ท่ามกลางกระแสโลกที่กำลังเผชิญวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภาคการเกษตรถูกจับตามองมากขึ้น ในฐานะแหล่งปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สำคัญ โดยเฉพาะ “นาข้าว” ซึ่งเป็นหนึ่งในกิจกรรมทางการเกษตรที่ปล่อยก๊าซมีเทนในปริมาณสูง จากการขังน้ำในแปลงนาเป็นเวลานาน ขณะนี้ในหลายประเทศเริ่มนำมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมมาใช้เป็นเงื่อนไขทางการค้า ทำให้สินค้าเกษตรในอนาคตไม่ได้แข่งขันกันแค่เรื่องคุณภาพหรือราคาอีกต่อไป แต่ยังรวมถึงกระบวนการผลิตที่ต้องเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมด้วย
ประเทศไทยในฐานะประเทศผู้ส่งออกข้าวรายสำคัญของโลก จึงเริ่มขยับตัวเข้าสู่แนวทางการผลิตข้าวยุคใหม่ ภายใต้แนวคิด “ข้าวคาร์บอนต่ำ” หรือ Low-Carbon Rice ที่กำลังกลายเป็นหนึ่งในทิศทางสำคัญของวงการข้าวไทย เพราะไม่เพียงช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ยังสามารถลดต้นทุน เพิ่มคุณภาพดิน เพิ่มโอกาสทางการตลาด และสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลผลิตของเกษตรกรได้ในเวลาเดียวกัน
คุณสมหมาย เลิศนา ผู้อำนวยการกองวิจัยและพัฒนาข้าว กรมการข้าว เปิดเผยว่า ปัจจุบันการปลูกข้าวถูกมองว่าเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่มีการปล่อยก๊าซมีเทน และก๊าซเรือนกระจกออกสู่บรรยากาศจำนวนมาก โดยเฉพาะจากการใช้ปุ๋ยยูเรียและระบบการทำนาแบบขังน้ำต่อเนื่อง จึงเป็นที่มาของการผลักดันแนวทาง “ข้าวคาร์บอนต่ำ” ผ่านระบบการทำนาแบบเปียกสลับแห้ง ซึ่งเป็นวิธีการจัดการน้ำในแปลงนาให้มีช่วงที่ระดับน้ำลดลงจากผิวดินเป็นระยะ ช่วยลดการใช้น้ำและลดการเกิดก๊าซมีเทน จากกระบวนการย่อยสลายในดินได้อย่างมีประสิทธิภาพ
แนวทางดังกล่าวไม่เพียงช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แต่ยังส่งผลดีต่อต้นข้าวโดยตรง เพราะเมื่อมีการลดระดับน้ำลงจากผิวดิน จะช่วยให้ระบบรากของต้นข้าวแข็งแรงมากขึ้น ข้าวไม่เกิดความเสียหายจากสภาพน้ำขังตลอดเวลา และยังช่วยให้ต้นข้าวมีความทนทานต่อสภาพแวดล้อมได้ดีขึ้นอีกด้วย
คุณสมหมาย ยังบอกอีกด้วยว่า สถานการณ์สงครามและความผันผวนของเศรษฐกิจโลกในช่วงที่ผ่านมา ยังส่งผลกระทบโดยตรงต่อภาคการเกษตร โดยเฉพาะต้นทุนการผลิตที่เพิ่มสูงขึ้นทั้งราคาพลังงานและราคาปุ๋ยเคมีที่ต้องพึ่งพาการนำเข้าจากต่างประเทศ ทำให้เกษตรกรจำนวนมากต้องเผชิญภาระต้นทุนที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง กรมการข้าวจึงมองว่าการทำนาแบบข้าวคาร์บอนต่ำ จะเป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำคัญในการลดต้นทุนของเกษตรกร เพราะนอกจากการทำนาแบบเปียกสลับแห้งแล้ว ยังส่งเสริมการย่อยสลายฟางข้าวแทนการเผาทำลาย ซึ่งจะช่วยเปลี่ยนเศษวัสดุทางการเกษตรให้กลับมาเป็นปุ๋ยอินทรีย์ในแปลงนาได้อีกครั้ง
