อดีต ผอ.โรงเรียน ปั้น ‘เมรัยน่าน’สุราพื้นบ้านจากโกโก้ ชูภูมิปัญญา ปลุกเศรษฐกิจชุมชนคึกคัก

“โกโก้” พืชที่แค่ได้ยินชื่อ ภาพของความหอมหวาน ละมุน และรสชาติอันเป็นเอกลักษณ์ก็ลอยมาทันทีนอกเหนือจากความอร่อยแล้ว โกโก้ยังเคยถูกยกให้เป็น “พืชเศรษฐกิจทางเลือกใหม่” ที่หอมหวานสำหรับเกษตรกรไทยในหลายพื้นที่

แต่ในความเป็นจริง เส้นทางของโกโก้ไทยไม่ได้หอมหวานเหมือนรสชาติของมันเลย ย้อนกลับไปในช่วงที่โกโก้เริ่มบูมใหม่ๆ เกษตรกรจำนวนมากมองเห็นโอกาสและแห่ปลูกตามกระแส โดยขาดการศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน ทำให้ตกเป็นเหยื่อของกลุ่มมิจฉาชีพที่เข้ามาหลอกขายต้นพันธุ์พ่วงด้วยคำสัญญาว่าจะ “ประกันราคาและรับซื้อคืนแน่นอน” ซึ่งในช่วงแรกก็มีการรับซื้อจริง แต่พอนานวันเข้า กลุ่มผู้รับซื้อกลับหายเข้ากลีบเมฆ ทิ้งให้เกษตรกรหลายรายต้องชอกช้ำขาดทุนและปล่อยสวนทิ้งร้างเพราะไม่มีตลาดรองรับ

ถึงอย่างนั้น โกโก้ก็ไม่ได้เป็นพืชฝันร้ายของทุกคน สำหรับเกษตรกรกลุ่มที่ยอมล้มลุกคลุกคลาน ลองผิดลองถูก และไม่ยอมแพ้ จนค้นพบว่าทางรอดของการปลูกโกโก้คือ “ต้องพึ่งพาตัวเอง”

หนึ่งในคนที่พิสูจน์เรื่องนี้จนเห็นผลจริงก็คือ ผอ.วรวิทย์ ทิศานุรักษ์ อดีตผู้อำนวยการโรงเรียน และเจ้าของ “โกโก้เมืองลี Organic Farm” ในตำบลปิงหลวง อำเภอนาหมื่น จังหวัดน่าน ที่ตัดสินใจเลือกปลูกโกโก้เป็นอาชีพสร้างรายได้หลังเกษียณ

จุดเริ่มต้นของ ผอ.วรวิทย์ จริงๆ แล้วเรียบง่ายมาก แค่อยากปลูกต้นไม้เพื่อสร้างความชุ่มชื้นคืนให้กับผืนป่าเท่านั้นเอง แต่ไปๆ มาๆ ต้นไม้เหล่านั้นกลับต่อยอดกลายเป็นฟาร์มโกโก้ที่สร้างรายได้ในวัยเกษียณได้เป็นอย่างดี

แต่กว่าจะมีวันนี้ได้ ผอ.วรวิทย์ ยอมรับตามตรงเลยว่า “เคยคิดว่าโกโก้เป็นพืชขายฝันมาก่อน” เพราะตัวเองก็เป็นหนึ่งในคนที่เคยโดนคนบางกลุ่มคนขายฝันส่งเสริมให้ปลูกพอถึงเวลารับซื้อแล้วหายตัวไปก็เจอมาแล้ว

“ตอนแรกที่ผมเริ่มปลูก ผมก็เป็นคนหนึ่งที่โดนหลอกขายต้นพันธุ์ครับ คนส่งเสริมบอกว่าจะรับซื้อ ครั้งแรกให้ราคากิโลละ 20 บาท เราก็คิดว่าเข้าท่า เพราะแค่ 3-4 ลูกก็ได้กิโลหนึ่งแล้ว แต่หลังจากนั้นราคาก็ดิ่งลงเรื่อยๆ เหลือ 15 บาท 10 บาท 8 บาท และต่ำสุดคือ 4 บาท ตอนนั้นผมคิดเลยว่าถ้าขายผลสดต่ำกว่ากิโลละ 10 บาท เราขาดทุนแน่นอน ไม่คุ้มค่าแรง ค่าลงทุน นั่นคือจุดเปลี่ยนที่ทำให้ผมตัดสินใจหันมาศึกษา ทดลองแปรรูปเอง จนประสบความสำเร็จและสร้างรายได้เลี้ยงครอบครัวได้ในที่สุด” ผอ.วรวิทย์ เล่าถึงบทเรียนในอดีต

