ปศุสัตว์

แพะ เป็นอีกหนึ่งสัตว์เลี้ยงที่ปัจจุบันได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก โดยผู้เลี้ยงส่วนใหญ่แบ่งเนื้อที่จากที่เคยปลูกพืชเพียงอย่างเดียว มาเลี้ยงแพะพร้อมกับปลูกแปลงหญ้าอาหารสัตว์ไว้ให้สัตว์ได้กิน ทำให้การเลี้ยงนอกจากลดต้นทุนได้เป็นอย่างดีแล้ว ยังเกิดรายได้ที่สามารถทำเป็นอาชีพเสริมหรือหลักได้ เพราะแพะเป็นสัตว์ที่เลี้ยงง่าย เมื่อตั้งท้องใช้ระยะเวลาไม่นานสามารถผลิตลูกออกมาให้ผู้เลี้ยงได้รวดเร็ว และคืนเงินลงทุนให้กับผู้เลี้ยงได้ไม่ยาก คุณอิทธิพงศ์ วงศ์พนม ทำฟาร์มแพะอยู่หมู่ที่ 2 ตำบลกระเบื้อง อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เขาจบการศึกษาระดับปริญญาตรี สาขาวิชาสัตวศาสตร์ คณะเทคโนโลยีการเกษตร สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ได้มายึดการเลี้ยงแพะเป็นอาชีพเสริม โดยนำวิชาความรู้ที่ได้ร่ำเรียนมาต่อยอดให้เกิดประโยชน์ ทำให้การเลี้ยงแพะและงานทางการเกษตรอื่นๆ ของเขา สามารถทำควบคู่ไปกับงานประจำได้เป็นอย่างดี แม้มีงานประจำ ก็ทำเกษตรเสริมควบคู่ได้ คุณอิทธิพงศ์ เล่าให้ฟังว่า ปัจจุบันทำงานประจำเป็นนักวิชาการอยู่บริษัทเอกชนแห่งหนึ่ง เมื่อทำงานมาได้สักระยะหนึ่งเห็นพื้นที่นาของครอบครัวยังว่างอยู่ ยังไม่ไ

กระบือในยุคนี้ไม่ได้เป็นสัตว์ที่เลี้ยงเพื่อไว้ไถนาอย่างเช่นเก่าก่อน ปัจจุบันการเลี้ยงได้พัฒนาเพื่อให้มีความหลากหลาย โดยมุ่งเน้นการทำตลาดได้ง่ายกว่าเดิม หรือเกษตรกรบางรายเลี้ยงกระบือเพื่อเป็นเชิงอนุรักษ์ จึงเกิดการพัฒนาสายพันธุ์ที่มีคุณภาพ ส่งผลให้กระบือในยุคนี้มีรูปทรงและส่วนต่างๆ ของโครงสร้างตัวที่ใหญ่ขึ้น มีความสง่างาม ส่งเข้าประกวดเป็นกระบืองามตามงานต่างๆ ได้ ซึ่งเกษตรกรหรือผู้สนใจเลี้ยงต้องมีทิศทางและเป้าหมายของการสร้างตลาดว่าจะไปในทิศทางใด อาชีพเลี้ยงกระบือจึงทำรายได้ตอบแทนไม่แพ้งานเกษตรด้านอื่นๆ เลยทีเดียว คุณสมบัติ ทำละเอียด เจ้าของ บิ๊กไอซ์ ฟาร์มควายไทยเจ้าของฟาร์ม ตั้งอยู่ที่ ตำบลทับยายเชียง อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก ได้สนใจที่จะนำกระบือมาเลี้ยงในพื้นที่ของตนเอง เพราะมองว่ากระบือเป็นสัตว์ที่ต้องทำการอนุรักษ์ไว้ เพราะเป็นอีกสัตว์สำคัญที่อยู่คู่กับชาวไร่ชาวนา เมื่อเขามีโอกาสได้มาทดลองเลี้ยงและพัฒนาสายพันธุ์อยู่เสมอ จึงทำให้กระบือที่เลี้ยงภายในฟาร์มมีลักษณะพันธุ์ที่ดี ส่งผลให้ในเรื่องของราคาจำหน่ายเพิ่มมูลค่าตามไปอีกด้วย เห็นกระบือมาแต่วัยเด็ก จึงมีความผูกพันและอยากอนุรักษ์

กลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโคเนื้อบ้านคำแม่นาง-สามแยก จังหวัดนครพนม เกิดจากการรวมตัวของกลุ่มเกษตรกรในพื้นที่ตำบลหนองซน อำเภอนาทม จังหวัดนครพนม ที่ต้องการพัฒนาอาชีพการทำนาให้มีต้นทุนต่ำ จึงรวมตัวกันผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ปุ๋ยหมัก และเลี้ยงโคเนื้อเพื่อนำมูลโคผลิตเป็นปุ๋ยอินทรีย์มาอย่างต่อเนื่อง ก่อนจะขยายการลงทุนกิจการเลี้ยงโคจนประสบความสำเร็จกลายเป็นแหล่งผลิตโคเนื้อเกรดเอระดับแนวหน้าของประเทศ ได้อย่างเข้มแข็งและยั่งยืน ทำให้คว้ารางวัล สถาบันเกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ (กลุ่มเกษตรกรเลี้ยงสัตว์) ประจำปี 2563 ได้ในที่สุด ฟันฝ่าอุปสรรคในการสร้างผลงาน เมื่อปี 2538 ลุงคำเฝือ เชียงขวาง เป็นผู้บุกเบิก ในการจัดตั้งกลุ่มทำนาขึ้น ต่อมาปี 2544 ได้จัดตั้งเป็นกลุ่มผลิตเมล็ด-พันธุ์ข้าวตำบลหนองโซน ปี 2549 ตั้งเป็นกลุ่มทำปุ๋ยหมัก อำเภอบ้านแพง ปี 2552-2554 สำนักงานปศุสัตว์อำเภอนาทม ได้เข้ามาประชุมชี้แจง จัดตั้งกลุ่มธนาคารโค-กระบือเพื่อเกษตรกร ตามพระราชดำริ แต่กลุ่มยังไม่เข้าร่วมโครงการ จนกระทั่งปี 2555 ทางกลุ่มเกษตรกรเกิดแนวคิดใหม่ที่จะตั้งกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโคเนื้อขึ้น เพราะเกิดปัญหาในการซื้อมูลสัตว์ โค-กระบือ มาทำป

การเลี้ยงสัตว์หลายชนิด เช่น การเลี้ยงไก่เนื้อ ไก่ไข่ เป็ด หมู ซึ่งปัจจุบันกลายเป็นเกษตรพันธสัญญาไปเสียเกือบหมด เนื่องจากมีบริษัทยักษ์ใหญ่ไม่กี่รายที่เข้ามาเป็นคู่พันธสัญญา บริษัทเหล่านี้อำนวยความสะดวกทุกอย่างในการเกิดขึ้นของฟาร์มเลี้ยงสัตว์ ถึงขนาดสามารถประสานกับธนาคารพาณิชย์เพื่อดำเนินการให้เงินกู้แก่กิจการปศุสัตว์เหล่านี้ได้ เพราะถือว่ามีตลาดรองรับที่แน่นอน แต่นั่นก็มีปัญหาอื่นแอบแฝงอยู่ เนื่องจากเกษตรกรเองไม่มีความรู้และไม่ได้เอาใจใส่อย่างจริงจัง ในรอบแรกที่เลี้ยงมักจะประสบผลสำเร็จ เพราะเป็นพื้นที่ใหม่ หลังจากนั้น การจัดการเรื่องความสะอาดและสุขอนามัยเป็นเรื่องสำคัญ ซึ่งเกษตรกรทั่วไปละเลยจึงประสบผลขาดทุน กิจการวัวเป็นกิจการปศุสัตว์ที่เหมาะสำหรับทำในครอบครัว และหลีกหนีพ้นวงการเกษตรพันธสัญญา แต่มีข้อดีเหมือนกับเกษตรพันธสัญญาตรงที่ว่ามีผู้รับซื้อแน่นอนเหมือนกัน แต่ส่วนใหญ่ผู้รับซื้อเป็นสหกรณ์การเกษตรซึ่งเอื้อต่อสมาชิก และหวังผลประโยชน์ให้สมาชิกมากกว่าเอาเข้าสหกรณ์ ส่วนบริษัทเอกชนก็มักจะดำเนินแนวทางคล้ายสหกรณ์ เนื่องจากสหกรณ์เป็นคู่แข่งที่สำคัญและเป็นผู้นำตลาดมากกว่าเอกชน แต่กิจการเลี้ยง