การใช้จุลินทรีย์ในการย่อยสลายฟางข้าว ถือเป็นอีกหนึ่งหัวใจสำคัญของระบบการผลิตข้าวคาร์บอนต่ำ เพราะจุลินทรีย์ที่ใส่ลงไปช่วยปรับปรุงโครงสร้างดิน ทำให้ดินร่วนซุย ไม่อัดแน่น และสามารถปลดปล่อยธาตุอาหารออกมาให้ต้นข้าวนำไปใช้ได้ง่ายขึ้น ส่งผลให้เกษตรกรลดการใช้ปุ๋ยเคมีลงได้ในระยะยาว พร้อมทั้งตลาดเริ่มให้ความสนใจกับผลผลิตข้าวที่มาจากระบบการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น ทำให้มีหลายหน่วยงานเข้ามารับซื้อข้าวที่ปลูกในระบบนี้ โดยสามารถเพิ่มมูลค่าผลผลิตได้สูงขึ้น เฉลี่ยตันละประมาณ 500 บาท
“ตอนนี้กรมการข้าวได้มีโครงการข้าวคาร์บอนต่ำ 1 ล้านไร่ โดยอธิบดีได้มีการเร่งรัดให้ทำโครงการนี้ขึ้นมา เพื่อตอบสนองการทำนาที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยเกษตรกรและผู้ค้าข้าว ทั้งในและต่างประเทศสนใจเป็นอย่างยิ่งในการทำนาที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม จึงทำให้โครงการข้าวคาร์บอนต่ำถูกบรรจุเข้าไปในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เพื่อของบประมาณ”
ปัจจุบันกรมการข้าวได้เริ่มดำเนินโครงการนำร่องในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ โดยเฉพาะในเขตชลประทานที่มีความพร้อมด้านการบริหารจัดการน้ำ เช่น จังหวัดสิงห์บุรี ซึ่งเป็นพื้นที่ปฏิรูปของชลประทานประมาณ 100,000 ไร่ รวมถึงพื้นที่คลองสิบสาม จังหวัดปทุมธานี ที่มีการวิจัยและพัฒนาจนสามารถผลิตข้าวคาร์บอนต่ำของประเทศไทยได้แล้ว ถือเป็นต้นแบบสำคัญของการพัฒนาระบบการผลิตข้าวรูปแบบใหม่ที่สอดรับกับทิศทางของตลาดโลก
อย่างไรก็ตาม การทำนาแบบเปียกสลับแห้งยังมีข้อจำกัดสำคัญ คุณสมหมาย กล่าวว่า จำเป็นต้องอยู่ในพื้นที่ชลประทาน เนื่องจากต้องมีการสูบน้ำเข้าออกอย่างต่อเนื่อง เพื่อควบคุมระดับน้ำในแปลงนา จึงยังไม่สามารถขยายไปยังพื้นที่นานอกเขตชลประทานได้ทั้งหมด แต่กรมการข้าวมองว่า แม้เกษตรกรบางพื้นที่จะยังไม่สามารถเข้าสู่ระบบเปียกสลับแห้งได้เต็มรูปแบบ การงดเผาตอซังและฟางข้าวก็ยังถือเป็นอีกแนวทางสำคัญ ที่ช่วยลดการปล่อยคาร์บอนและลดมลพิษทางอากาศได้เช่นกัน
“ปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการกักกันทางการค้า ที่ไม่ใช่ภาษีหรืออะไรต่างๆ จะมามองว่านาข้าวปล่อยก๊าซมีเทนหรือปล่อยก๊าซเรือนกระจก กรมการข้าวมีโครงการข้าวคาร์บอนต่ำเข้ามา ช่วยให้พี่น้องเกษตรกรทำนาที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและได้ผลผลิตข้าวมากขึ้น”
ท่ามกลางการแข่งขันทางการค้าที่ยุคนี้ไม่ได้วัดกันเพียงปริมาณผลผลิต แต่ยังรวมถึงมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อม “ข้าวคาร์บอนต่ำ” จึงอาจไม่ใช่เพียงกระแสชั่วคราว แต่กำลังกลายเป็นทิศทางใหม่ของวงการข้าวไทยในอนาคต เพราะนอกจากจะช่วยลดต้นทุนและรักษาสิ่งแวดล้อมแล้ว ยังเป็นการยกระดับภาพลักษณ์ข้าวไทย ให้สอดรับกับความต้องการของตลาดโลกยุคใหม่ ที่กำลังให้คุณค่ากับอาหารปลอดภัยและกระบวนการผลิตที่ยั่งยืนมากขึ้นทุกวัน