เปลี่ยนพื้นที่ปลูกข้าวโพด-ยางพารา สู่ป่าโกโก้ชุมชน

ย้อนกลับไปในปี 2560 ตอนที่ ผอ.วรวิทย์ ยังดำรงตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการโรงเรียนเมืองลีประชาสามัคคี ผอ.วรวิทย์ ได้วางแผนปลูกโกโก้ล่วงหน้าเพื่อเตรียมไว้เป็นอาชีพหลังเกษียณ ซึ่งเหตุผลแรกเริ่มในการเลือกพืชชนิดนี้ไม่ได้มองเรื่องตัวเงินเป็นหลัก แต่เกิดจากความตั้งใจอยากทำ “โครงการห่มผ้าให้แผ่นดิน”

ในอดีตพื้นที่กว่า 80-90 เปอร์เซ็นต์ ในชุมชนส่วนใหญ่จะปลูกข้าวโพด ลำไย และยางพารา ซึ่งถ้าใครลองไปสังเกตดูจะพบว่า ผืนดินที่ปลูกยางพาราจะมีความร้อนสะสม ต่างจากโกโก้ที่เป็นไม้ทรงพุ่ม ชอบน้ำ และช่วยกักเก็บความชุ่มชื้นให้หน้าดิน ทำให้พื้นที่บริเวณนั้นเย็นสบายอยู่ตลอด ผอ.วรวิทย์ จึงอยากปลูกโกโก้เพื่อเป็นต้นแบบให้คนในชุมชนได้เห็นว่ามีพืชทางเลือกอื่นที่ช่วยคืนความชุ่มชื้นให้ธรรมชาติได้ แถมโกโก้ยังเป็นพืชที่สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ทุกวัน

จากวันนั้น ผอ.วรวิทย์ เริ่มหันมาศึกษาอย่างจริงจัง ตั้งแต่เรื่องสายพันธุ์ที่เลือกใช้สายพันธุ์ “โกโก้ลูกผสมพันธุ์ชุมพร 1” เป็นพันธุ์ที่นิยมปลูกในไทยและเหมาะกับการแปรรูป ผอ.วรวิทย์บอกอย่างตรงไปตรงมาว่า การปลูกโกโก้ที่น่านไม่ได้การันตีความสำเร็จ 100 เปอร์เซ็นต์ หรอก ตัวพืชเองให้ผลผลิตได้ราวๆ 70 เปอร์เซ็นต์ ส่วนอีก 30 เปอร์เซ็นต์ ที่เหลือต้องอาศัยสภาพภูมิอากาศ รวมถึงการนำ “ภูมิปัญญา” เข้ามาช่วย โดยเฉพาะกระบวนการหมักและการแปรรูป

หลังจากเกษียณอายุราชการในปี 2566 ผอ.วรวิทย์ ก็ก้าวเข้าสู่การทำสวนโกโก้อย่างเต็มตัว รวมระยะเวลาลองผิดลองถูกมาประมาณ 4 ปีเต็ม เริ่มต้นจากการปลูกแล้วขายผลสดเหมือนเกษตรกรทั่วไป แต่พอมีเวลาได้มานั่งคำนวณต้นทุน บวก ลบ คูณ หาร ดูแล้วก็ทำให้เห็นว่า “ถ้าเราขายผลสดให้เขา คนซื้อต่อก็ต้องเอาไปทำกำไรต่อได้อีก แล้วทำไมเราไม่ทำเองล่ะ”

