เทคนิคเกษตร

หน้ากากดำน้ำ ใช้สำหรับยิงปลา เราชาวบ้านไม่ได้ทำเอง ต้องไปซื้อตามท้องตลาด ราคาอยู่ในหลักร้อย ถ้าคุณภาพดีมากๆ ก็เป็นพัน หน้ากาก แยกคร่าวๆ ได้ 2 ชนิด คือ 1. ชนิดที่ไม่มีสายท่อ กับ 2. ชนิดที่มีสายท่อ ทั้งสองอย่างราคาต่างกัน อย่างไม่มีสายท่อถูกกว่า ใช้ง่ายและสะดวกกว่า แต่ดำน้ำลงไปไม่ได้นาน เพราะไม่มีสายท่อหายใจ หากใครต้องการดำน้ำให้ได้นานๆ ต้องซื้อย่างที่มีสายท่อ แม้จะราคาแพงก็ต้องซื้อ เพราะไม่มีทางเลือกอื่น หน้ากากทั้งชนิดมีท่อและไม่มีท่อ เราชาวบ้านซื้อใช้จุดประสงค์เดียวกันคือ เพื่อไว้สำหรับสวมดำน้ำลงไปยิงปลา การดำน้ำยิงปลา เป็นการหาปลาอย่างหนึ่ง เหมาะสำหรับคนที่มีเวลาว่างมากๆ หรือไม่ก็สามารถหาเวลาว่างไปยิงปลาได้ สถานที่ยิงปลาคือ ลำคลอง หนองน้ำ บ่อน้ำ มีระดับน้ำลึกๆ พอลงไปเคลื่อนไหวหายิงปลาได้ หรือไม่ก็พอที่จะดำลงไปแล้วมิดตัวได้อย่างน้อยสัก 1 วา สมัยผู้เขียนยังเป็นเด็กๆ ราว พ.ศ. 2515-2520 สมัยนั้นบ้านทุ่งน้ำใส่แจ๋ว การยิงปลาเราไม่ได้สวมหน้ากาก ไม่ใช่หน้ากากไม่มี แต่เราไม่มีปัญญาจะซื้อ อีกประการหนึ่งเราชาวบ้านก็ไม่ค่อยนิยมสวมหน้ากากกัน บางคนบอกว่ารุงรัง บ้างก็บอกว่าเหมือนเป็นการเอาเปรียบปลา

มูลนิธิชีววิถี (Biothai foundation) โดยแผนงานกินเปลี่ยนโลก มีโครงการสนับสนุนเผยแพร่คุณประโยชน์ของ “ผักยืนต้น” (Perennial vegetables) อย่างยั่งยืนติดต่อกันมาหลายปี มีการพิมพ์หนังสือ ผักยืนต้น กินผักอายุยืน โลกอายุยาว เผยแพร่เมื่อปลายปีที่แล้ว และยังมีจัดกิจกรรมที่เกี่ยวข้อง ทั้งในระหว่างเครือข่ายภายใน และทั้งบรรยายให้ความรู้สาธารณะอย่างต่อเนื่อง อย่างเช่นเมื่อวันที่ 29-30 มกราคม ที่ผ่านมา ก็มีงาน “ปลูก – กินผักยืนต้น ชุมชนยั่งยืน” ที่สวนชีววิถี ตำบลไทรม้า อำเภอเมืองนนทบุรี เป็นงานออกร้านของบรรดาเครือข่ายทั้งจากภาคใต้ ภาคกลาง เช่น โครงการความมั่นคงทางอาหาร ชุมชนชายฝั่งอ่าวพังงา, แหล่งเรียนรู้วิถีคนธรรม อำเภออู่ทอง สุพรรณบุรี เป็นอาทิ มีการนำเอาผักยืนต้นของแต่ละภาคแต่ละชุมชนมาแสดง จำหน่าย แลกเปลี่ยนกัน และยังประกอบเป็นอาหารเด็ดๆ สำรับท้องถิ่นให้ลองชิมอย่างชวนตื่นตาตื่นลิ้นด้วยครับ ผมเลยพลอยได้กินแกงแคเต่าร้าง หมกหมูดอกแคหางค่าง ยำลูกมุดปลาฉิ้งฉ้าง แกงอ่อมใบขี้เหล็ก ต้มกะทิผักเหมียง ฯลฯ เสียจนอิ่มแปล้ไป ผักยืนต้นแปลกตาที่ขนย้ายมาอวดตัวในงานนี้ ก็เช่น เสม็ดขาว เขือง (เต่าร้าง) ตะขบป่า (หมาก

