ในยุคที่เกษตรสมัยใหม่ให้ความสำคัญกับ “ดินมีชีวิต” มากกว่าการใช้ปุ๋ยเคมีเพียงอย่างเดียว ไบโอชาร์และน้ำส้มควันไม้เริ่มกลายเป็นนวัตกรรมเด่นที่เกษตรกรทั่วโลกจับตามอง เพราะไม่ใช่แค่การจัดการเศษชีวมวลให้เกิดประโยชน์ แต่คือการสร้างระบบฟื้นฟูดินแบบยั่งยืนด้วยวิทยาศาสตร์ของคาร์บอนและจุลินทรีย์ธรรมชาติ ไบโอชาร์ที่ผลิตจากการเผาแบบควบคุมอุณหภูมิในระบบไพโรไลซิส ไม่เพียงเป็นถ่านรูพรุนที่เก็บน้ำและดูดซับธาตุอาหารได้ดี แต่ยังเป็น “บ้านชั้นดี” ให้จุลินทรีย์ดินนับหมื่นล้านเซลล์ต่อกำมือได้อยู่อาศัยและทำงานเต็มประสิทธิภาพ
ในขณะเดียวกัน น้ำส้มควันไม้ซึ่งเกิดจากกระบวนการเผาถ่านแบบไร้ควัน ก็เป็นผลพลอยได้ที่มีคุณค่าทางเกษตรอย่างยิ่ง ทั้งด้านการควบคุมศัตรูพืช กระตุ้นการเจริญเติบโต การทำไบโอชาร์คุณภาพสูงและน้ำส้มควันไม้บริสุทธิ์ จึงไม่ใช่เพียงเทคนิคการเผาถ่านธรรมดา แต่เป็นองค์ความรู้ที่เชื่อมโยงตั้งแต่การเลือกเตา กระบวนการผลิต ไปจนถึงความเข้าใจเรื่องวัฏจักรของสสารและจุลินทรีย์ในดิน เพื่อให้ผู้ใช้ได้ผลผลิตที่ทรงพลังต่อสิ่งแวดล้อม ดิน และพืชในระยะยาวอย่างแท้จริง
พลังคาร์บอน คืนชีวิตให้ดินและฟื้นเกษตรธรรมชาติ
ถ่านไบโอชาร์ (Biochar) คือ ชีวมวลที่อุดมไปด้วยคาร์บอน ผลิตจากสิ่งเหลือทิ้งทางการเกษตร เช่น ใบไม้ กิ่งไม้ ผลไม้ เป็นต้น โดยวิธีการเผาไหม้แบบควบคุมอากาศ/อุณหภูมิ เรียกว่า “กระบวนการไพโรไลซิส” Pyrolysis อุณหภูมิภายในห้องเผาไหม้ 600-700 องศาเซลเซียส จะได้ถ่านไบโอชาร์ประมาณ 30% ซึ่งมีคุณสมบัติพิเศษ คือมีความเป็นรูพรุนสูง พื้นที่ผิว 93.36 ตารางเมตรต่อกรัม ทำให้เกิดเป็นที่อาศัยของจุลินทรีย์ที่ดีมาก และทำให้มีความสามารถในการเก็บกักความชื้น/ดูดซับปุ๋ยไม่ให้ถูกชะล้าง และค่อยๆ ปลดปล่อยปุ๋ยให้กับรากพืช มีความเป็นด่าง (pH) 8-11 ช่วยปรับความเป็นกรดให้เหมาะสม ที่สำคัญต่อสิ่งแวดล้อมคือ คาร์บอนในถ่านช่วยลดก๊าซเรือนกระจก (CCS) ได้ 3.67 เท่าของน้ำหนักถ่าน
นอกจากนี้ ผลพลอยได้ที่มีมูลค่าสูงจากการเผาถ่านไบโอชาร์คือ น้ำส้มควันไม้ (Wood Vinegar) ประมาณ 25% ของน้ำหนักไม้ มีค่าความเป็นกรด (pH) 2.7-3.7 สารประกอบอินทรีย์มากกว่า 200 ชนิด เช่น กรดอะซิติก อะซิโตน เมทานอล ฟีนอล มีคุณสมบัติป้องกันกำจัดโรคแมลงศัตรูพืช เช่น รากเน่าโคนเน่าในทุเรียน เป็นสารควบคุมการเจริญเติบโต และรักษาโรคผิวหนัง/แผลอักเสบในสัตว์เลี้ยงได้ดี
เผาถ่านไร้ควัน เผาถ่านแบบถัง 200 ลิตร
