การวางกลยุทธ์การบริการจัดการปลาหมอคางดำเพื่ออนาคต ที่นำไปสู่การแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง นับเป็นโจทย์ยากที่ท้าทาย เพราะไม่ใช่แค่การกำจัดปลา เพียงด้านเดียว การบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพต้องคิดแบบบูรณาการทั้งระบบ เชื่อมโยงเศรษฐกิจ สังคม นโยบายและสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกัน
จากเวทีสัมมนา “มิติใหม่แห่งการบริหารจัดการปลาหมอคางดำ : สู่การใช้ประโยชน์และเพิ่มมูลค่า” จัดโดย คณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา ตัวแทนจากสถาบันการศึกษา หน่วยงานภาครัฐ ฝ่ายนิติบัญญัติ และชาวประมงได้พยายามหาทางออกร่วมกัน เพื่อเปลี่ยนปลาหมอคางดำให้กลายเป็นทรัพยากรทางเศรษฐกิจที่เกิดประโยชน์สูงสุดดังนี้
มิติที่ 1 : จัดการปัญหา “ปลาหมอคางดำ” ให้ตรงจุดต้องอาศัยฐานข้อมูลที่แม่นยำ
อ้างอิงผลงานวิจัยจาก คณะนักวิจัยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นำโดย ดร.พรเทพ พรรณรักษ์ และคณะผู้จัย คือ ศ.ดร.วรณพ วิยกาญจน์, ศ.ดร.สุชนา ชวนิชย์, ศ.ดร.เปี่ยมศักดิ์ เมนะเศวต, และ รองศาสตราจารย์ ดร.ศานิต ปิยพัฒนากร ได้เปิดเผยโครงสร้างดีเอ็นเอของปลาหมอคางดำในไทย ซึ่งพบรูปแบบพันธุกรรมถึง 19 รูปแบบ บ่งชี้ว่ามีการ “นำเข้ามาหลายครั้ง” จากหลายแหล่งกำเนิด และมีการกระจายตัวไปยังพื้นที่ต่างๆ โดยมี “มนุษย์เป็นตัวกลาง” ข้อมูลเชิงประจักษ์นี้เป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อภาครัฐ ที่จะนำฐานข้อมูลที่แม่นยำดังกล่าวมากำหนดมาตรการควบคุมการเคลื่อนย้ายควบคู่กับการจัดการแหล่งน้ำ
ทีมนักวิจัยจุฬาฯ ได้มุ่งศึกษา “ความหลากหลายทางพันธุกรรม โครงสร้างประชากร และการเข้ามาหลายครั้งของปลาหมอคางดำ ชนิดพันธุ์รุกราน ในประเทศไทย” ได้ตีพิมพ์ในวารสาร Aquaculture Reports โดยระบุว่า ปลาหมอคางดำซึ่งเป็นปลาพื้นเมืองของแอฟริกาตะวันตก ได้ถูกนำเข้ามาและแพร่กระจายอยู่เป็นวงกว้างในประเทศไทย จากการศึกษา พบรูปแบบพันธุกรรม ทั้งหมด 19 รูปแบบ ซึ่งในจำนวนนี้มี 13 รูปแบบที่เป็นรูปแบบพันธุกรรมเฉพาะถิ่น ซึ่งพบ 3 รูปแบบที่มีความถี่ค่อนข้างสูง ในประชากรที่จังหวัดสมุทรสงคราม (รูปแบบพันธุกรรม 4, พบ 23.73% ของตัวอย่างที่ตรวจสอบ), ประจวบคีรีขันธ์ (รูปแบบพันธุกรรม 7, พบ 23.26%) และสุราษฎร์ธานี (รูปแบบพันธุกรรม 14, พบ 25.00%)
จากการวิเคราะห์ การกระจายตัวของรูปแบบพันธุกรรม ระบุได้อย่างชัดเจนว่าปลาหมอคางดำที่รุกรานนี้ ถูกนำเข้ามาหลายครั้ง จากแหล่งกำเนิดทางภูมิศาสตร์ที่แตกต่างกัน เช่น ประเทศกานา, ประเทศโกตดิวัวร์ และแหล่งพื้นเมืองที่ไม่ทราบแน่ชัด ไปยังหลายตำแหน่งในประเทศไทย
