ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา “ปลาหมอคางดำ” กลายเป็นชื่อที่สังคมไทยรู้จักในฐานะ ผู้รุกรานแห่งสายน้ำ ที่สร้างความปั่นป่วนให้ระบบนิเวศทั่วประเทศ จากปลาสวยงามกลายเป็นสัตว์น้ำต่างถิ่นรุกรานที่แพร่กระจายอย่างรวดเร็ว แต่ขณะที่ทุกสายตาพุ่งเป้าไปที่ “คางดำ” กลับมีสัตว์ต่างถิ่นอีกสองชนิด คือ ปลาหมอบัตเตอร์ และ ปลาหมอมายัน ที่กำลังรุกคืบเข้าแทนที่สัตว์น้ำท้องถิ่นของไทยอย่างเงียบงัน และน่าแปลกใจยิ่งกว่า คือ ปัญหานี้แทบไม่ถูกกล่าวถึงเลย ทั้งจากภาครัฐ หรือแม้แต่กลุ่ม NGO ที่เคลื่อนไหวอย่างเข้มข้นในกรณีปลาหมอคางดำ
เริ่มจาก “ปลาหมอบัตเตอร์” มีถิ่นกำเนิดในแอฟริกาตะวันตก แต่ปัจจุบันกลับพบการระบาดในหลายแหล่งน้ำของไทย โดยเฉพาะ เขื่อนสิริกิติ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ และ เขื่อนศรีนครินทร์ จังหวัดกาญจนบุรี ข้อมูลจากกรมประมงระบุว่า ปลาชนิดนี้มีนิสัยดุร้าย กินได้ทุกอย่างตั้งแต่ไข่ปลา ลูกปลา ไปจนถึงสัตว์น้ำขนาดเล็กอื่น ๆ ส่งผลให้ปลาพื้นถิ่นหลายชนิด เช่น “ปลาแรด” และ “ปลากราย” ลดจำนวนลงอย่างต่อเนื่อง
แหล่งข่าวในพื้นที่ให้ข้อมูลว่า การระบาดอาจมีต้นทางจาก “กระชังเลี้ยงปลา” ที่มีผู้นำเข้ามาโดยไม่ได้รับอนุญาต หรือบางรายอ้างว่าเลี้ยงเพื่อ “ขายเป็นปลาสวยงาม” ก่อนหลุดออกสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ แม้ ปลาหมอบัตเตอร์ จะอยู่ในรายชื่อ “สัตว์น้ำห้ามนำเข้า ส่งออก เพาะเลี้ยง” ตามกฎกระทรวงปี 2561 แต่ในทางปฏิบัติ การบังคับใช้กลับอ่อนแออย่างเห็นได้ชัด เพราะทุกวันนี้ยังมีรายงานจับได้เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ นี่จึงเป็นภาพสะท้อนว่า ระบบควบคุมสัตว์น้ำต่างถิ่นของไทยยังมีช่องโหว่ใหญ่ ทั้งในด้านการตรวจสอบ การอนุญาต และการกำกับการเพาะเลี้ยงจริงในพื้นที่
ขณะที่ “ปลาหมอมายัน” มีถิ่นกำเนิดในลุ่มน้ำแอตแลนติกตอนกลางของอเมริกากลาง เช่น เม็กซิโก เบลีซ และฮอนดูรัส เป็นปลาที่เติบโตได้ทั้งในน้ำจืดและน้ำกร่อย มีนิสัยหวงถิ่น กินลูกปลาและสัตว์ขนาดเล็ก ทำให้ระบบนิเวศในแหล่งน้ำที่มันอาศัยอยู่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว รายงานล่าสุดของกรมประมงระบุว่า ขณะนี้พบปลาหมอมายันในหลายจังหวัดภาคกลางและภาคใต้ เช่น สมุทรสงคราม นครศรีธรรมราช และสงขลา โดยเฉพาะในแหล่งน้ำเชื่อมต่อทะเล ซึ่งเป็นระบบนิเวศที่เปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงของชนิดพันธุ์