นวัตกรรมการเผาถ่านไร้ควันเป็นเตาเผาถ่านแบบถัง 200 ลิตร มีการผลิตออกมาหลากหลายรุ่น ตั้งแต่แบบเรียบง่ายไปจนถึงระบบกลไกซับซ้อน ราคาหลักร้อยไปจนถึงหลักแสน ซึ่งมีจุดอ่อนจุดแข็งไปตามขนาด/วัสดุ/คุณภาพการสร้างความร้อน/ความสามารถในการควบแน่นน้ำส้มควันไม้ ความสามารถในการป้องกันการรั่วซึมของควันไม้และอายุการใช้งานของวัสดุอุปกรณ์
เตาเผาถ่านไบโอซาร์ที่ดี ควรพิจารณาว่ามีฉนวนกันความร้อนรอบเตาและฝาปิด สามารถทำอุณหภูมิได้เฉลี่ย 600 องศาเซลเซียส มีชุดควบแน่นประกอบด้วยชุดน้ำหล่อเย็นที่ดี ผลิตน้ำส้มควันไม้ได้ 20-40 ลิตรต่อการเผา 1 ครั้ง ฝาเตาป้องกันการรั่วซึมโดยเพิ่มฝากัง 1 ชั้น และมีตัวครอบฝาไม่น้อยกว่า 10 ตัว เพื่อให้มีแรงกดกระจายรอบฝาเตาพร้อมเบ้ากันรั่วซึม ปล่องไฟไส้กลางมีการกันรั่วซึมทั้งฐานปล่องและส่วนที่ทะลุผ่านฝาเตา ห้องเชื้อเพลิงควรอยู่ภายในเตา ทำให้อายุการใช้งานยาวนานกว่าแบบที่ความร้อนโดนก้นเตา ใช้เวลา 3-4 ชั่วโมงเป็นถ่าน
เปิดสูตรการเผาถ่าน และสกัดน้ำส้มควันไม้คุณภาพ
สำหรับขั้นตอนการเผาถ่านคือ เรียงฟืนขนาดเล็กไว้ก้นถัง ขนาดกลางไว้กลางถัง ขนาดใหญ่ไว้ปากถัง สตาร์ตไฟด้วยฟืน น้ำมันเก่า หรือแก๊สหุงต้มที่ห้องเชื้อเพลิง เมื่อเวลาผ่านไป 20-40 นาที เปิดระบบน้ำหล่อเย็นเพื่อให้เกิดการควบแน่นเป็นน้ำส้มควันไม้ เมื่อครบ 2 ชั่วโมงและความร้อนสูงสุด แก๊สจากควันฟืนจะติดไฟและส่งความร้อนไปที่ปล่องไฟไส้กลาง
จากนั้นชักฟืนหรือชุดให้ความร้อนออกจากห้องเชื้อเพลิง หลังจากนั้นประมาณ 4 ชั่วโมง ไฟจากควันแก๊สจะค่อยๆ หรี่ลงจนดับไปเอง แล้วปล่อยเตาเผาถ่านให้เย็นตัวลง จึงเปิดฝาเก็บถ่าน การใช้ถ่านไบโอชาร์ ควรปั่นบดให้มีขนาด 0.2-5 มิลลิเมตร หว่านรอบทรงพุ่ม 100-500 กรัมต่อพื้นที่ 1 ตารางเมตร (ถ่านไบโอชาร์ไม่ควรใช้กับดินที่เป็นด่าง)
เจาะลึกสี-กลิ่น-รส ของน้ำส้มควันไม้
ผลพลอยได้อย่างน้ำส้มควันไม้ที่ไหลออกมาหยดแรกเรียกว่าขั้นตอนไล่ความชื้น เริ่มมีรสเปรี้ยวเล็กน้อย สีขาวใส เมื่อเวลาผ่านไปประมาณ 1.30 ชั่วโมง ความเปรี้ยวจะเพิ่มขึ้น กลิ่นควันไม้ชัดเจน และสีจะเป็นน้ำตาลเข้มขึ้นเรื่อยๆ จนช่วงสุดท้ายของกระบวนการเผาประมาณ 3 ชั่วโมงขึ้นไป
น้ำส้มควันไม้จะมีสีดำเป็นสายปนกับสีน้ำตาลเข้ม มีความเหนียวและมีกลิ่นแรงมาก เป็นสัญญาณดีว่าน้ำมันทาร์โดนสกัดออกมาจากเนื้อไม้แล้ว และเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด รวมถึงความปลอดภัยจากน้ำมันทาร์ในผลิตภัณฑ์น้ำส้มควันไม้ ควรนำไปผ่านกระบวนการต้มควบแน่น (Condensation) อีกครั้งด้วยอุณหภูมิ 60-70 องศาเซลเซียส จะได้น้ำส้มควันไม้ที่ใสบริสุทธิ์มีคุณภาพเพิ่มขึ้น
ไบโอชาร์ = บ้านของจุลินทรีย์