นอกจากนี้ยังพบโครงสร้างประชากรที่แข็งแกร่งระหว่างจังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งเป็นพื้นที่รุกรานแห่งแรกในประเทศไทย และพื้นที่ที่มีแหล่งน้ำเชื่อมต่อกันในภาคกลางของไทย พบข้อสังเกตเรื่อง การแพร่กระจายขั้นทุติยภูมิ โดยมีมนุษย์เป็นตัวกลาง ของปลาที่มีรูปแบบพันธุกรรม 1 ไปยังภาคตะวันออก (ฉะเชิงเทรา, ระยอง และจันทบุรี) และภาคใต้ (ชุมพร, นครศรีธรรมราช และสงขลา) จากงานวิจัยดังกล่าวเผยให้เห็นประเด็นสำคัญเกี่ยวกับการนำเข้าปลาหมอคางดำเข้ามาในประเทศไทยหลายครั้ง ตามด้วยการเคลื่อนย้ายโดยมนุษย์ไปในจังหวัดต่างๆ ซึ่งส่งผลให้เกิดการรุกรานเป็นวงกว้าง ในประเทศไทยในปัจจุบัน
มิติที่ 2 : แปรรูปด้วยนวัตกรรมวิจัยนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ได้จริง
นวัตกรรมน้ำหมักชีวภาพปลาหมอคางดำของการยางแห่งประเทศไทย เป็นที่ยอมรับในวงกว้าง เนื่องจากช่วยเพิ่มสารอาหารบำรุงต้นยางพารา ทำให้เปลือกยางนิ่ม กรีดง่าย และให้น้ำยางเยอะ นอกจากนี้ยังมีผลงานวิจัยของ มธร.ธัญบุรี ที่นำก้างปลาหมอคางดำไปสกัดทำ “แคลเซียม” ที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูงใกล้เคียงปลาทะเลเศรษฐกิจ สามารถพัฒนาต่อยอดในอุตสาหกรรมอาหารเพื่อสุขภาพ
มิติที่ 3 : เร่งลดปริมาณ ใช้เป็นวัตถุดิบป้อนเข้าสู่อุตสาหกรรมแปรรูป
เพื่อเร่งลดปริมาณปลาในแหล่งน้ำให้รวดเร็วและเป็นรูปธรรม หน่วยงานภาครัฐและเกษตรกรมีความเห็นตรงกันว่า ปลาที่จับได้ควรใช้เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมแปรรูปต่างๆ เช่น ผลิตเป็นปลาป่นป้อนเข้าสู่อุตสาหกรรมอาหารสัตว์ ใช้ผลิตปุ๋ยน้ำหมักชีวภาพ เป็นต้น
มิติที่ 4 : กรมประมง เร่งพัฒนานวัตกรรมและปล่อยปลานักล่า ควบคุมประชากร
ด้านกรมประมง เร่งทำงานเชิงรุกเพื่อแก้ปัญหาปลาหมอคางดำ โดยสนับสนุนชุมชนแปรรูปปลาหมอคางดำเพื่อสร้างรายได้และกระตุ้นเศรษฐกิจหมุนเวียน ควบคู่กับการดำเนินมาตรการทางชีวภาพ ปล่อยปลานักล่าตามธรรมชาติ เช่น “ปลากะพง” ช่วยรักษาสมดุลของประชากรปลาตามหลักนิเวศวิทยา
การจัดการปัญหาปลาหมอคางดำ หากมีข้อมูลชีววิทยาที่แม่นยำ และนวัตกรรมเทคโนโลยีช่วยตัดสินใจ ยิ่งช่วยจัดการประชากรอยู่ในระดับสมดุลแล้ว การเปลี่ยนมุมมองจากปัญหาที่ต้องกำจัด มาเป็นการจับปลา นำมาแปรรูปครบวงจรเพื่อเพิ่มมูลค่าทุกส่วนและจำหน่าย จะช่วยสร้างโอกาส สร้างงาน และรายได้ที่มั่นคง สร้างเศรษฐกิจชุมชนแข็งแรง เงินอยู่ในพื้นที่และสร้างการเติบโต ต่อยอดนวัตกรรมและธุรกิจ เพื่อชุมชนและเศรษฐกิจที่ไปต่อได้ ควบคู่กับสิ่งแวดล้อมสมดุล ระบบนิเวศฟื้นตัวยั่งยืนและต่อเนื่อง