แม้ยังไม่ทราบชัดว่ามันเข้ามาในไทยได้อย่างไร แต่มีความเป็นไปได้สูงว่าเกิดจากการ ลักลอบนำเข้ามาเลี้ยงในระบบปลาสวยงาม หรือหลุดจากฟาร์มเพาะเลี้ยงทดลอง เนื่องจากไม่มีข้อมูลการขออนุญาตนำเข้าตามระบบของกรมประมง หรือกล่าวอีกอย่างหนึ่ง คือ มันไม่เคยมีอยู่ในบัญชี “ปลานำเข้าอย่างถูกต้อง” แต่กลับพบได้จริงในแหล่งน้ำธรรมชาติของไทย
เมื่อเทียบกับกรณีปลาหมอคางดำ ที่มีรายงานและการติดตามตรวจสอบจนเป็นประเด็นสังคมใหญ่โต การระบาดของปลาหมอบัตเตอร์และปลาหมอมายันกลับถูกปล่อยให้ดำเนินไปโดยไม่มีใครตั้งคำถาม ทั้งที่มีลักษณะ “รุกราน” และ “ผิดกฎหมาย” ไม่ต่างกัน
แล้วเหตุใด NGO และกลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ที่เคลื่อนไหวหนักในคดีคางดำ จึงไม่หันมาสนใจต้นตอของปลาสองชนิดนี้? ทำไม การลักลอบเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำห้ามนำเข้า จึงยังเกิดขึ้นซ้ำๆ ทั้งที่มีบทลงโทษชัดเจน และภาครัฐมีระบบตรวจสอบจริงจังเพียงใดต่อ “โครงการที่ได้รับอนุญาต” หรือการ “ส่งออกสัตว์น้ำห้ามเพาะเลี้ยง”?
หากคำตอบยังคงคลุมเครือ ปัญหาสัตว์น้ำต่างถิ่นในไทยก็จะไม่สิ้นสุด เพราะยังมองไม่เห็นภาพรวมของระบบควบคุมทั้งห่วงโซ่ ตั้งแต่ต้นทาง คือ การลักลอบนำเข้า กลางทาง หรือ การเพาะเลี้ยง จนถึงปลายทาง คือ การส่งออกหรือหลุดสู่ธรรมชาติ
วันนี้ ปลาหมอบัตเตอร์และปลาหมอมายัน อาจยังไม่เป็นข่าวใหญ่เท่าปลาหมอคางดำ แต่ในมุมของระบบนิเวศ พวกมันคือ “ระเบิดเวลา” ที่อาจสร้างผลกระทบร้ายแรงยิ่งกว่า เพราะมีความสามารถในการปรับตัวสูง แพร่พันธุ์รวดเร็ว และกินได้แทบทุกอย่าง หากไม่มีการจัดการอย่างจริงจัง การเพิกเฉยของเราในวันนี้ อาจกลายเป็นความสูญเสียของระบบนิเวศน้ำไทยในวันหน้า
“ปลาหมอบัตเตอร์” และ “ปลาหมอมายัน” อาจไม่ใช่ตัวร้ายในพาดหัวข่าว แต่คือภัยเงียบที่ค่อย ๆ กลืนชีวิตปลาพื้นถิ่นในสายน้ำไทย” หากสังคมยังเลือกจะเฝ้ามองเพียงบางชนิด แล้วละเลยชนิดอื่นที่กำลังแพร่ระบาด เราก็อาจกำลังแก้ปัญหาผิดจุดตั้งแต่ต้น ถึงเวลาแล้วที่ทั้งภาครัฐ นักวิชาการ และ NGO ต้องร่วมกัน “มองให้ครบทุกชนิด” ไม่ใช่แค่บางชื่อที่เป็นข่าวเพราะในโลกของสิ่งมีชีวิตต่างถิ่น ทุกความเงียบคือการเปิดทางให้ผู้รุกราน…
เขียนโดย พศิน ชลชาติ ผู้ชำนาญการด้านการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ
ปรากฏการณ์ “ซูเปอร์เอลนีโญ” คือสภาวะที่อุณหภูมิผิวน้ำทะเลในมหาสมุทรแปซิฟิกเขตศูนย์สูตรอุ่นขึ้นผิดปกติมากกว่าระดับปกติ หลายฝ่ายคาดว่า ปรากฏการณ์นี้จะทำให้เกิดคลื่นความร้อนรุนแรง ภัยแล้งยาวนาน และปริมาณฝนลดลงกว่าปกติ 10-30% ผู้ที่จะอยู่รอดไม่ใช่ผู้ที่แข็งแกร่งที่สุด แต่คือผู้ที่ปรับตัวได้ดีที่สุด เกษตรกรชาวสวนผลไม้ควรรับมือกับภาวะโลกรวนสุดขั้วในครั้งนี้อย่างไรไปหาคำตอบได้จากบทสัมภาษณ์ ผศ.พาวิน มะโนชัย ผู้เชี่ยวชาญด้านลำไยของไทย ควรเตือนภัยล่วงหน้า ผศ.พาวิน มะโนชัย นักวิชาการด้านไม้ผล และเป็นอดีตรองอธิการบดี มหาวิทยาลัยแม่โจ้ กล่าวว่า ทุกวันนี้อุณหภูมิโลกปรับตัวสูงขึ้นทุกปี ในปี 2570 คาดว่าจะเกิดปรากฏการณ์เอลนีโญ ส่งผลให้เกิดคลื่นความร้อน อุณหภูมิสูง ส่งผลกระทบทุกระยะการเจริญเติบโตของไม้ผลและผลผลิตทางการเกษตร สำหรับสวนไม้ผล เช่น สวนลำไยและลิ้นจี่ หากเผชิญสภาพอากาศร้อนสุดขั้วและขาดแคลนน้ำ จะทำให้ผลแตก หลุดร่วงได้ง่าย “ภาครัฐควรประกาศเตือนเกษตรกรล่วงหน้าว่า ช่วงไหนจะเจอภัยแล้งหรือมีฝนตกชุก เพื่อหลีกเลี่ยงการเพาะปลูกพืชในช่วงเวลาดังกล่าว โดยเฉพาะช่วงฝนตกชุกมักทำให้เกิดโรคระบาดในพืชได้ หากเกษ
กรมส่งเสริมการเกษตรเดินหน้าส่งเสริมการรวมกลุ่มเกษตรกรผลิตกล้วยหอมทองคุณภาพ ภายใต้ระบบเกษตรแปลงใหญ่ โดยสนับสนุนการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรทำสวนกล้วยตำบลถ้ำสิงห์ อำเภอเมืองชุมพร จังหวัดชุมพร เป็นต้นแบบการผลิตกล้วยหอมทองส่งออกที่มุ่งเน้นมาตรฐาน คุณภาพ และความยั่งยืน สามารถสร้างรายได้ที่มั่นคงให้สมาชิก พร้อมยกระดับสินค้าเกษตรไทยสู่ตลาดต่างประเทศ นางอัญชลี สุวจิตตานนท์ อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร กล่าวว่า วิสาหกิจชุมชนกลุ่มเกษตรกรทำสวนกล้วยตำบลถ้ำสิงห์ ปัจจุบันมีสมาชิก 57 ราย พื้นที่ปลูกกล้วยหอมทองกว่า 450 ไร่ จำนวน 76 แปลง ส่วนใหญ่ปลูกแบบสวนผสมร่วมกับกาแฟ ปาล์มน้ำมัน มะพร้าว และทุเรียน เพื่อเพิ่มความหลากหลายของรายได้และรักษาสมดุลของระบบนิเวศ กลุ่มมุ่งผลิตกล้วยหอมทองคุณภาพเพื่อการส่งออกไปยังประเทศญี่ปุ่น โดยรับซื้อผลผลิตจากสมาชิกในราคาประมาณ 17 บาทต่อกิโลกรัม ปัจจุบันสามารถส่งออกเฉลี่ย 400 กล่องต่อสัปดาห์ หรือประมาณ 240 ตันต่อปี และตั้งเป้าเพิ่มเป็น 600 กล่องต่อสัปดาห์ในปี 2569 และ 1,000 กล่องต่อสัปดาห์ในปี 2570 เพื่อตอบสนองความต้องการของตลาดที่ยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น นอกจากนี้แปลงใหญ่กล้
