร้างรายได้จากพื้นที่ตรงนี้ยังไงให้คุ้มค่าที่สุด คุณพันธ์-คำพันธ์ แก้วมา เจ้าของ สองไร่ สโลว์ไลฟ์ ฟาร์ม จุดเริ่มต้นมาจากอยากมีธุรกิจที่เป็นของตัวเอง คุณพันธ์มีความคิดแรกเริ่มว่า ตนเองมีที่ดินแต่เป็นต้นทุนพื้นฐาน แต่จะทำอย่างไงให้ก่อเกิดรายได้ จึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นที่กลับไปพัฒนาที่ดินและผันตัวทำเกษตรตามแนวคิดเกษตรทฤษฎีใหม่ ที่มีการจัดสรรพื้นที่แบ่งเป็น 4 ส่วน โดยส่วนที่หนึ่งเป็นบ่อกักเก็บน้ำ 30 เปอร์เซ็นต์ ปลูกข้าว 30 เปอร์เซ็นต์ ปลูกพืชเลี้ยงสัตว์ 30 เปอร์เซ็นต์ และที่อยู่อาศัย 10 เปอร์เซ็นต์ ใน 1 พื้นที่ จุดเริ่มต้นของ “สองไร่ สโลว์ไลฟ์ ฟาร์ม” คุณพันธ์ เล่าว่า “ผมมองตัวผมเป็นผู้ประกอบการ โดยเอาแนวคิดของผู้ประกอบการมาใช้ ผมไม่ได้เป็นเกษตรกรแต่อาชีพที่ทำอิงมาจากเกษตรกร โดยผมคิดเหมือนคนญี่ปุ่นเวลาที่ทำเกษตร ป