“กาแฟ” เป็นหนึ่งในพืชเศรษฐกิจไม่กี่ชนิดที่มีการบริโภคกันทั่วโลก โดยแหล่งปลูกส่วนใหญ่จะอยู่กลุ่มประเทศในแถบเส้นศูนย์สูตร เช่น บราซิล หรือเพื่อนบ้านเราอย่างเวียดนาม สำหรับประเทศไทย สัดส่วนพื้นที่ปลูกยังน้อยมากเมื่อเทียบกับเพื่อนบ้าน ลำพังผลิตเพื่อบริโภคในประเทศยังไม่เพียงพอ แต่ช่วงหลายปีนี้วงการกาแฟไทยตื่นตัวขึ้นมาก จากเดิมที่ปลูกแค่ภาคเหนือและภาคใต้ ปัจจุบันภาคอีสานก็หันมาปลูกจนประสบความสำเร็จ ผลิตเป็นกาแฟสเปเชียลตี้ได้น่าภูมิใจ ล่าสุดถือเป็นข่าวดีของพื้นที่ภาคกลาง เมื่อมีผู้ประกอบการหันมาลงทุนทดลองปลูกกาแฟบนพื้นที่ราบลุ่มใกล้กรุงเทพฯ กว่า 100 ไร่ บริเวณคลอง 8 จังหวัดปทุมธานี แม้จะเพิ่งเริ่มปลูกได้เพียง 3 เดือน แต่อัตราการรอดชีวิตและการเจริญเติบโตของต้นกล้าเบื้องต้นถือเป็นที่น่าพอใจ ซึ่งถ้าหากประสบความสำเร็จ ที่นี่จะกลายเป็นศูนย์การเรียนรู้ และสร้างประโยชน์ สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้ไม่น้อย คุณทศพล แพ่งเกษร Owner & Managing Director, Pranakorn Coffee Roaster บอกเล่าถึงภาพรวมและการเติบโตของ “กาแฟพระนคร” ว่า ตลอดระยะเวลากว่า 20 ปีในอุตสาหกรรมกาแฟ กาแฟพระนครมุ่งมั่นขับเคลื่อนธุรกิจควบคู
กล้วยน้ำว้าปากช่อง 50 ได้เปิดตัวเป็นครั้งแรกในปี 2551 ถือเป็นอีกหนึ่งผลงานเด่นของอาจารย์กัลยาณี สุวิทวัส และคณะ สถานีวิจัยปากช่อง อันเป็นสถานีที่วิจัยงานทางด้านไม้ผลเขตร้อนของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล้วยน้ำว้าปากช่อง 50 เกิดจากการคัดเลือกสายพันธุ์กล้วยน้ำว้าไส้เหลืองที่เก็บรวบรวมพันธุ์ไว้ที่สถานีวิจัยปากช่อง กว่า 10 สายพันธุ์ โดยพบว่าสายพันธุ์ที่คัดเลือกได้นี้มีคุณสมบัติที่เหมาะในการปลูกเพื่อการค้าลักษณะเด่น คือ – เครือใหญ่ น้ำหนักเครือมากกว่า 30 กิโลกรัม (ไม่รวมก้านเครือ) – จำนวนหวีมากกว่า 10 หวี – จำนวนผลต่อหวีประมาณ 18 ผล – ผลกล้วยใหญ่อ้วนดี น้ำหนักผลโดยเฉลี่ยประมาณ 140 กรัม ต่อผล – ไส้กลางไม่แข็ง ออกสีเหลือง เนื้อแน่น – เมื่อสุกมีความหวานประมาณ 26 องศาบริกซ์ ทั้งนี้ สิ่งที่เป็นเป้าหมายสำคัญของการวิจัยพัฒนาสายพันธุ์เพื่อให้เกษตรกรในประเทศไทยได้ปลูกกล้วยน้ำว้า ที่ปลูกแล้วให้เครือใหญ่ คุ้มกับการลงทุน และภาคอุตสาหกรรมของกล้วยน้ำว้าจะได้มีการเติบโต หนุนใช้เทคโนโลยีใหม่ ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการปลูก จากการทุ่มเทและคลุกคลีกับการปลูกกล้วยน้ำว้ามาอย่างยาวนานกว่า 10 ปี จึงทำให้อาจารย์กัลยาณีค