ชอบจุงเบย เวลาได้เปิบอะไรที่ไม่เหมือนชาวบ้านชาวช่องเขา จำได้ว่าเคยไปเจอคนขอนแก่นทำตูดเป็ดทอดขาย วันนี้ชายย้วยสุดแสนจะภูมิใจนำเสนอผลไม้ที่ได้ชื่อว่าเป็นเอกลักษณ์หนึ่งเดียวในประเทศไทย มันคือ มันคือ … “มังคุดคัด” เด้อคับ หน้าตาก้อแสนจะธรรมดา มีเวลาเหลือนิดหน่อยหลังจากเข้าไปกราบพระธาตุที่วัดพระมหาธาตุ นครศรีธรรมราช เดินเตร็ดเตร่ฆ่าเวลาเล่น เห็นคนมุงร้านผลไม้ซึ่งที่จิงก้อคือ มะม่วง 1 ถาด กับมังคุดเสียบไม้ 1 ถาด ชายย้วยนั่งคุยกับ “เจ๊เป้า” แม่ค้าคนงาม เวลายิ้มก้อยิ้มหวานซะด้วย นางบอกว่าขายประจำที่นี่ มานครศรีฯ ถ้าไม่กินมังคุดคัดถือว่ายังมาไม่ถึงนครกันเลยทีเดียว เจ๊จ้อไปพลางหยิบผลไม้ใส่ถุงไปพลาง ขายดีมากๆ มังคุดคัดไม่ได้มีพันธุ์อะไรพิเศษ ตำนานดั้งเดิมคือการขนส่งลำบากมาก มาทางรถไฟ ขนผลไม้เป็นกระสอบๆ ของดิบๆ ก็จะคัดทิ้งๆ บรรดาคนเฒ่าคนแก่พากันไปเก็บมังคุดดิบมาปอกเปลือกแล้วร้อยเชือกขาย พวงละสลึงเดียว มีหลายลูก จากนั้นมังคุดคัดก้อโดนจับเสียบไม้ อัพเกรดขึ้นมาอีกนิดหน่อย ขายไม้ละ 5 บาท ลองคิดดูว่ามีมานานแค่ไหน เจ๊เป้าบอกว่าเกิดมาก้อเห็นคุณย่าขายแล้ว ทุกวันนี้รับมรดกตกทอ

