ดร.ฐกลพัชร์ ขำพึ่งสน หัวหน้างานวิทยาการข้อมูลน้ำ สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) หรือ สสน. กล่าวว่า ในปี 2569 ประเทศไทยจะมีปริมาณฝนลักษณะใกล้เคียงกับปี 2540 มากที่สุดจึงใช้เป็นปีอ้างอิงในการประเมินแนวโน้มฝนในปีนี้ โดยคาดการณ์ว่า พื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ จะมีปริมาณฝนน้อยกว่าค่าเฉลี่ย แต่ช่วงสิงหาคม-ตุลาคมยังต้องเตรียมรับฝนหนักและน้ำหลาก โดยเดือนกันยายน เป็นช่วงที่ควรเฝ้าระวังเป็นพิเศษ
“ ทั้งนี้ สสน.คาดการณ์ว่า ในช่วงเดือนสิงหาคม ถึงธันวาคม ประเทศไทยจะมีฝนมากกว่าค่าเฉลี่ย 30 ปี ในเดือนสิงหาคม 2569 โดยจะมีปริมาณฝนสูงกว่าค่าเฉลี่ย ร้อยละ 10 ในขณะที่เดือนกันยายน ตุลาคม พฤศจิกายน และธันวาคม 2569 ปริมาณฝนมีแนวโน้มลดลงอย่างเห็นได้ชัดเลย โดยปริมาณฝนน้อยกว่าค่าเฉลี่ย 30ปี ร้อยละ 11, 11 ,32 และ 16 ตามลำดับ ”
จับตา 5 เดือนสุดท้ายของปี
เดือนสิงหาคม : มีฝนตกหนักบริเวณภาคเหนือถึงหนักมาก ภาคกลางฝั่งตะวันตก ภาคตะวันออกเฉียงเหนือฝั่งตะวันออก ภาคตะวันออกและภาคใต้
เดือนกันยายน : มีฝนตกหนักบริเวณภาคเหนือฝั่งตะวันออก ภาคกลาง ภาคตะวันออกและภาคใต้
เดือนตุลาคม : จะมีฝนตกหนักในบางพื้นที่ของภาคกลางตอนล่าง ภาคตะวันออกและภาคใต้
เดือนพฤศจิกายน : มีฝนตกหนักบริเวณภาคใต้ ส่วนประเทศไทยตอนบนมีฝนตกเล็กน้อยในบางพื้นที่
เดือนธันวาคม : มีฝนตกหนักบริเวณภาคใต้ตอนล่าง
“ ช่วงเดือนสิงหาคม 2569 ฝนจะกลับมาตกมากขึ้นกว่าเดิม หลายพื้นที่ยังต้องเฝ้าระวังฝนตกหนักและน้ำหลาก ส่วนเดือนกันยายน แม้ปริมาณฝนรวมทั้งเดือนลดลง แต่ยังมีฝนหนักเฉพาะจุด ทำให้เสี่ยงเกิดอุทกภัยได้ ส่วนเดือนกันยายน -ตุลาคม สถานการณ์ฝนโดยรวมลดลง แต่อาจมีฝนตกหนักในบางพื้นที่จากอิทธิพลของพายุหรือร่องมรสุม โดยเฉพาะพื้นที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน ตาก เชียงใหม่ เชียงรายและจังหวัดน่าน”
รับมืออุทกภัยด้วยนวัตกรรมจัดการน้ำ
ช่วงนี้ ประเทศไทยมีฝนตกเพิ่มขึ้นเนื่องจากมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ที่พัดปกคลุมทะเลอันดามัน และอ่าวไทย ประกอบกับมีหย่อมความกดอากาศต่ำปกคลุมประเทศเวียดนามตอนบน ทำให้ประเทศไทยมีฝนตกหนัก โดยเฉพาะในบริเวณภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน เป็นสัญญาณในการเฝ้าระวังอุทกภัย และอันตรายที่สืบเนื่องจากฝนตกหนักและฝนที่ตกสะสม อาทิ น้ำล้นตลิ่ง น้ำท่วม ฉับพลันและน้ำป่าไหลหลาก