จุดเริ่มต้นวัฏจักรดินอุดมที่พืชต้องการ
ถ่านไบโอชาร์ช่วยเพิ่มจำนวนจุลินทรีย์ดิน วัฏจักรของสสารคือการเปลี่ยนแปลงของสารหนึ่งไปเป็นอีกสารหนึ่ง หรือจากสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งไปเป็นสารประกอบอีกชนิดหนึ่ง เมื่อพืช สัตว์ เห็ด ล้มตาย จุลินทรีย์จะทำหน้าที่ย่อยสลายแปรสภาพกลับไปเป็นธาตุอาหารหลัก 7 รอง/เสริม และฮอร์โมนให้กับพืชอีกครั้ง
จุลินทรีย์คือสิ่งมีชีวิตเล็กๆ อยู่รอบๆ ตัวเรามากกว่า 2 แสนสายพันธุ์ ในร่างกายของเราทุกส่วนมีจุลินทรีย์มากกว่า 100 ล้านล้านเซลล์ เช่น แลคโตบาซิลลัสช่วยย่อยอาหาร เป็นต้น ในดิน 1 ช้อนชา มีจุลินทรีย์มากกว่า 1 หมื่นล้านเซลล์ มีประโยชน์ทั้งทางตรงและทางอ้อม เช่น ช่วยย่อยสลายสารอินทรีย์ ช่วยสร้างและดูดซึมธาตุอาหารให้รากพืช ช่วยสร้างฮอร์โมนควบคุมการเจริญเติบโต ช่วยสร้างภูมิต้านทานโรคและแมลง ที่สำคัญช่วยป้องกันกำจัดโรคและแมลง รวมไปถึงจุลินทรีย์ช่วยสร้างดอกเห็ดที่เป็นทั้งอาหารและยา เป็นต้น
จุลินทรีย์ไมคอร์ไรซา mycorhiza ช่วยสร้างและดูดซึมธาตุอาหารให้กับรากพืช และสร้างดอกเห็ด เช่น เห็ดเผาะ เห็ดระโงก ในรากยางนา จุลินทรีย์พีจีพีอาร์ PGPR แบคทีเรียสกุลอะโซสไปริลลัม Azospirillum spp. ตรึงไนโตรเจนและละลายฟอสเฟต ผลิตฮอร์โมนส่งเสริมการเจริญของรากพืช และช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซึมธาตุอาหารพืช จุลินทรีย์ไรโซเบียม Rhizobium และไซยาโนแบคทีเรีย Cyanobacteria ในโพรงใบแหนแดงช่วยตรึงไนโตรเจนจากอากาศมาอยู่ในรูปของธาตุอาหารพืช จุลินทรีย์บาซิลลัส Sglusis spp. ช่วยละลายฟอสฟอรัสธาตุอาหารสำคัญของพืชที่ถูกตรึงอยู่ในดินออกมาให้พืชใช้ประโยชน์ได้ จุลินทรีย์เห็ดเรืองแสงสิรินรัศมี Seonothopanus spp. และไตรโคเดอร์มา Trichoderma spp. ช่วยป้องกันกำจัดเชื้อไฟท็อปเธอรา สาเหตุโรครากเน่าโคนเน่า จุลินทรีย์ราเขียวเมทาไรเซียม Metarhizium ป้องกันกำจัดด้วงแรดมะพร้าว ฯลฯ
ไบโอชาร์และน้ำส้มควันไม้คือเทคโนโลยีง่ายๆ แต่ทรงพลังที่เปลี่ยนเศษชีวมวลให้เป็นพลังงานชีวิตของดิน ทั้งช่วยเพิ่มจุลินทรีย์ดี เก็บน้ำ-เก็บปุ๋ย ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต และยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการกักคาร์บอนลดก๊าซเรือนกระจกอย่างเป็นรูปธรรม จึงไม่ใช่แค่วัสดุปรับปรุงดินทั่วไป แต่คือก้าวสำคัญสู่ “เกษตรยั่งยืน” ที่ทุกพื้นที่สามารถเริ่มต้นได้ทันที
ขอบคุณข้อมูล : กรมวิชาการเกษตร, กรมส่งเสริมการเกษตร และสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก 19 พฤศจิกายน 2568