ในอดีตการเลี้ยงกุ้งกุลาดำเป็นอาชีพที่รุ่งเรืองมากเพราะให้ผลตอบแทนที่สูง เมื่อประมาณ 20-30 ปีก่อน พื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช มองไปทางไหนก็เห็นสว่างไสวไปด้วยแสงไฟจากบ่อกุ้ง ต่อมา สภาพสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรม มีปัญหาโรคกุ้งทำให้ผลผลิตลดลง แถมประสบปัญหาราคากุ้งตกต่ำในบางช่วงจึงหยุดเลี้ยงกุ้งในที่สุด ส่งผลให้นากุ้งนับแสนไร่กลายเป็นนากุ้งร้าง “พี่โชค” หรือ คุณณัฏฐชัย นาคเกษม เป็นหนึ่งที่เกษตรกรที่เคยล้มเหลวจากอาชีพทำนากุ้งแถมเป็นหนี้เป็นสิน 6-7 ล้าน จนกระทั่งปี 2560 พี่โชคหันมาเพาะเลี้ยงปูทะเล ในชื่อ“ คุณโชคฟาร์ม ” โดยศึกษาเรียนรู้ด้วยตัวเอง และจากการทำงานวิจัยร่วมกันระหว่างฟาร์มและมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย ภายใต้การสนับสนุนทุนวิจัยจาก หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) จนสามารถพัฒนาให้เป็นฟาร์มเลี้ยงปูทะเลครบวงจรที่ได้รับมาตรฐานการเพาะเลี้ยงสัตว์นํ้าที่ดีสำหรับการผลิตสัตว์นํ้า (GAP) ของกรมประมง ภายในเนื้อที่ 27 ไร่ ของ คุณโชคฟาร์ม ประกอบด้วยบ่อเลี้ยง บ่อชำ การเลี้ยงปูทะเลในบ่อพลาสติกและการเลี้ยงปูไข่แบบคอนโด เป็นฟาร์มต้นแบบการเลี้ยงปูทะเลในพื้น
นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย พร้อมด้วย นายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ในฐานะประธานกรรมการธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) เป็นประธานในการเปิดตัวโครงการสินเชื่อดอกเบี้ยคนละครึ่ง ตามมติคณะรัฐมนตรี (ครม.) พร้อมด้วย นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นายสุรศักดิ์ พันธ์เจริญวรกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา นายฉัตรชัย ศิริไล ผู้จัดการ ธ.ก.ส. คณะกรรมการ ธ.ก.ส. และคณะผู้บริหาร ผู้บริหารจากกรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร กรมการข้าว กรมส่งเสริมสหกรณ์ กรมส่งเสริมการเกษตร และเกษตรกรในพื้นที่ จำนวนกว่า 2,000 คน เข้าร่วมเป็นสักขีพยาน ณ สหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาดลูกค้า ธ.ก.ส. จ.พระนครศรีอยุธยา ซึ่งโครงการดังกล่าว เป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนนโยบายรัฐบาล เพื่อยกระดับศักยภาพภาคการเกษตรในการเปลี่ยนผ่านจากเกษตรดั้งเดิมสู่ “เกษตรแม่นยำ เกษตรมั่นคง เกษตรยั่งยืน” นายอนุทิน กล่าวว่า โครงการสินเชื่อดอกเบี้ยคนละครึ่ง วงเงินโครงการ 30,000 ล้านบาท ระยะเวลาโครงการ 3 ปี โดยกำหนดวงเงิ