ดังนั้น กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โดยสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ(วช.) จึงให้ความสำคัญกับการขับเคลื่อนแผนงานวิจัยด้านการบริหารจัดการน้ำ โดยบูรณาการองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม เพื่อเตรียมความพร้อมรับมืออุทกภัยและความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศอย่างเป็นระบบ ในพื้นที่เสี่ยงภัย 10 จังหวัดได้แก่ จังหวัดน่าน เชียงใหม่ เชียงราย พะเยา ลำพูน กำแพงเพชร พัทลุง สงขลา ขอนแก่นและชัยภูมิ เพื่อลดความเสียหายจากอุทกภัย เพิ่มความมั่นคงด้านทรัพยากรน้ำ และสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจแก่ชุมชน ผ่านความร่วมมือของหน่วยงานวิจัย ภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคเอกชน และภาคประชาชน
แผนป้องกันน้ำท่วมเมืองเชียงใหม่
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ(วช.) ได้นำเสนอกรณีตัวอย่างนวัตกรรมแก้ไขปัญหาน้ำท่วมเมืองใน “ จังหวัดเชียงใหม่”ซึ่งประสบปัญหาน้ำท่วมทุกๆ 5 ปี ต้องเสียค่าชดเชยเยียวยาน้ำท่วม 900 ล้านบาท วช.ได้สนับสนุนทุนวิจัยให้มหาวิทยาลัยเชียงใหม่สร้างระบบการเตือนภัยและแนวทางการป้องกันน้ำท่วมใน 5 ตำบลเขตเมือง จังหวัดเชียงใหม่ โดยบูรณาการ 3 ส่วน คือ 1) ระบบพยากรณ์น้ำท่วม 2) เครื่องมือสนับสนุนการแจ้งเตือนภัยให้ประชาชนใช้ประโยชน์ในการตอบสนองภัย ได้แก่ แผนที่เสี่ยงภัยน้ำท่วม หลักเตือนหรือเครื่องหมายระดับน้ำท่วม และ 3)แบบพิมพ์เขียวแก้ไขน้ำท่วมเขตเมืองจังหวัดเชียงใหม่ (Blueprint for CM Flood) ด้วยมาตรการที่ใช้สิ่งก่อสร้างและไม่ใช้สิ่งก่อสร้างและได้จัดกิจกรรมซ้อมภัยก่อนฝนเพื่อให้มีการเตรียมตัวที่เป็นระบบประสานงานกันได้ดี เมื่อเกิดภัยจริง ทั้งนี้ วช.จะใช้นวัตกรรมดังกล่าวเป็นต้นแบบขยายผลไปยังจังหวัดเชียงราย น่าน ขอนแก่น และสงขลา
สร้างระบบเตือนภัยน้ำท่วม จ.น่าน
เนื่องจากจังหวัดน่านมีลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขาที่มีความลาดชันสูง ทำให้น้ำไหลเร็ว ไม่สามารถกักเก็บน้ำทั้งยังเป็นพื้นที่ต้นน้ำที่มีลำน้ำสาขาจำนวนมาก แต่ขาดระบบหน่วงและกักเก็บน้ำในระดับพื้นที่ ทำให้จังหวัดน่านประสบปัญหาเชิงโครงสร้างของระบบน้ำ ในช่วงฤดูฝนมีปริมาณน้ำมากจนเกิดน้ำหลากและน้ำท่วม แต่ฤดูแล้งกลับขาดแคลนน้ำอย่างรุนแรง
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้นำเสนอนวัตกรรมฝายแกนดินซีเมนต์เพื่อการบริหารจัดการน้ำแบบบูรณาการระดับพื้นที่ ฝายที่สร้างด้วยดินซีเมนต์อัดแน่นเป็นแกนกลางร่วมกับปีกที่เข้าไปในตลิ่งทั้งสองข้างและฐานที่ฝังลึกลงในพื้นท้องน้ำถึง 2 เท่าเพื่อเพิ่มความแข็งแรงและลดการซึมผ่านของน้ำ ซึ่งภาครัฐและภาคประชาสังคมมีการก่อสร้างทั้งขนาดเล็กและขนาดกลางกว่า 1,500 แห่ง รวมทั้งพัฒนาระบบสูบน้ำพลังงานทดแทนเพื่อแก้ปัญหาการขาดแคลนน้ำในฤดูแล้งในพื้นที่อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน
นอกจากนี้ ทีมนักวิจัยยังได้พัฒนาระบบพยากรณ์และเตือนภัยน้ำท่วม ประกอบด้วยตัวชี้วัดเฝ้าระวังน้ำท่วมจากปริมาณฝนสะสม ไปสู่การเตือนภัยน้ำท่วมในพื้นที่เมืองน่าน การเตือนภัยน้ำท่วมชุมชน และนำนวัตกรรมมาออกแบบการซ้อมภัยน้ำท่วม ก่อนฝนใหญ่จะมาเพื่อความพร้อมของหน่วยงานและชุมชนในการเผชิญเหตุ