สามารถฟังเนื้อหาฉบับเต็มได้ที่ RICE PODCAST EP.1 “กินข้าว = ลดโลกร้อน เปิดโลกข้าวคาร์บอนต่ำ”
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก 12 พ.ค. 2026
คุณสุระ จันทร์ศิริ เป็นเกษตรกรที่ทำการผลิตไม้ดอกไม้ประดับมาเป็นเวลานาน โดยก่อนหน้านั้นเขาได้ผลิตไม้ประดับชนิดอื่นๆ ก่อน ต่อมาเมื่อเห็นว่าตลาดมีความต้องการต้นแก้วพวงดวงใจและต้นแก้วลิลลี่ เขาจึงได้มาปรับเปลี่ยนทำไม้ที่มีดอกหอม 2 ชนิดนี้ สร้างเป็นรายได้ที่ดีไม่น้อยทีเดียว โดยการผลิตมีทั้งการผลิตให้เป็นไม้ประดับในกระถางและไม้ขุดล้อมที่มีต้นใหญ่ๆ ให้กับลูกค้าได้ต่อเนื่องได้ตลอดทั้งปี เปลี่ยนจากสวนไม้ผล เข้าสู่วงการไม้ประดับ คุณสุระ เล่าให้ฟังว่า สมัยก่อนนั้นเริ่มทำอาชีพทางการเกษตรด้านไม้ผลและการปลูกไผ่ ต่อมาไผ่ที่ทำการปลูกเกิดออกดอกและตายยกสวน ทำให้ได้ปรับเปลี่ยนมาปลูกมะนาวและทุเรียน ซึ่งช่วงที่ปลูกทุเรียนสมัยนั้นยังไม่มีลูกค้าเข้ามาซื้อมากนักเหมือนปัจจุบัน จึงได้ปรับเปลี่ยนมาปลูกไม้ดอกไม้ประดับ เพื่อให้ตรงตามที่ตลาดต้องการ เพราะมีลูกค้าเข้ามารับซื้อถึงสวน จึงเป็นจุดเริ่มต้นให้ยึดอาชีพนี้มาจนถึงปัจจุบัน “พอมีกลุ่มหมู่บ้านไม้ดอกไม้ประดับเฉลิมพระเกียรติ บ้านดงบังเกิดขึ้น กลุ่มนี้ก็เป็นกลุ่มที่ใหญ่ขึ้น ก็มีการทำไม้ดอกไม้ประดับหลากหลายชนิด ช่วงแรกผมทำต้นโมกจำหน่ายก่อน หลังๆ มา ตลาดเริ่มมีการป
ทุกวันนี้ การทำเกษตรไม่ได้แข่งขันกันแค่เรื่องผลผลิต แต่ยังต้องรับมือกับต้นทุนที่สูงขึ้น สภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง และตลาดที่หมุนเร็วกว่าเดิม คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ “มีเทคโนโลยีใหม่อะไรบ้าง” แต่คือ “เทคโนโลยีแบบไหนที่ช่วยให้เกษตรกรใช้ได้จริง” เพราะเทคโนโลยีที่ดี อาจไม่จำเป็นต้องซับซ้อนที่สุด แต่ต้องเป็นเทคโนโลยีที่ช่วยลดต้นทุน เพิ่มประสิทธิภาพ และทำให้ชุมชนสามารถเติบโตได้ด้วยตัวเอง นี่คือแนวคิดที่ถ่ายทอดผ่าน Together for Thais The Series ซีรีส์ที่พาไปสำรวจเรื่องราวการพัฒนาชุมชนไทย ผ่านการผสาน “เทคโนโลยี + นวัตกรรม + องค์ความรู้” เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจริงในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ ตลอดทั้ง 8 ตอน จะได้เห็นตัวอย่างนวัตกรรมที่หลายคนอาจไม่เคยรู้ว่า ถูกนำมาใช้แก้ปัญหาในชุมชนแล้ว ไม่ว่าจะเป็น สิ่งที่น่าสนใจคือ นวัตกรรมเหล่านี้ไม่ได้ถูกนำเข้าไปเพียงเพื่อทดลองใช้ แต่เกิดจากการทำความเข้าใจปัญหาของแต่ละพื้นที่ แล้วเลือกเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับวิถีชีวิตของคนในชุมชน เพราะการพัฒนาที่ยั่งยืน ไม่ได้เริ่มจากเครื่องมือที่ทันสมัยที่สุด แต่เริ่มจากการเข้าใจผู้คน อีกหนึ่งประเด็นที่น่าสนใจในซีรีส์ คือการ