เคยกล่าวกันมานานแล้วว่า อาชีพเลี้ยงไก่ไข่ที่คนไทยรู้จัก และมีการเลี้ยงมานานกว่า 6 ทศวรรษ กระจายไปตามหัวเมืองและต่างจังหวัดที่สำคัญทางด้านความเจริญทางเศรษฐกิจ “พูดง่ายๆ ว่า อาชีพเลี้ยงไก่ไข่พันธุ์ดีมาก่อนการเลี้ยงสุกรและไก่เนื้อมานาน” เซียนไก่ไข่ในวัยชรากล่าวถึงเรื่องราวในอดีตที่ประสบมา เพราะอิทธิพลคนเลี้ยงไก่ไข่เริ่มจากคนกรุงเทพฯ ที่นิยมไก่ไข่ขนสีน้ำตาลหรือพันธุ์โร๊ดไอร์แลนด์เรด ขนสีขาว พันธุ์เล็กฮอร์นและพันธุ์บาร์พลีมัทร็อค ขนสีเทาสลับแซมขนสีขาวเล็กน้อยเลี้ยงตามบริเวณบ้าน ปัจจุบัน คงมีแต่ขนสีน้ำตาลเท่านั้น สายเลือดพันธุ์โร๊ดไอร์แลนด์เรด คนเลี้ยงไก่ไข่ที่เรียกพันธุ์นี้ชื่อเป็นการค้าว่า “ไก่ไข่อิซา บราวน์” เป็นที่ทราบกัน เหตุผลเป็นไก่ขนสีน้ำตาล ฟองไข่สีน้ำตาล สีสวยสด ฟองใหญ่เตะตาผู้บริโภค พันธุ์ไก่ไข่ดก นิยมเลี้ยงกัน สายเลือดจากประเทศฝรั่งเศส เท็จจริงเพราะคนกรุงเทพฯ ชอบเลี้ยงไก่กัน แล้วขยายฟาร์มออกนอกเมือง เมื่อกว่า 50 ปี ใครจะทราบได้ว่า ย่านถนนพหลโยธิน บางเขน ล้วนมีฟาร์มไก่ไข่มากมายขึ้นเป็นดอกเห็ด คนอยู่บางเขนกลายเป็นชาวบ้านนอก ที่คนเดินทางในเมืองกลางกรุงมุ่งจะไปบางเขน หารถเดินทางแสนยา

