ทุเรียน
“จักร่ำพันธุ์ทุเรียน ชื่อเพี้ยนเปลี่ยนมากสาธารณ์ ทองสุกทองย้อยยาน อีกทองหยิบยังทองทา ทองคำก้านต่อต้น นางทองย่นใหญ่สาขา กระปุกสุวรรณา กระปุกนากหลากผิวพรรณฯ” นอกจากบันทึกของนักเดินทางต่างชาติหลายชิ้นเมื่อศตวรรษก่อน ที่พรรณนาถึงผลไม้มีหนามอันมีรสชาติและกลิ่นเป็นเอกลักษณ์ชวนประทับใจแล้ว บทประพันธ์ของ พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) เมื่อ พ.ศ. 2427 บทนี้ ที่นำเอาชื่อพันธุ์ทุเรียนร่วม 70 พันธุ์ มาร้อยเรียงเป็นกาพย์ยานี ก็ยืนยันความหลากหลายของผลไม้พันธุ์ที่อยู่ในสถานะอันสูงและเป็นที่นิยมในเมืองสยามเมื่อร้อยกว่าปีก่อนได้ชัดเจน Durian เป็นคำภาษามลายูท้องถิ่น แปลว่า “ผลไม้มีหนาม” มีพื้นเพเดิมอยู่แถบหมู่เกาะอินโดนีเซียและคาบสมุทรมลายู แต่ด้วยรสและกลิ่นอันเย้ายวนใจ ปัจจุบันจึงนิยมปลูกกันทั่วไปในดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ดังที่เราท่านย่อมจะจดจำรำลึกได้ถึงชื่อเสียงทุเรียนเมืองนนท์ บางขุนศรี เมืองจันท์ นครนายก และที่อื่นๆ อีกหลายแห่งในปัจจุบันที่โด่งดังขึ้นมา เพราะมีทุเรียนรสดีปลูกขาย เช่น เมืองลับแล อุตรดิตถ์ ที่มีพันธุ์ขึ้นชื่อ คือ หลงลับแล เป็นต้น ชา
เมื่อก่อนชาวลับแล อุตรดิตถ์ ปลูกทุเรียนและลางสาด โดยเริ่มจากกินทุเรียนแล้วโยนออกนอกหน้าต่าง เมล็ดที่โยนไปจะงอกมีต้นใหม่ขึ้นมา ใกล้บ้านมีต้นไม้มากขึ้น นานเข้าต้องใช้คันสูน ลักษณะคล้ายหนังสติ๊ก ยิงเมล็ดผลไม้ออกไปให้ไกล จึงเกิดสวนขึ้นในบริเวณกว้าง ทุกวันนี้ที่ทางมีขอบเขตจำกัด เขาแบ่งที่กันชัดเจน มีการปลูกพืชสมัยใหม่พันธุ์ไม้ได้จากการขยายพันธุ์โดยการทาบกิ่งและติดตา เกษตรกรที่นั่นเริ่มมีผลไม้คุณภาพ อาทิ ลองกอง มังคุด ทุเรียนชะนี หมอนทอง รวมทั้งหลงลับแล ทุเรียนหลงลับแลมีผลมาจากการปลูกทุเรียนโดยการใช้เมล็ดเมื่อครั้งที่ใช้เมล็ดโยนไปตามป่า ซึ่งทุเรียนจำนวนแสนต้นล้านต้นที่ปลูกไว้นั้นมีลักษณะทุเรียนที่ดีไม่กี่ต้น คนท้องถิ่นเขาคัดเลือกต้นที่ดีเด่นอยู่นานปี สุดท้ายได้ต้นของนางหลงอุปละ เพียงต้นเดียว จึงตั้งชื่อว่า หลงลับแล ทุเรียนหลงลับแลเป็นทุเรียนที่กลายพันธุ์ในทางที่ดีคือ ติดผลดก เนื้อมากเมล็ดลีบ รสชาติหวานมัน หากราคาทุเรียนหมอนทองที่ปลูกในท้องถิ่นขายกิโลกรัมละ ๓๐ บาท หลงลับแลต้องขาย ๔๐ บาทเป็นอย่างต่ำ บางช่วงขายได้ราคามากกว่าเท่าตัว โดยเฉพาะปีที่หลงลับแลติดผลผลิตน้อย ปัจจุบันเกษตรกรขยายพื้น