นายเอกพจน์ ยอดพินิจ นายกสมาคมกุ้งไทย เปิดเผยภายหลังทราบผลการประชุมทวิภาคีระหว่าง นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กับ ดาโต๊ะ เซอรี โมฮาหมัด ซาบู รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและความมั่นคงทางอาหารของมาเลเซีย เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2569 กรณีการระงับนำเข้ากุ้งจากประเทศไทย โดยทั้งสองฝ่ายเห็นพ้องที่จะเร่งกระบวนการตรวจสอบด้านสารตกค้างและสุขอนามัย เพื่อให้การนำเข้าและส่งออกสามารถกลับมาดำเนินการได้ตามปกติ ภายในระยะเวลาไม่เกิน 30 วัน ในนามของสมาคมกุ้งไทยและเครือข่ายผู้เลี้ยงกุ้งทั่วประเทศ ขอขอบคุณรัฐบาล ภายใต้การนำของ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และ นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ที่ได้เร่งแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของเกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้ง และผลักดันให้การเจรจากับฝ่ายมาเลเซียมีความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม นายเอกพจน์กล่าวว่า ความสำเร็จในการเจรจาครั้งนี้ถือเป็นก้าวแรกที่สำคัญ และเป็นการเปิดทางให้คณะเจรจาของไทยเดินหน้าหารือทั้งในมิติการค้าและด้านเทคนิคเกี่ยวกับมาตรฐานความปลอดภัยอาหาร โดยต้องดำเนินการด้วยความรอบคอบ โปร่งใส และคำนึงถึงประโยชน์ข
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) และ บริษัท ไลอ้อน (ประเทศไทย) จำกัด ลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) ด้านการวิจัยและพัฒนา “การยกระดับพืชสมุนไพรและของเหลือใช้ทางการเกษตร ด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม เพื่อสุขภาพและสุขภาวะวัยที่ดีอย่างยั่งยืน” โดยมีเป้าหมายผลักดันการสร้างมูลค่าเพิ่มให้ทรัพยากรชีวภาพของไทย พัฒนาสารสำคัญ (Bioactive Ingredients) ต่อยอดสู่อาหารเสริม เวชสำอาง และผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ พร้อมส่งเสริมเศรษฐกิจชีวภาพและการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าตามแนวคิด Zero Waste ตลอดระยะเวลาความร่วมมือ 5 ปี นายประเสริฐ สุรัตนเมธากุล กรรมการผู้จัดการ บริษัท ไลอ้อน (ประเทศไทย) จำกัด กล่าวว่า ความร่วมมือครั้งนี้สะท้อนวิสัยทัศน์ของไลอ้อนในการนำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์มาพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่ตอบโจทย์สุขภาพของผู้บริโภคในอนาคต โดยประเทศไทยมีศักยภาพด้านความหลากหลายทางชีวภาพและวัตถุดิบทางการเกษตรที่สามารถต่อยอดเป็นสารสำคัญมูลค่าสูงได้ หากสามารถเชื่อมโยงงานวิจัยตั้งแต่ต้นน้ำสู่การใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์อย่างครบวงจร ถือเป็นการต่อยอดความร่วมมือระหว่างไลอ้อนและ วว. ที่ดำเนินมาอย่า