เมื่อคิดได้ดังนั้น ผอ.วรวิทย์ จึงลุยศึกษาการแปรรูปจนประสบความสำเร็จ ออกมาเป็นโกโก้ผง, โกโก้แมส, โกโก้นิบส์ และโกโก้ผงแบบไม่สกัดไขมัน กลายเป็น “โกโก้เมืองลี Organic Farm” ที่ปลูกและแปรรูปแบบครบวงจรในสเกลโฮมเมดเล็กๆ ภายใต้ความตั้งใจสูงสุดคือ อยากให้คนในพื้นที่ได้ลิ้มลองรสชาติ และอยากให้คนไทยทั้งประเทศได้รู้จัก “เมืองลี” อ.นาหมื่น จ.น่าน ผ่านผลผลิตที่ฟาร์มโกโก้เมืองลีตั้งใจทำนั่นเอง

ส่องวิธีจัดการสวนโกโก้ 8 ไร่
พืชปราบเซียนที่ต้องเลี้ยงด้วยความใส่ใจ

สำหรับเกษตรกรมือใหม่ที่กำลังสนใจพืชชนิดนี้ ผอ.วรวิทย์ ฝากคำแนะนำไว้ว่า ต้องศึกษาข้อมูลให้รอบคอบ เพราะโกโก้คือ “พืชปราบเซียน” ของจริง หากใจร้อนลงทุนโดยไม่ศึกษา จากพืชสร้างโอกาสจะกลายเป็นเพียงพืชขายฝันทันที แต่ถ้าหมั่นหาความรู้และประสบการณ์ พืชขายฝันนี้ก็พร้อมจะเปลี่ยนเป็นโอกาสสร้างเงินได้อย่างยั่งยืน

ปัจจุบัน โกโก้เมืองลี Organic Farm มีพื้นที่ปลูกโกโก้ทั้งหมด 8 ไร่ โดยเลือกใช้ “สายพันธุ์ลูกผสมชุมพร 1” ทั้งหมด เนื่องจากมีจุดเด่นคือปลูกง่าย ทนทาน และให้ผลผลิตสม่ำเสมอเฉลี่ยประมาณ 60 กิโลกรัม ต่อไร่ ทุกๆ 15 วัน

ถึงจะทนทานแค่ไหน แต่ ผอ.วรวิทย์ แย้มว่าสิ่งที่โกโก้กลัวที่สุดคือ “ฝนชุกและเชื้อรา” ในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา ฟาร์มได้รับผลกระทบจากฝนตกชุกจนผลผลิตลดลงไปมาก เนื่องจากเชื้อราในสวนโกโก้ลามเร็วมากและทำให้ผลผลิตเสียหาย เทคนิคการรับมือ ของที่ฟาร์มคือ ทันทีที่หมดฝน ต้องรีบส่งคนเข้าไปตัดหญ้า ตัดแต่งกิ่งให้โปร่ง แสงแดดส่องถึง และคัดผลที่เน่าเสียแยกออกไปทิ้งนอกสวนทันที เพื่อไม่ให้สปอร์เชื้อรากระจายไปติดผลอื่น

ส่วนต้นไหนที่ไม่สมบูรณ์หรือโดนโรคเล่นงานหนัก ที่ฟาร์มจะใช้วิธี “ทำสาวโกโก้” คือการตัดแปลง ไล่ตัดแต่งกิ่งก้านที่ไม่สมบูรณ์ออกเพื่อให้ต้นได้พักและแทงยอดใหม่ ซึ่งทิ้งระยะไว้ราวๆ 1-2 ปี ต้นโกโก้ชุดเดิมนี้ก็จะกลับมาให้ผลผลิตที่สมบูรณ์อีกครั้ง

นอกจากเทคนิคการแก้ปัญหาแล้ว ผอ.วรวิทย์ ได้สรุป 3 หัวใจสำคัญให้มือใหม่ปลูกโกโก้ให้รอดไว้ดังนี้

1.ระบบน้ำต้องพร้อม โกโก้ชอบความชื้น ดินต้องดีและมีน้ำเลี้ยงตลอด

2.ใส่ใจเรื่องปุ๋ย ที่ฟาร์มจะเน้นปุ๋ยหมักจากพืชสด หรือปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ดเป็นหลัก