ช่วงหน้าแล้ง ชาวบ้านที่เป็นเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา ว่างจากการทำนาจึงได้หาอาชีพเสริมอื่นๆ ทำ เพื่อสร้างรายได้เสริมให้กับครอบครัว เช่นเดียวกับ นางตุ้ม ขาวงาม อายุ 72 ปี ชาวบ้านมะค่า หมู่ที่ 5 ต.มะค่า อ.โนนไทย จ.นครราชสีมา ก็ได้ใช้เวลาว่างจากการทำนา ออกหาแหย่ไข่มดแดงขาย โดยถือไม้ไผ่และฮวด ที่เป็นอุปกรณ์สำหรับแหย่ไข่มดแดง ออกหาแหย่ไข่มดแดงตามต้นไม้ ทั้งในหมู่บ้าน และตามทุ่งนา ซึ่งแต่ละวันสามารถหาไข่มดแดงมาขายได้ไม่ต่ำกว่าวันละ 700-800 บาท เลยทีเดียว นางตุ้ม เปิดเผยว่า อาชีพหลักของตนนั้นคือ การทำไร่ ทำนา แต่เมื่อมีเวลาว่างก็จะหาไข่มดแดงมาขายเป็นรายได้เสริม ซึ่งทำมานานกว่า 12 ปีแล้ว สำหรับการหาไข่มดแดงนั้น ก็จะไปกับคุณตา 2 คน โดยจะออกไปหารังมดแดงในทุ่งนา หรือในหมู่บ้าน ตั้งแต่เวลา 08.00 น. ซึ่งมดแดงจะชอบทำรังออกไข่บนต้นไม้หลายชนิด อาทิ ต้นสะแก ต้นสะเดา และต้นมะม่วง ส่วนจะรู้ว่ารังไหนมีไข่มากๆ นั้น ก็ต้องสังเกตรังที่มีใยขาวๆ อยู่ขอบรัง และถ้ารังไหนที่มีน้ำหนักจนกิ่งไม้โน้มลงมา จะได้ไข่มดแดงมากเป็นพิเศษ เมื่อได้ไข่มดแดงมาแล้ว ก็จะนำมาแช่น้ำเพื่อคัดแยกไข่ออกจากตัวมดแดง ซึ่งวิธีคัดก็ต้

ในปัจจุบันนี้ เป็นช่วงที่มีการเก็บเกี่ยวข้าวกันในหลายจังหวัด เพราะต้นข้าวส่วนใหญ่จะสุกและแก่พร้อมเก็บเกี่ยวในช่วงปลายปี ขณะเดียวกันเราคงจะเห็นรถเกี่ยวข้าวขนาดใหญ่วิ่งทำงานอยู่ในพื้นที่นา บางรายอาจจะเป็นการเกี่ยวข้าวของตนเอง แต่บางรายอาจจะเป็นการจ้างรถเกี่ยวข้าวเข้าไปเกี่ยวในแปลงนาของตนเอง เป็นการสะดวก รวดเร็ว ประหยัดแรงงานคนงาน เกี่ยวข้าวเสร็จแล้วก็ส่งขายให้เจ้าของโรงสีได้ทันที เกษตรกรบางรายคงอยากจะมีเครื่องเกี่ยวข้าวไว้เป็นของตนเองบ้าง แต่คงสู้ราคาไม่ไหว เพราะแต่ละเครื่องแต่ละคันจะต้องใช้เงินไม่ต่ำกว่า 2 ล้านบาท อีกทั้งยังต้องมีรถบรรทุก 10 ล้อ สำหรับขนส่งเคลื่อนย้ายจากบ้านไปยังแปลงนา อีกทั้งไม่มีความรู้ในเรื่องการดูแลบำรุงรักษาด้วย ยิ่งเป็นการลงทุนที่สูญเสียเปล่า ดังนั้น มหาวิทยาลัยแม่โจ้ โดยคณะวิศวกรรมและอุตสาหกรรมเกษตร จึงได้คิดค้นดัดแปลงเครื่องเกี่ยวนวดข้าวขนาดเล็กต้นแบบ สะดวกต่อการใช้งาน เพื่อเป็นการลดต้นทุนอย่างยั่งยืน กลุ่มเกษตรกรสามารถหาซื้อไว้ใช้บริการแก่สมาชิกได้ทุกราย หรือรัฐบาลมีนโยบายสนับสนุนแก่กลุ่มเกษตรกรก็จะเป็นการช่วยเหลือเกษตรกรชาวนาอีกทางหนึ่ง รศ. เสมอขวัญ ตันติกุล อ

