วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรปลากรายจังหวัดชัยนาท เป็นหนึ่งในต้นแบบความสำเร็จ ของการเกษตรแบบแปลงใหญ่ที่เกษตรกรรวมกลุ่มกันได้อย่างเข้มแข็ง เปลี่ยนวิกฤตเป็นโอกาส ใช้หลักการตลาดนำ นวัตกรรมเสริม เพิ่มรายได้ สามารถยกระดับสินค้าต่อยอดสู่โครงการสินค้าเกษตรและบริการมูลค่าสูง 1 ท้องถิ่น 1 สินค้าเกษตรมูลค่าสูง พัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์แปรรูปที่หลากหลาย พร้อมเปิดช่องทางจำหน่ายทั้งออฟไลน์และออนไลน์ สอดรับกับความต้องการของตลาดและผู้บริโภค สร้างอาชีพ สร้างรายได้ให้เกษตรกรสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน
จุดเริ่มต้น
เกษตรกรในพื้นที่จังหวัดชัยนาท ได้เริ่มต้นเลี้ยงปลากรายเมื่อปี2558 แต่เดิมจำหน่ายผลผลิตให้พ่อค้าคนกลาง ทำให้ถูกกดราคา และไม่มีอำนาจการต่อรอง สำนักงานประมงจังหวัดชัยนาท และศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดชัยนาท ได้เข้ามาส่งเสริมให้มีการรวมกลุ่มเป็นวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรปลากราย จังหวัดชัยนาท พร้อมสนับสนุนปัจจัยการผลิต และการถ่ายทอดความรู้ด้านการเลี้ยง ส่งผลให้ต้นทุนการผลิตลดลง และมีผลผลิตเพิ่มขึ้น ต่อมาเข้าสู่โครงการ แปลงใหญ่ “ปลากราย จ.ชัยนาท”เมื่อปี 2563
แปลงใหญ่ “ปลากราย จ.ชัยนาท”ได้เปลี่ยนวิกฤตเป็นโอกาส ด้วยการยกระดับประสิทธิภาพการผลิตตามมาตรฐานการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำที่ดี (GAP) ทำให้ต้นทุนการเลี้ยงลดลง มีผลผลิตเพิ่มมากขึ้น โดยผลผลิตที่ได้เน้นขายเป็นปลาสด ให้กับธุรกิจร้านอาหารและผู้ประกอบการโต๊ะจีนฯลฯ ซึ่งผู้รับซื้อปลาโดยตรง เพื่อตัดระบบพ่อค้าคนกลางออกไป เป็นการอุดช่องว่างของการตั้งราคา และได้พัฒนาการแปรรูป ผลิตภัณฑ์แปรรูปห้มีความหลากหลาย จนสามารถสร้างมูลค่าและเชื่อมโยงสู่ตลาดทั้งออฟไลน์และออนไลน์ ส่งผลให้สมาชิกในกลุ่มมีอาชีพและรายได้ที่มั่นคงขึ้น
ยกระดับสู่สินค้าเกษตรมูลค่าสูง
ปัจจุบันมีสมาชิกภายใต้โครงการฯ รวมทั้งสิ้น 31 ราย พื้นที่การเลี้ยงกว่า 72 ไร่ สามารถสร้างผลผลิตปลากรายได้ถึง 100 ตันต่อปี สร้างรายได้รวมให้กลุ่มได้กว่า 10 ล้านบาทต่อปี ในปี2568 สมาชิกกลุ่มได้เข้าร่วมโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการภายใต้โครงการสินค้าเกษตรมูลค่าสูง 1 ท้องถิ่น 1 สินค้าเกษตรมูลค่าสูง กับกรมประมงในหลักสูตร “การแปรรูปปลากรายให้ได้คุณภาพและมาตรฐาน และการตลาดออนไลน์” โดยสมาชิกได้เรียนรู้การใช้แพลตฟอร์มออนไลน์ การถ่ายภาพสินค้า และวิธีการส่งเสริมการขาย ทำให้สามารถเพิ่มช่องทางและปริมาณการจำหน่ายสินค้าได้มากขึ้นถึง 3 ล้านบาทต่อปี ทำให้เกษตรกรสามารถประกอบอาชีพได้อย่างยั่งยืน และมีรายได้ที่มั่นคงในระยะยาว