3.เลี่ยงขี้หมูเด็ดขาด ขี้หมูคือตัวการอันดับหนึ่งในการเกิดโรคเชื้อราในสวนโกโก้ที่เกษตรกรหลายคนมองข้าม

พลิกมูลค่าโกโก้สู่ ‘เมรัยน่าน’ สุราแช่พื้นเมือง
มรดกทางภูมิปัญญาและความภูมิใจของคนท้องถิ่น

เมื่อสามารถทำช็อกโกแลตโฮมเมดได้สำเร็จ ผอ.วรวิทย์ ก็ไม่หยุดคิดค้น และมองเห็นโอกาสครั้งใหม่จากการวิเคราะห์พฤติกรรมผู้บริโภคในตลาดว่า ในคน 10 คน จะมีสัดส่วนของผู้ที่ชื่นชอบเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือเครื่องดื่มสังสรรค์สูงถึง 7 คน มีประมาณ 3 คนเท่านั้นที่ไม่ดื่ม ประกอบกับความต้องการขยายฐานลูกค้าจากกลุ่มผู้สูงอายุที่เป็นลูกค้าประจำของผงโกโก้ ขยับมาสู่กลุ่มวัยทำงานและคนรุ่นใหม่

นี่จึงเป็นที่มาของ “เมรัยน่าน” ผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ที่แปรรูปมาจากโกโก้ ซึ่ง ผอ.วรวิทย์ กล่าวว่าน่าจะเป็นที่แรกๆ ของไทยที่ลงมือทำอย่างจริงจัง

“กว่าจะผลิตผลิตภัณฑ์นี้ออกมาได้ ผมต้องใช้เวลาลองผิดลองถูกและคิดค้นสูตรยาวนานกว่า 2 ปีครับ ในส่วนของขั้นตอนการทำบอกได้เพียงคร่าวๆ ว่า เริ่มจากการเก็บเมล็ดโกโก้สดนำไปหมักก่อน 7 วัน ตากจนแห้งสนิทแล้วนำไปคั่ว จากนั้นเข้าสู่กระบวนการบดเพื่อกะเทาะเอาเปลือกออก แล้วจึงนำเนื้อโกโก้ที่ได้ไปเข้าสู่กระบวนการหมักพิเศษและผสมผสานตามสูตรเฉพาะของเรา ซึ่งเราดำเนินงานทุกขั้นตอนอย่างถูกต้อง โดยมีการขออนุญาตสรรพสามิตในการผลิตอย่างเรียบร้อยครับ” ผอ.วรวิทย์ อธิบายถึงความใส่ใจในคุณภาพ

สำหรับจุดขายสำคัญคือเรื่องของ “รสชาติและกลิ่น” ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวสูงมาก จนหลายคนที่ได้เห็นครั้งแรกต่างพากันประหลาดใจและตั้งคำถามว่า “โกโก้ทำเครื่องดื่มแบบนี้ได้ด้วยหรือ” แต่เมื่อได้สัมผัส กลิ่นหอมละมุนที่ขึ้นจมูกและมีความคล้ายคลึงกับบรั่นดี ก็ทำให้ผลิตภัณฑ์ชิ้นนี้กลายเป็นที่ชื่นชอบและได้รับเสียงตอบรับที่ดีอย่างรวดเร็ว

ที่สำคัญคือนี่คือการ “ยกระดับมูลค่าผลผลิต” ได้อย่างมหาศาล จากเดิมที่หากขายผลสดจะได้ราคาเพียงกิโลกรัมละ 8 บาท แต่เมื่อแปรรูปมาเป็นเครื่องดื่มบรรจุขวดขนาด 300 มิลลิลิตร ในราคาขวดละ 250 บาท มูลค่าของโกโก้ในสวนก็พุ่งสูงขึ้นทันที จนปัจจุบันกลายเป็นหนึ่งในสินค้าทำเงินประจำฟาร์มที่ทำออกมาเท่าไหร่ก็มีผู้จับจองจนหมด