ปลาร้า เป็นการถนอมปลาไว้เป็นอาหารนอกฤดูกาล โดยมีข้อมูลเชิงสถิติจาก www.isangate.com ระบุว่า ประเทศไทยเรามีกำลังการผลิตปลาร้าทั่วประเทศ 20,000-40,000 ตัน ต่อปี มีครัวเรือนอีสานผลิตปลาร้าเฉลี่ย 27.09 กิโลกรัม ต่อปี มีอัตราการบริโภคปลาร้าเฉลี่ยประมาณ 15-40 กรัม ต่อคน ต่อวัน และมีปริมาณการซื้อขายปลาร้าทั่วประเทศคิดเป็นมูลค่าประมาณ 9 ล้านบาท ต่อวัน ปลาร้า หรือ ปลาแดก ปลาน้อย เป็นอาหารท้องถิ่นที่สำคัญในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะภาคอีสานของไทยและลาว รวมถึงบางส่วนของเวียดนาม โดยแต่ละท้องถิ่นจะมีการทำปลาร้าเป็นเอกลักษณ์ของตน ปัจจุบัน ปลาร้าได้พัฒนาขึ้นไปสู่ระดับสากลมากขึ้น มีปลาร้าพาสเจอไรซ์เพื่อฆ่าเชื้อโรคก่อน แต่ส่วนใหญ่ปลาร้าก็ยังคงนิยมทำแบบเดิม โดยตักขายตามน้ำหนักจำหน่ายในตลาดสดทั่วไป ความหมายของ คำว่า แดก มาจาก คำว่า แหลก มีที่มาจากการนำปลาเล็กปลาน้อยมาทำเป็นปลาร้า หรือหากจะใช้ปลาตัวใหญ่ก็จะใช้วิธีสับให้แหลกก่อน เพื่อให้การหมักเกลือเข้าถึงตัวปลา แต่ชาวอีสานหลายพื้นที่ออกเสียงอักษร ร, ล กับอักษร ด กลับกัน ทำให้ปลาแหลกกลายเป็นปลาแดก ดังนั้น คำว่า แดก ในภาษาอีสานไม่ใช่คำที่ไม่สุภาพ นอกจา

กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรทอผ้าไหมบ้านหัวฝาย สืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยมี คุณบุญสิน ราษฎร์ รับหน้าที่เป็นประธานกลุ่ม ในคราวแรกได้รับเส้นไหมพระราชทานเพื่อนำมาทอส่งให้กับทางศูนย์ศิลปาชีพ ต่อมาในปี 2548 ได้จดทะเบียนเป็นวิสาหกิจชุมชนในชื่อกลุ่มสตรีสหกรณ์ทอผ้าไหมบ้านหัวฝาย ได้รับการสนับสนุนและส่งเสริมจากหน่วยงานราชการหลายแห่ง จวบจนปัจจุบันกลุ่มนี้ถือว่าผลิตผ้าไหมได้ดีเยี่ยม มีรางวัลผลิตภัณฑ์ระดับ 5 ดาว เป็นเครื่องการันตีคุณภาพ จนทำให้สินค้าผ้าไหมทุกชนิดได้รับความนิยมอย่างกว้างขวางทั้งในและต่างประเทศ เอกลักษณ์และจุดเด่นของผ้าไหมที่ผลิตจากกลุ่มทอผ้าไหมบ้านหัวฝาย เป็นผ้าไหมที่มีคุณภาพ มีสีสัน ลวดลาย สวยงาม ประณีต มีความหลากหลาย ได้รับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชนและท้องถิ่น (มผช.) มีการควบคุมคุณภาพการผลิต สีไม่ตก และมีการพัฒนาคุณภาพผลิตภัณฑ์ให้เป็นที่ต้องการของตลาด และปรับลวดลายและสีสันให้ทันสมัยอยู่เสมอ และสามารถเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้ทุกเพศทุกวัย ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มทุกชิ้น ถักทอด้วยฝีมืออันละเอียด ประณีต สวยงาม คุณเกษร เทพเรียน ตัวแทนสมาชิกกลุ่ม บอกว่า สำหรับอาชีพของชาวบ้านในกลุ่มสมาชิกมีหน้าที่ต่างๆ กันขึ้