สมัยก่อนมักเข้าใจผิดว่ามีพื้นที่น้อยจะไม่สามารถทำการเกษตรได้ แต่ปัจจุบันพื้นที่น้อยสามารถสร้างรายได้ให้กับหลายๆ คนได้ชนิดที่ว่ามากกว่าการทำงานประจำ โดยเฉพาะในช่วงนี้การปลูกดอกไม้ที่สมัยก่อนเป็นเพียงการประดับเพื่อความสวยงามเท่านั้น แต่ในยุคนี้เป็นสินค้าสวยงามที่ทำเงินให้กับผู้ปลูกได้อย่างเป็นกอบเป็นกำ ชนิดที่ว่าแซงเงินเดือนงานประจำและมีเงินเหลือเก็บไว้ใช้ยามฉุกเฉินในอนาคตได้อีกด้วย คุณฐิรนาถ นิธิภัทร์ธนโภคิน หรือ คุณฝน ได้มีแนวความคิดและสร้างจุดเริ่มต้นของการปลูกดอกไม้กินได้ขึ้น โดยศึกษาในเรื่องของสายพันธุ์ต่างๆ ว่าแบบไหนดอกสีอะไรเป็นที่ต้องการของตลาด จากนั้นจึงหาซื้อพันธุ์ดอกไม้จากพื้นที่ต่างๆ เข้ามาปลูกพร้อมกับเรียนรู้การขยายพันธุ์เอง นอกจากทำให้มีผลผลิตตลอดปีแล้ว ยังประหยัดต้นทุนในเรื่องของการซื้อเมล็ดพันธุ์ใหม่ๆ ด้วยเช่นกัน ใช้พื้นที่สนามหญ้าหน้าบ้าน ไม่ถึง 20 ตารางวา ปลูกดอกไม้ คุณฝน เล่าให้ฟังว่า ช่วงแรกทำงานประจำอยู่ที่บริษัท ต่อมาเมื่อได้มาแต่งงาน จึงได้ลาออกจากงานมาเป็นแม่บ้านอย่างเต็มตัว เพราะต้องดูแลลูกน้อยที่ยังเล็กอยู่ และในขณะนั้นคุณแม่ของสามีพาคุณฝนไปซื้อต้นไม้ที่มีดอกสวย
หากใครกำลังมองหาเครื่องดื่มที่ดีต่อสุขภาพ รสเปรี้ยวหวาน ซ่าเบา ๆ หอมสดชื่น ดื่มแล้วได้ฟีลพิเศษในทุกโมเมนต์ ขอแนะนำเครื่องดื่มสปาร์คกลิ้ง “ เบียงวิก้า” ( BIENVICA) ที่ผสานพลังธรรมชาติจาก ดอกกุหลาบ แอปเปิ้ลไซเดอร์ และสารสกัดจากต้นกระบองเพชรโนปาล ดื่มสนุก ได้บรรยากาศเหมือนจิบแชมเปญแต่ 0% แอลกอฮอล์ ให้ทั้งความสดชื่นและความผ่อนคลาย เหมาะสำหรับสายสุขภาพในช่วงที่อยากรีเฟรชตัวเอง ผลิตภัณฑ์เบียงวิก้าเป็นผลงานของ Startup สายเกษตร คือ คุณตั้ม – ธนกฤต ลี้ไวโรจน์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท สกลนคร สร้างสุข จำกัด ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ 172 หมู่ 5 บ้านฮางโฮง อำเภอเมือง เทศบาลนครสกลนคร จังหวัดสกลนคร อีเมล: [email protected]. โทร: 064 654 0592 FB : Bienvica เบียงวิก้า – Beyond Cider รู้จัก “ โนปาล ” กระบองเพชรกินได้ กระบองเพชรกินได้ มีชื่อเรียกในเม็กซิโกว่า โนปาล (Nopal) มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Opuntia ficus-indica ในเม็กซิกมีการค้นพบ Opuntia เป็นพืชในตระกูลกระบองเพชร ประมาณ 114 ชนิด ชาวอเมริกาใต้ใช้โนปาลเป็นพืชอาหารมานานกว่า 1,200 ปี โนปาลเป็นทั้งผักและผลไม้ กินได้ทั้งดิบและสุก นิยมนำใบอ่อนม