ในโลกที่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป “การทำนา” ซึ่งเป็นรากฐานของความมั่นคงทางอาหาร กลับกลายเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่ถูกจับตามองมากขึ้น ทั้งในมิติของการใช้น้ำและการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ท่ามกลางโจทย์ท้าทายนี้ เทคโนโลยีจึงไม่ได้เป็นเพียงทางเลือก แต่กำลังกลายเป็นคำตอบที่ช่วยให้เกษตรกรก้าวทันโลกยุคใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ หนึ่งในนวัตกรรมที่ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อตอบโจทย์ดังกล่าว คือระบบ Alternate Wet & Dry (AWD) หรือการปลูกข้าวแบบ “เปียกสลับแห้ง” ที่ถูกต่อยอดด้วยเทคโนโลยีตรวจวัดอัจฉริยะ โดย ดร.ธีระ ภัทราพรนันท์ นักวิจัยอาวุโส เนคเทค สวทช. อธิบายว่า แนวคิดของการทำนาในลักษณะนี้ ไม่ได้ซับซ้อนอย่างที่หลายคนคิด แต่เป็นการจัดจังหวะน้ำให้เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของข้าว การปลูกข้าวแบบเปียกสลับแห้ง คือการควบคุมระดับน้ำในแปลงนาให้มีทั้งช่วงน้ำขัง และช่วงน้ำแห้งสลับกันอย่างเหมาะสม ช่วงเวลาที่ดินแห้งนั้น รากข้าวจะสามารถดูดซับอากาศและธาตุอาหารได้ดีขึ้น ส่งผลให้ต้นข้าวแข็งแรง แตกกอได้ดี และมีความทนทานต่อโรคและแมลงมากขึ้น เมื่อโครงสร้างต้นแข็งแรง การใช้ปุ๋ยและสารเคมีก็ลดลงตามไปด้วย ขณะเ
การปลูกต้นไม้ใหญ่ภายในบริเวณบ้าน ไม่ได้เป็นเพียงการเพิ่มพื้นที่สีเขียวหรือสร้างความร่มรื่นเท่านั้น แต่ยังช่วยลดอุณหภูมิภายในบ้าน ประหยัดพลังงาน และสร้างบรรยากาศที่น่าอยู่มากขึ้น อย่างไรก็ตาม หลายคนยังลังเลที่จะปลูกต้นไม้ขนาดใหญ่ เพราะกังวลว่ารากจะชอนไชทำลายพื้นบ้าน กำแพง หรือระบบท่อใต้ดิน ความจริงแล้ว ต้นไม้ไม่ได้มีรากที่สร้างปัญหาเหมือนกันทุกชนิด หากเลือกพันธุ์ไม้ให้เหมาะกับพื้นที่ มีระยะปลูกที่เหมาะสม และดูแลอย่างถูกวิธี ก็สามารถมีทั้งร่มเงา ความสวยงาม และความปลอดภัยต่อโครงสร้างบ้านได้ นอกจากนี้ ต้นไม้หลายชนิดยังมีความหมายเป็นสิริมงคลตามความเชื่อของคนไทย ช่วยเสริมความร่มเย็น ความเจริญ และความมั่นคงให้กับผู้อยู่อาศัย 🌿ต้นล่ำซำ ต้นล่ำซำ เป็นต้นไม้มงคลอีกชนิดหนึ่งที่หลายบ้านนิยมปลูก ทางฮวงจุ้ยถือว่าการปลูกต้นล่ำซำจะช่วยนำพาความเจริญรุ่งเรืองและความสำเร็จในหน้าที่การงานหรือธุรกิจต่างๆ มาให้แก่ผู้ปลูกและคนในบ้านด้วย ยังเป็นต้นไม้จัดสวนฟอร์มสวยที่นิยมปลูกในบริเวณบ้านเพื่อให้ร่มเงา อีกทั้งยังเป็นไม้ยืนต้นที่ใบไม่ค่อยร่วง ไม่ต้องคอยทำความสะอาดพื้นบ่อยๆ และลักษณะเป็นไม้เนื้อแข็ง ยืนต้นขนาดไม่