เดินหน้าลดอุทกภัย-น้ำแล้งทั่วไทย
จังหวัดขอนแก่น : พัฒนาระบบการจัดการน้ำท่วมเขตเมืองขอนแก่น โดยสร้างระบบเตือนภัยล่วงหน้า และการเสนอแนวทางบรรเทาน้ำท่วม โดยใช้บึงพักน้ำในพื้นที่ต้นน้ำ เพื่อลดระดับน้ำท่วมในเขตชั้นในของเมืองได้
ขณะเดียวกัน วช.ยังสนับสนุนโครงการเติมน้ำใต้ดิน เพื่อเพิ่มน้ำต้นทุนนอกเขตชลประทาน ในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น ชัยภูมิ โดย การทำแผนปฏิบัติการระยะ 12 ปี (2569-2580) ร่วมกับระบบสนับสนุนการตัดสินใจ มีเป้าหมายเชิงรุกในการก่อสร้างระบบเติมน้ำใต้ดิน 150 แห่ง คาดว่าจะช่วยเพิ่มปริมาณน้ำใต้ดินได้มากถึง 8 ล้าน ลูกบาศก์เมตรต่อปี นอกจากนี้ ส่งเสริมระบบการให้น้ำอย่างแม่นยำในสวนมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองเพื่อการส่งออก ซึ่งช่วยรักษาผลผลิตของเกษตรกร และลดปัญหามะม่วงยืนต้นตายจากการขาดแคลนน้ำ และ ระบบการผลิตถั่วเหลืองหลังการเก็บเกี่ยวข้าวนาปีในฤดูแล้ง ซึ่งเป็นการใช้ประโยชน์จากพื้นที่พักแปลงในฤดูฝนบนที่ดอน ในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น และชัยภูมิ
เมืองหาดใหญ่ : ใช้นวัตกรรมใหม่สุดคือ ระบบข้อมูล Hat Yai ROD เพื่อการจัดการอุทกภัยด้านสุขภาพที่เป็น One Data Platform เชื่อมโยงข้อมูลจากทุกแหล่งและทุกระยะของการจัดการภัยพิบัติ เริ่มจากการเตือนภัย การวางแผนรับมือ การสู้ภัย การจัดการน้ำ การอบรมผู้น้ำท้องถิ่นเพื่อการซักซ้อมในพื้นที่ โดยสร้างเป็นวงจรโดยใช้กรอบแนวคิด “หาดใหญ่โมเดลพลัส” ซึ่งเน้นชุมชนเป็นฐาน มีส่วนร่วมในการออกแบบและพัฒนาด้วย
นอกจากนี้ วช.ได้สนับสนุนการจัดการน้ำแบบมีส่วนร่วมของชุมชน โดย ใช้ชุดองค์ความรู้การจัดการน้ำชุมชน เพื่อพัฒนาศักยภาพของกลุ่มจัดการน้ำและเครือข่ายระดับตำบล จัดทำผังน้ำและฐานข้อมูลแหล่งน้ำเพื่อลดความเสี่ยงน้ำท่วมน้ำแล้งพื้นที่คาบสมุทรสทิงพระ จังหวัดสงขลา
จังหวัดเชียงราย : พัฒนาระบบเตือนภัยน้ำท่วมรวมถึงปรับปรุงความแม่นยำของแผนที่แสดงพื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วม ระดับชุมชน เพื่อเพิ่มระยะเวลาการเตือนภัย ในเขตเมือง จังหวัดเชียงราย
จังหวัดลำพูน : จัดการระบบรับและระบายน้ำเพื่อช่วยหน่วงน้ำ และแพลตฟอร์มเตือนภัยน้ำท่วมและการอพยพแบบดิจิทัล แบบมีส่วนร่วมในเขตลำน้ำปิงห่างจังหวัดลำพูน
จังหวัดกำแพงเพชร : เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำด้วยระบบข้อมูลกลางที่เชื่อมโยงระดับจังหวัดอําเภอ ตําบล เป็นฐาน พื้นที่ต้นแบบจังหวัดกำแพงเพชร ซึ่งจะขับเคลื่อนให้เกิดโครงการที่จะเป็นฐานให้ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และจังหวัด สามารถรับมือสถานการณ์ ภัยพิบัติได้รวดเร็ว มีประสิทธิภาพมากขึ้น