“ศักรินทร์ สมัยสง” บัณฑิตหนุ่มสาขาวิศวกรรมไฟฟ้า มหาวิทยาลัยกรุงเทพ ไม่สนใจวิถีชีวิตอาชีพมนุษย์เงินเดือน หวนกลับคืนบ้านเกิดที่อำเภอร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช ทำอาชีพเกษตรกรรมตามรอยพ่อแม่อย่างมีความสุขบนวิถีชีวิตแบบเศรษฐกิจพอเพียง บนที่ดินมรดก 47 ไร่ ในวันนี้ คุณศักรินทร์ สมัยสง ประสบความสำเร็จในเส้นทางอาชีพการเลี้ยงสัตว์แบบผสมผสาน กลายเป็นเกษตรกรต้นแบบ Smart Farmer เป็นกูรูด้านการเลี้ยงแพะแกะในสวนปาล์มน้ำมันให้แก่เพื่อนเกษตรกรจำนวนมาก ด้วยผลงานที่โดดเด่นตลอดระยะเวลาหลายสิบปีที่ผ่านมา ทำให้คุณศักรินทร์ได้รับการคัดเลือกจากกรมปศุสัตว์ ให้เป็น “เกษตรกรดีเด่นแห่งชาติ (อาชีพเลี้ยงสัตว์) ประจำปี 2563 ใช้ “ศาสตร์พระราชา” พัฒนาอาชีพ เมื่อปี พ.ศ. 2549 คุณศักรินทร์เริ่มต้นการเลี้ยงแพะพันธุ์ลูกผสมแองโกลนูเบียน พื้นเมือง จำนวน 12 ตัว (เพศผู้ 1 ตัว เพศเมีย 11 ตัว) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อต้องการนำมูลแพะมาใช้เป็นปุ๋ยในสวนปาล์มน้ำมัน เพื่อลดต้นทุนจากการซื้อปุ๋ยเคมี เน้นการจัดการฟาร์มและสวนให้เกื้อกูลกัน สามารถนำทุกอย่างในฟาร์มมาใช้ให้เกิดประโยชน์มากที่สุด ทำให้ครอบครัวมีรายได้เพิ่มขึ้นและมีความเป็น

“ไก่เมืองเพรียว” เป็นไก่พื้นเมืองดั้งเดิมของชาวบ้านตำบลห้วยแห้ง อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี ที่เลี้ยงกันไว้ตามบ้านเรือนแบบปล่อยตามธรรมชาติ ต่างคนต่างเลี้ยงไม่มีรูปแบบการเลี้ยงที่ชัดเจน จนเมื่อเกิดการรวมกลุ่มกันของสมาชิกในชื่อเกษตรกรเลี้ยงไก่พื้นเมืองบ้านเขาขี้เหล็ก และจัดตั้งฟาร์มต้นแบบให้เป็นแหล่งเรียนรู้ของสมาชิกและนำกลับไปพัฒนาไก่ของตนเอง จึงส่งเสริมให้มีการเลี้ยงไก่เชิงพาณิชย์ โดยได้รับการสนับสนุนยาและเวชภัณฑ์จากทางกรมปศุสัตว์ การเลี้ยงไก่พื้นเมืองชนิดนี้สมาชิกกลุ่มจะรวมกันผลิต ผสมอาหารเองจากวัตถุดิบในท้องถิ่นปลอดจากสารเคมีทุกอย่างและแจกจ่ายให้สมาชิกนำกลับไปใช้ มีการเพิ่มมูลค่าสินค้าด้วยการวางแผนการผลิตให้ตรงตามความต้องการของตลาด คุณสมบัติ ขุนทอง รองประธานกลุ่ม กล่าวว่า เหตุผลสำคัญของการรวมกลุ่มเพื่อต้องการให้ชาวบ้านที่เลี้ยงไก่ในแต่ละครัวเรือนมีเอกภาพที่ชัดเจน ไม่ต้องการให้เลี้ยงกันเองโดยขาดระบบจนควบคุมไม่ได้ ทั้งในเรื่องโรคระบาดหรือการกำหนดราคาขาย อย่างไรก็ตาม ลักษณะการเลี้ยงไก่พื้นเมืองของชาวบ้านกลุ่มนี้ไม่ได้เน้นเชิงการค้ามากนัก ดังนั้น ในแต่ละครัวเรือนจึงมีจำนวนไก่ที่เลี้ยงราย