วิธีเลี้ยงปลาแบบลดต้นทุน-
นายสิทธิชัย ลิ้มตระกูล รองประธานวิสาหกิจชุมชนเกษตรกรปลากราย จังหวัดชัยนาท กล่าวว่า ทางกลุ่มฯ เลี้ยงปลากรายโดยยึดหลักเศรษฐกิจพอเพียง เน้นการลดต้นทุนให้มากที่สุดเพื่อทำให้มีรายได้เพิ่ม โดยนำพันธุ์ไม้ผลผสมผสานหลายชนิด อย่างกล้วย มะละกอ มาปลูกบริเวณรอบบ่อเลี้ยงปลา ทำให้สภาพแวดล้อมบริเวณบ่อเลี้ยงมีความร่มรื่นทำให้ปลาไม่เครียด หรือสามารถสร้างร่มเงาได้ นอกจากนั้น ผลผลิตกล้วยยังสามารถนำไปใช้เป็นอาหารปลาจึงทำให้ลดต้นทุนการซื้ออาหารปลาได้อีก
ขณะเดียวกันทางกลุ่มฯ ได้ติดต่อกับโรงงานผู้ผลิตอาหารปลาเพื่อปรับสูตรอาหารปลาด้วยการเพิ่มโปรตีนจากสัตว์สูงถึง 40 เปอร์เซ็นต์ เพื่อเป็นการเสริมสร้างการเจริญเติบโตของตัวปลาทั้งกระดูกและเนื้อ ทำให้ปลากรายมีขนาดใหญ่ โตเร็วกว่าเดิม และเนื้อปลามีความหวาน หอม อีกทั้งผลของการปรับสูตรอาหารช่วยทำให้ปลามีขนาดตัวโตและสมบูรณ์กว่าเดิมมาก สามารถจับปลาขายได้เร็วกว่า อีกทั้งยังมีสันใหญ่แล้วเนื้อปลาแน่นกว่าด้วย
นอกจากนี้ยังปรับวิธีการให้อาหารจากเดิมใช้วิธีหว่าน แล้วเปลี่ยนมาใช้เครื่องพ่นอาหารแทน ซึ่งแม้จะต้องลงทุนเพิ่มก็เพียงครั้งเดียว แต่วิธีนี้ช่วยทำให้อาหารกระจายไปทั่วบ่อ ทำให้ปลากรายทุกตัวได้รับอาหารเท่ากัน จึงมีขนาดใหญ่และสมบูรณ์ทุกตัว
ทางกลุ่มได้จัดซื้อลูกพันธุ์ปลากรายจากนครปฐม ขนาด 3 นิ้ว ในลักษณะรวมเป็นกลุ่มจึงได้ราคาถูกกว่าแยกซื้อ เมื่อได้ลูกปลากรายแล้วนำไปให้สมาชิกตามจำนวนที่แต่ละรายต้องการเพื่อนำไปเลี้ยงในบ่อของสมาชิก อาหารของลูกปลาเล็กเป็นเบอร์ 1 เลี้ยงไปจนเวลา 3-4 เดือน แล้วจึงเปลี่ยนเป็นอาหารเบอร์ 2 จากนั้นอีก 3-4 เดือน ให้เปลี่ยนเป็นอาหารเบอร์ 3 แล้วเลี้ยงต่อไปอีกจนจับขาย ทั้งนี้ ปริมาณอาหารควรสอดคล้องกับจำนวนปลาที่เลี้ยงโดยมีเกณฑ์ว่าควรใช้อาหารประมาณ 3 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักปลาทั้งหมดที่เลี้ยงในบ่อ อย่างถ้าปลาที่เลี้ยงจำนวนหมื่นตัวจะให้อาหารประมาณ 2 กิโลกรัม”
ทางกลุ่มเลี้ยงปลาตามหลักวิชาการผสมผสานกับภูมิปัญญาชาวบ้าน เช่น เน้นให้อาหารปลาในเวลาเช้าตรู่-เย็นก่อนตะวันลับฟ้า ก่อนถึงเวลาจับปลาขายสัก 2 เดือน ผู้เลี้ยงบางรายเสริมสร้างคุณภาพเนื้อปลาด้วยการใช้ไข่ผสมกับอาหารบ้าง หรือบางรายใช้กล้วยสุกผสมกับอาหารแล้วให้ปลากรายกิน เพราะพบว่าคุณสมบัติของกล้วยทำให้เนื้อปลามีสีสวยและรสชาติหวานหอม นอกจากนั้นแล้ว การปลูกกล้วยและมะละกอไว้ริมขอบบ่อเลี้ยงปลายังช่วยป้องกันศัตรูที่จะเข้ามาทำร้ายปลาด้วย