จังหวัดพะเยา : พัฒนานวัตกรรมผลิตผักครบวงจรใช้เทคโนโลยีโรงเรือนและการจัดการดิน-น้ำที่ทนทานต่อสภาพอากาศที่แปรปรวน สร้างโอกาสทางการตลาดใหม่ เชื่อมโยงผลผลิตสู่โครงการอาหารกลางวัน โรงเรือนและอาคารสุขภาพในโรงพยาบาล โดยการทำงานร่วมกันระหว่างนักวิจัย เจ้าหน้าที่รัฐ และเกษตรกรในพื้นที่อำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา
จังหวัดพัทลุง : มุ่งจัดการข้าวนาริมเล100 % คุณภาพสูง ปลูกในแหล่งดินธรรมชาติที่มีแร่ธาตุสูงจังหวัดพัทลุง โดยเชื่อมโยง นวัตกรรม ชุมชน ตลาดและท่องเที่ยว รวมถึงการสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยการรับรองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์และการทำ Agrotourism
ในแต่ละวัน หลายบ้านต้องหุงข้าว และสิ่งที่มักถูกเททิ้งไปพร้อมกับน้ำล้างข้าวก็คือ “น้ำซาวข้าว” ทั้งที่ของเหลือจากครัวชนิดนี้ยังสามารถนำมาใช้ประโยชน์ต่อได้ โดยเฉพาะคนที่ปลูกต้นไม้ ทำสวน หรือทำเกษตรแบบพึ่งพาตัวเอง น้ำซาวข้าวมีสารอินทรีย์บางส่วนที่หลุดออกมาจากเมล็ดข้าว เช่น แป้งและสารอาหารในปริมาณเล็กน้อย ซึ่งสามารถเป็นแหล่งอาหารของจุลินทรีย์บางกลุ่ม เมื่อนำมาหมักอย่างเหมาะสม จึงเกิดเป็นน้ำหมักที่สามารถนำไปใช้ร่วมกับการดูแลสวน ช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุและส่งเสริมกิจกรรมของจุลินทรีย์ในดิน วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านชวนมาทำ “จุลินทรีย์น้ำซาวข้าว” สูตรง่ายๆ ใช้วัตถุดิบไม่กี่อย่าง เหมาะสำหรับคนที่ปลูกผักสวนครัว ไม้ผล หรือไม้ประดับที่ต้องการนำวัสดุเหลือใช้กลับมาใช้ให้เกิดประโยชน์ หัวใจสำคัญจึงไม่ได้อยู่ที่การนำ “น้ำซาวข้าว” ไปรดต้นไม้โดยตรงเพียงอย่างเดียว แต่คือการนำมาใช้เป็นวัตถุดิบในการหมัก เพื่อให้เกิดผลิตภัณฑ์หมักที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการดูแลแปลงปลูก วัตถุดิบ หมายเหตุ: หากต้องการทำในปริมาณมาก สามารถเพิ่มสัดส่วนวัตถุดิบตามอัตราส่วนเดิมได้ วิธีทำ ขั้นตอนที่ 1 เตรียมน้ำซาวข้าว นำน้ำที่ได้จากการซาวข้
ในยุคที่เกษตรกรเริ่มหันมาปลูกพืชแบบปลอดสารพิษมากขึ้น สมุนไพรพื้นบ้าน กลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยลดการใช้สารเคมี หนึ่งในสมุนไพรที่ได้รับความสนใจอย่างมาก คือ “หนอนตายหยาก” ซึ่งมีสรรพคุณโดดเด่นในการ ป้องกันและกำจัดศัตรูพืช โดยเฉพาะหนอนและแมลงต่างๆ ได้ผลดีแถมปลอดภัยกับคนและสิ่งแวดล้อม รู้จักกับ “หนอนตายหยาก” หนอนตายหยาก (ชื่อวิทยาศาสตร์: Derris elliptica) เป็นไม้เลื้อยที่พบได้ทั่วไปในป่าเบญจพรรณของไทย มีชื่อเรียกในแต่ละท้องถิ่นแตกต่างกัน เช่น “กำลังช้างเผือก”, “เครือเขาหนัง”, หรือ “บงตายหยาก” นิยมใช้รากและเถ้าเป็นส่วนผสมหลักในการทำยากำจัดแมลง จุดเด่นอยู่ที่สาร โรติโนน (Rotenone) ที่มีอยู่ในรากและเปลือกลำต้น ซึ่งเป็นสารธรรมชาติที่ออกฤทธิ์ในการทำลายระบบประสาทของแมลง ทำให้แมลงหยุดกิน หยุดเคลื่อนไหว และตายในที่สุด สรรพคุณในการป้องกันและกำจัดศัตรูพืช โดยไม่ทำอันตรายต่อพืชหรือผู้บริโภค จึงเหมาะกับเกษตรอินทรีย์หรือผู้ที่ต้องการลดการใช้สารเคมีในสวนของตน หนอนตายหยากสามารถใช้ไล่และฆ่าแมลงศัตรูพืชได้หลายชนิด เช่น วิธีการทำน้ำหมักสมุนไพรหนอนตายหยาก ส่วนผสม วิธีทำ วิธีใช้เจือจางน้ำหมัก 100 ซีซี ต่อน