รายงานข่าว โดย คุณกาญจนา จินตกานนท์/ตราด “การท่องเที่ยว”เป็นโครงสร้างสำคัญทางเศรษฐกิจของจังหวัดจันทบุรี ซึ่งเป็นจังหวัดเมืองรองที่มีนักท่องเที่ยวเดินทางเข้ามาจำนวนมากในปี 2567 ข้อมูลกระทรวงท่องเที่ยวและกัฬา นักท่องเที่ยวมีจำนวน 4,439,138 คน และสร้างมูลค่า 18,452.36 ล้านบาท มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี โดยสำนักศิลปวัฒนธรรมและพัฒนาชุมชน เห็นว่าสถาบันการศึกษาเป็นส่วนสำคัญที่จะช่วยพัฒนาชุมชน เพื่อเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจและสร้างรายได้ให้กับชุมชน จึงมีโครงการต่างๆที่จะช่วยสนับสนุนส่งเสริมการท่องเที่ยวทั้งในเชิงประวัติศาสตร์และศิลปะวัฒนธรรม ซึ่งในปี 2569 “ชม วัง ชิมผลไม้ เสน่ห์สวนสมเด็จ” เป็นโครงการหนึ่งที่เปิดตัวเมื่อ 27-28 มิถุนายนที่ผ่านมานี้ มีนักท่องเที่ยวสนใจร่วมเดินทางเข้าร่วมทริปที่จัดเป็นรอบๆละ40-50คน ดร.สมพงษ์ เส้งมณีย์ รองผอ.สำนักศิลปวัฒนธรรมและพัฒนาชุมชน เล่าว่า ที่มาของ โครงการ “ชม วัง ชิมผลไม้ เสน่ห์สวนสมเด็จ” เปรียบเสมือนการการเปิดประตูมืองจันท์รองรับนักท่องเที่ยวนักเดินทาง โดยมีรูปแบบที่พัฒนาเพิ่มขึ้น จากเดิมโครงการเปิดเมืองจันทบุรีจัดโปรแกรมเที่ยวให้นักท่องเที่ยวจัดชม วัง“สว
“กบ” เป็นหนึ่งในสัตว์เศรษฐกิจของพะเยา ที่ช่วยสร้างอาชีพ เสริมรายได้ให้เกษตรกรได้เป็นอย่างดี แต่การเลี้ยงกบแบบดั้งเดิมมักประสบปัญหาน้ำเน่าเสีย จากการให้อาหารเหลือ หรือปล่อยกบหนาแน่นเกินไป ทำให้สภาพแวดล้อมที่ย่ำแย่ กบกัดกันเอง ทำให้ป่วยและตายได้ นอกจากนี้ยังพบปัญหาการเลี้ยงกบที่มีขนาดโตไม่เท่ากัน ทำให้กบกินกันเอง กบที่ตัวใหญ่กว่าจะกินกบตัวเล็กเป็นอาหาร ทำให้จำนวนกบลดลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ต้นทุนสูงและผลผลิตไม่สม่ำเสมอ ที่ผ่านมา เกษตรกรพยายามป้องกันไม่ให้กบกัดกินกันเองโดยหมั่นคัดแยกขนาดกบ ตัวใหญ่และตัวเล็กออกจากกันทุกๆ 2-3 สัปดาห์ หากเจอกบป่วย จะแยกกบป่วยออก ล้างทำความสะอาดบ่อ ให้อาหารในปริมาณที่พอเหมาะ ไม่กองทิ้งไว้ และหมั่นเปลี่ยนถ่ายน้ำเป็นประจำสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง เพื่อแก้ไขปัญหาน้ำเน่าเสีย ยกระดับการเลี้ยงกบสู่สัตว์เศรษฐกิจเชิงพาณิชย์ ดร.วารัชต์ มัธยมบุรุษ รองผู้อำนวยการสถาบันนวัตกรรมและถ่ายทอดเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยพะเยา กล่าวว่า จังหวัดพะเยามีศักยภาพด้านการเลี้ยงกบ แต่เกษตรกรยังเผชิญปัญหาต้นทุนการผลิตที่สูง ขาดองค์ความรู้และเทคโนโลยีกรเลี้ยงที่เหมาะสม ความต้องการของตลาดมีมากกว่า