“สิ่งเหล่านี้จะช่วยทำให้ปลามีความสมบูรณ์มากและลดการสูญเสียลง โดยปลาที่เลี้ยงจนจับขายใช้เวลาประมาณ 10-12 เดือน และน้ำหนักที่จับขายแต่ละครั้งในบ่อเลี้ยงจำนวนหมื่นตัว หรือขนาด 1 ไร่ จะได้น้ำหนักรวมประมาณเกือบ 6 ตัน เฉลี่ยตัวละประมาณ 7 ขีด ถึง 1 กิโลกรัม ซึ่งมากกว่าน้ำหนักมาตรฐานที่กำหนดไว้”
ปัจจุบัน สมาชิกกลุ่ม แต่ละรายมีพื้นที่เลี้ยงปลา 2 ขนาด คือบ่อใหญ่มีเนื้อที่ 2 ไร่ สามารถเลี้ยงปลากรายได้จำนวน 20,000 ตัว กับบ่อขนาด 1 ไร่ ที่เลี้ยงปลากรายได้จำนวน 10,000 ตัว ลักษณะการจับปลาขายจะมีรอบการจับของแต่ละบ่อที่กำหนดไว้หมุนเวียนกัน จึงทำให้มีจำนวนปลารองรับความต้องการของตลาดอย่างต่อเนื่องไม่ขาดระยะ ส่วนการขายปลาให้ผู้รับซื้อจะใช้ศักยภาพของกลุ่มการันตีเรื่องคุณภาพ จึงทำให้มีราคาขายสูงกว่าชาวบ้านที่เลี้ยงทั่วไป ถึงขนาดจะต้องมีการสั่งล่วงหน้า ซึ่งชาวบ้านจะมีรายได้จากการขายปลากรายสดเฉลี่ยรายละประมาณ 100,000 บาท ต่อรอบการเลี้ยงราย
จากการที่กรมประมงได้ผลักดันกลุ่มฯ เข้าสู่โครงการสินค้าเกษตรและบริการมูลค่าสูง 1 ท้องถิ่น 1 สินค้าเกษตรมูลค่าสูง ทำให้กลุ่มสามารถต่อยอดการประกอบอาชีพได้เพิ่มขึ้น ทั้งในด้านการเลี้ยง การแปรรูป และการตลาด โดยมีการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมสมัยใหม่เข้ามาช่วยยกระดับคุณภาพมาตรฐานสินค้า รวมทั้งเพิ่มช่องทางการจำหน่ายอย่างครบวงจร ส่งผลให้ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มเป็นที่รู้จักในวงกว้าง สร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้บริโภคอีกด้วย สอบถามรายละเอียดสั่งซื้อผลิตภัณฑ์ปลากราย หรือสนใจเข้าศึกษาดูงานของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรปลากราย จังหวัดชัยนาท ติดต่อได้ที่ คุณสิทธิชัย ลิ้มตระกูล โทร 089-745-0399 หรือ โทร. 09 5631 0160 หรือติดตามความเคลื่อนไหวและกิจกรรมต่างๆ ของกลุ่มได้ที่ Facebook Page : ปลากรายชัยนาท วิสาหกิจชุมชนเกษตรกรปลากรายจังหวัดชัยนาท Shopee : ปลากรายชัยนาท วิสาหกิจชุมชน
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