ลำไยเป็นพืชเศรษฐกิจที่สร้างงานสร้างเงิน สร้างรายได้ให้กับเกษตรเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะพื้นที่ปลูกลำไยในภาคเหนือ ในช่วงปลายเดือนกรกฎาคมนี้เกษตรกรกำลังเก็บเกี่ยวผลผลิตลำไยในฤดูอยู่ เป็นช่วงที่ลำไยติดผลและเจริญเติบโตตามธรรมชาติ ให้ผลผลิตปริมาณมากที่สุดในรอบปี เปิดตลาดพรีออเดอร์ลำไยลำพูน จังหวัดลำพูน เป็นแหล่งปลูกลำไยสำคัญของภาคเหนือ ซึ่งปี 2569 มีจำนวนเกษตรกรผู้ปลูกลำไย จำนวน 53,386 ราย ผ่านการรับรองมาตรฐาน GAP 16,110 ราย ด้านพื้นที่ปลูก เนื้อที่ยืนต้น 361,227 ไร่ ให้ผลผลิต 356, 687 ไร่ แบ่งเป็นลำไยในฤดู 258,404 ไร่ และลำไยนอกฤดู 98,283 ไร่ มีการรวมกลุ่มแปลงใหญ่ลำไยจังหวัดลำพูน จำนวน 60 แปลง มีเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ 3,131 ราย พื้นที่ 19,088.75 ไร่ สำนักงานเกษตรจังหวัดลำพูนสำรวจผลผลิตลำไยของจังหวัดลำพูน ในปี 2569 คาดว่ามีปริมาณลำไยทั้งสิ้น 227,871 ตันสด แปรรูปอยู่ที่ 18,019 ตันสด คิดเป็นร้อยละ 79 แยกเป็นน้ำสกัดลำไยเข้มข้น ลำไยกระป๋อง ลำไยคว้านเมล็ด และแปรรูปอบแห้ง ส่วนการบริโภคสดอยู่ที่ 47,852 ตันสด คิดเป็นร้อยละ 21 แยกเป็นตลาดในประเทศปริมาณ ร้อยละ 6 และตลาดส่งออกร้อยละ 15 สำหรับลำไยสด ในป
ทุกครั้งที่เกษตรกรปลูกมันสำปะหลัง สิ่งที่หลายคนคาดหวังคือผลผลิตที่ดี หัวใหญ่ เปอร์เซ็นต์แป้งสูง และขายได้ราคา แต่สิ่งที่หลายคนอาจมองข้ามคือ “ต้นพันธุ์” ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของความสำเร็จทั้งหมด เพราะหากเริ่มต้นด้วยต้นพันธุ์ที่มีโรคติดมา แม้จะดูแลแปลงอย่างดีเพียงใด ผลผลิตก็อาจไม่เป็นไปตามที่หวัง โดยเฉพาะปัญหาโรคใบด่างมันสำปะหลัง ที่กลายเป็นความท้าทายสำคัญของเกษตรกรไทยในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เพื่อทำความเข้าใจว่าเหตุใด “ต้นพันธุ์สะอาด” จึงเป็นหัวใจสำคัญของการปลูกมันสำปะหลัง คุณกุลชาต นาคจันทึก นักวิชาการเกษตรชำนาญการ ผู้รับผิดชอบงานด้านปรับปรุงพันธุ์ เก็บรักษาเชื้อพันธุกรรม และเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อมันสำปะหลัง ศูนย์วิจัยพืชไร่ จังหวัดระยอง ได้อธิบายตั้งแต่สาเหตุของโรคใบด่าง ไปจนถึงกระบวนการผลิตต้นพันธุ์ด้วยเทคโนโลยีเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ที่กำลังเป็นอีกหนึ่งเครื่องมือสำคัญในการยกระดับการผลิตมันสำปะหลังของไทย โรคใบด่างรักษาไม่ได้ ต้นพันธุ์สะอาดจึงสำคัญ คุณกุลชาต อธิบายว่า ปัญหาโรคใบด่างเกิดจากเชื้อไวรัส ซึ่งแตกต่างจากโรคพืชทั่วไป เพราะไม่สามารถรักษาด้วยวิธีทางสรีรวิทยาได้ เนื่องจากเชื้อไวรัสแฝงต