“ล็อตแรกที่ผมทดลองทำออกมา 200 ขวด ขายหมดเกลี้ยงในเวลาอันรวดเร็ว ล็อตที่สองเพิ่มกำลังการผลิตเป็น 400 ขวด และล็อตที่สาม 500 ขวด ก็ยังคงได้รับกระแสตอบรับท่วมท้นจนจำหน่ายหมดทุกขวด ปัจจุบันทางฟาร์มกำลังเตรียมขยายกำลังการผลิตในล็อตที่สี่เพิ่มขึ้นเป็น 1,000 ขวด เพื่อรองรับความต้องการที่หลั่งไหลเข้ามาผ่านช่องทางออนไลน์ซึ่งเป็นตลาดหลักของฟาร์ม”

นอกจากนี้ ผอ.วรวิทย์ ยังบอกอีกว่า ในอนาคตกำลังสนุกกับการต่อยอดผลิตภัณฑ์ใหม่ในชื่อ “เมรีน่าน” เพื่อให้มีความหลากหลายและตอบโจทย์กลุ่มผู้บริโภคได้กว้างขึ้น โดยตั้งเป้าว่าหากทุกอย่างเรียบร้อยดี ก็จะนำมาจัดจำหน่ายควบคู่กันเพื่อสร้างสีสันให้กับวงการเครื่องดื่มชุมชนต่อไป

เมื่อโกโก้พร้อมตอบโจทย์คนกล้าต่าง

เมื่อถามถึงมุมมองว่า โกโก้จะสามารถกลายเป็นพืชที่สร้างความยั่งยืนให้กับเกษตรกรได้จริงไหม ผอ.วรวิทย์ ตอบว่า “ถ้าเรามีน้ำ มีใจ เราทำได้แน่นอนครับ”

คำว่า “มีน้ำ” ในความหมายของ ผอ.วรวิทย์ คือ ปัจจัยพื้นฐานทางกายภาพที่สำคัญที่สุด ผืนดินที่จะปลูกโกโก้ต้องมีแหล่งน้ำที่สมบูรณ์และเพียงพอสำหรับการดูแลตลอดทั้งปี เพราะโกโก้เป็นพืชที่ขาดน้ำไม่ได้เลย ส่วนคำว่า “มีใจ” คือ หัวใจสำคัญในส่วนของคนปลูก เกษตรกรต้องมีความใส่ใจและพิถีพิถันเป็นพิเศษ ตั้งแต่ขั้นตอนการลงหลุมปลูก ไปจนถึงกระบวนการแปรรูปที่ต้องอาศัยความอดทนสูงมาก

“กว่าที่ผมจะก้าวมาถึงจุดนี้ได้ ต้องผ่านอุปสรรคและลองผิดลองถูกมานับไม่ถ้วน โดยเฉพาะในขั้นตอนของการหมักและการตากเมล็ดโกโก้ให้ได้คุณภาพตามมาตรฐาน เพราะฉะนั้นสำหรับผมแล้ว โกโก้ยังคงเป็นพืชที่น่าปลูกและสร้างความยั่งยืนให้เราได้จริง แต่มีเงื่อนไขว่าเราต้องควบคุมกลไกการผลิตทั้งหมดด้วยตัวเอง เพื่อให้ระบบฟาร์มอยู่รอดได้อย่างมั่นคง”

นอกจากนี้ ผอ.วรวิทย์ ยังมองว่า โกโก้คือ “พืชสร้างโอกาส” สำหรับคนรุ่นใหม่หรือผู้ที่พร้อมจะเปิดรับความคิดใหม่ๆ มารังสรรค์สิ่งเดิมให้แตกต่างจากท้องตลาด เพราะหัวใจของการเดินทางสายนี้ให้ไปได้ไกล ไม่ใช่แค่การปลูกทิ้งปลูกขว้างตามกระแส แต่หลักสำคัญคือ “ต้องปลูกให้ได้ และแปรรูปให้เป็น” เพื่อสร้างคุณค่าใหม่ๆ ให้กับผลผลิตในมือของเรานั่นเอง

หากท่านใดสนใจสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่เพจเฟสบุ๊ก : โกโก้เมืองลี Organic Farm โทร.083-319-6108