ในวันที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ทั้งภัยแล้ง อุณหภูมิสูง ดินเสื่อม และต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูงขึ้น การทำเกษตรจึงยากกว่าที่เคย โดยเฉพาะปัญหาราคาปุ๋ยและคุณภาพดินที่ถดถอยต่อเนื่อง จนเกษตรกรจำนวนมากต้องลงทุนเพิ่ม แต่ผลผลิตกลับไม่เพิ่มตาม “ไบโอชาร์” จึงถูกมองว่าเป็นหนึ่งในทางรอดสำคัญของภาคเกษตรยุคใหม่ เพราะไม่ใช่เพียงถ่านธรรมดา แต่คือคาร์บอนจากชีวมวลพืชที่มีโครงสร้างรูพรุนสูง ช่วยฟื้นฟูดินถึงระดับโครงสร้างพื้นฐาน ทำให้ดินร่วนซุย อุ้มน้ำได้ดี ลดการสูญเสียธาตุอาหาร และช่วยให้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เติบโตได้มากขึ้น และสิ่งที่น่าสนใจคือ เกษตรกรสามารถผลิตไบโอชาร์ใช้เองได้จากเศษวัสดุในไร่นา ไม่ว่าจะเป็นฟางข้าว ใบอ้อย กิ่งไม้ ซังข้าวโพด หรือเศษพืชจากสวนผลไม้ เพราะพืชทุกชนิดล้วนมีคาร์บอนเป็นองค์ประกอบ เมื่อนำมาเผาภายใต้สภาวะออกซิเจนจำกัด ก็จะได้ไบโอชาร์ที่สามารถนำกลับไปฟื้นดินในแปลงของตัวเองได้อีกครั้ง คุณประสาน สุขสุทธิ์ อดีตหัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสระแก้ว และเจ้าของสวนไผ่โป๋ยแจ่ม สระแก้ว ได้ให้มุมมองในเรื่องของไบโอชาร์ไว้ว่า แม้ไบโอชาร์จะไม่ใช่ยาวิเศษที่แก้ได้ทุกปัญหาในทั
กรุงเทพฯ (28 พฤษภาคม 2569) – ภาคการผลิตไทยกำลังเผชิญแรงกดดันครั้งใหม่หลายอย่าง อาร์เอ็กซ์ ไบเทค จึงชวนผู้ประกอบการจากทั่วโลกมาร่วมพลิกโฉมการผลิตด้วยนวัตกรรมใหม่ในงาน “Manufacturing Expo 2026” มหกรรมเครื่องจักรและเทคโนโลยีเพื่อการผลิตและอุตสาหกรรมสนับสนุน ที่ครบครันที่สุดในอาเซียน รวมกว่า 2,000 แบรนด์ จาก 30 ประเทศ 29 พาวิลเลียนนานาชาติ ครอบคลุมเทคโนโลยีผลิตพลาสติก แม่พิมพ์ ชิ้นส่วนยานยนต์ หุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติ อิเล็กทรอนิกส์ การเตรียมพื้นผิวและชุบสี และโซลูชันด้านการบริหารจัดการโรงงานและอาคาร 7 งานเฉพาะทางในมหกรรมเดียว ระหว่างวันที่ 17–20 มิถุนายนนี้ เต็มพื้นที่ฮอลล์ 98–104 รวมกว่า 45,000 ตารางเมตร ของ ไบเทค บางนา นางวราภรณ์ ธรรมจรีย์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท อาร์เอ็กซ์ ไบเทค (ประเทศไทย) จำกัด เผยถึงแนวคิดการจัดงานในปีนี้ว่า จัดขึ้นภายใต้ธีม “Innovations that Define All Industries” หรือ “นวัตกรรมที่สร้างนิยามใหม่ให้ทุกการผลิต” “ที่เราเลือกธีมนี้ เพราะคำว่า ‘นวัตกรรม’ เป็นสิ่งที่ผู้ร่วมงานของเราบอกว่า นี่คือสิ่งที่พวกเขาต้องการ ปีที่ผ่านมา เราเห็นเจ้าของโรงงานและผู้บริหารระดับสูงในแผน
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
