จับให้เป็น ใช้ให้คุ้ม ลดระบาด “ปลาหมอคางดำ” สู่โมเดลสร้างมูลค่าใหม่

นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ระบุถึงแนวทางการรับมือปรากฎการณ์เอลนีโญ ที่หลายฝ่ายคาดว่าประเทศไทยจะเริ่มได้รับผลกระทบในช่วงเดือนสิงหาคม 2569 ต่อเนื่องไปจนถึงกลางปี 2570 ว่า ล่าสุดได้สั่งการให้หน่วยงานในสังกัดติดตามสถานการณ์และประเมินผลกระทบต่อพื้นที่การเกษตรอย่างใกล้ชิดแล้ว โดยเบื้องต้น นายสุริยะมองว่าในขณะนี้ไทยมีปริมาณน้ำต้นทุนที่เพียงพอ สำหรับในพืชเศรษฐกิจ อาทิ ทุเรียน ในบางระยะของการเจริญเติบโต มีความต้องการใช้น้ำสูงนั้น จากการประเมินสถานการณ์ของหน่วยงานในสังกัดได้รายงานให้ทราบแล้วว่า ยังมีปริมาณน้ำเพียงพอ ซึ่งกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ไม่ได้นิ่งนอนใจ และให้ความสำคัญในเรื่องดังกล่าวอย่างสูงสุด เพราะน้ำเป็นปัจจัยการผลิตที่สำคัญ มีผลกระทบต่อปริมาณผลผลิต และรายได้ของเกษตรกร

ท่ามกลางภาวะเศรษฐกิจที่ผันผวนและต้นทุนการผลิตที่ปรับตัวสูงขึ้น “ไข่ไก่” ยังคงเป็นแหล่งโปรตีนราคาประหยัดที่อยู่คู่ครัวเรือนไทยมายาวนาน แต่เบื้องหลังไข่ไก่ที่วางจำหน่ายในตลาดทุกวัน คืออุตสาหกรรมขนาดใหญ่ที่ต้องอาศัยการบริหารจัดการอย่างละเอียดอ่อน เพื่อรักษาสมดุลระหว่างปริมาณการผลิต ความต้องการบริโภค และรายได้ของเกษตรกรผู้เลี้ยงไก่ไข่ทั่วประเทศ   ประเด็นดังกล่าวถูกหยิบยกขึ้นหารืออย่างเข้มข้นในการประชุมใหญ่สามัญประจำปี ของสมาคมผู้เลี้ยงไก่ไข่ ซึ่งผู้นำองค์กรในอุตสาหกรรมสะท้อนตรงกันว่า ความท้าทายสำคัญของผู้เลี้ยงไก่ไข่ไทยในปัจจุบัน ไม่ได้อยู่ที่การผลิตไม่เพียงพอ แต่เป็นการรักษาเสถียรภาพของตลาดท่ามกลางปัจจัยเสี่ยงใหม่ โดยเฉพาะปัญหาการลักลอบนำเข้าไข่ไก่จากประเทศเพื่อนบ้าน และแรงกดดันด้านต้นทุนการผลิต ทั้งอาหารสัตว์ พลังงาน และแรงงาน ที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ถอดบทเรียนราคาไข่ตกต่ำ อุตสาหกรรมไก่ไข่ไทยเคยเผชิญวิกฤตราคาอย่างรุนแรงในช่วงปี 2560-2561 ซึ่งเป็นช่วงที่มีการเปิดเสรีนำเข้าพ่อแม่พันธุ์ไก่ไข่ ส่งผลให้จำนวนแม่ไก่ในระบบเพิ่มสูงขึ้นจนเกิดภาวะผลผลิตล้นตลาด และทำให้ราคาไข่ไก่ตกต่ำเหลือเพียงฟอ

ปรบมือให้รัวๆ กับโครงงานวิทยาศาสตร์สุดสร้างสรรค์ของนักศึกษาวิทยาลัยการอาชีพอัมพวาเปลี่ยนวิกฤตปลาหมอคางดำให้มีประโยชน์ด้วยวิทยาศาสตร์ แปรรูปก้างปลาหมอคางดำให้กลายเป็น “ถ่านกัมมันต์” ช่วยดูดซับสีและกลิ่นในน้ำเสีย เปลี่ยนวิกฤตให้เป็นประโยชน์ตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) แก้ปัญหาเอเลี่ยนสปีชีส์ด้วยนวัตกรรมรักษ์โลกอย่างแท้จริง!   ผลงานนักศึกษาที่นำก้างปลาหมอคางดำมาพัฒนาเป็นถ่านดูดซับกลิ่นและสีในน้ำเสีย ไอเดียดี มีประโยชน์ และตอบโจทย์ความยั่งยืนสุดๆ วิทยาลัยการอาชีพอัมพวาได้นำเสนอผลงานชิ้นนี้ ในเวทีประกวดนวัตกรรม โครงงานวิทยาศาสตร์  ระดับภาคกลาง  ที่วิทยาลัยอาชีวศึกษานครปฐม ผลงานนี้ได้รับความสนใจจากผู้เข้าชมงานจำนวนมาก เพราะเป็นนวัตกรรมที่โดดเด่นในการเปลี่ยนขยะให้เป็นประโยชน์ ทั้งเป็นวัตกรรมรักษ์โลก รักสิ่งแวดล้อมสุดๆ นับเป็นนวัตกรรมชุมชน ที่สามารถต่อยอดสร้างอาชีพได้ในอนาคต

สืบเนื่องจากวันที่ 5 พฤษภาคม 2569 กรมประมงและสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครอง ผู้บริโภค (สคบ.) ได้สั่งอายัดปลากระป๋อง ที่ติดฉลากว่าเป็นปลาซาร์ดีนในซอสมะเขือเทศ ตราดอกตันหยง ของบริษัท ศรีรุ้งงามฟู้ดส์ จำกัด ในจังหวัดสมุทรสาคร หลังจากมีผู้บริโภคร้องเรียนผ่านสื่อสังคมออนไลน์ว่า สินค้าไม่ตรงปก ไม่ใช่เนื้อปลาซาร์ดีน แต่เป็นปลาหมอคางดำ หลังจากกรมประมง ตรวจสอบสายพันธุ์ปลาได้ยืนยันว่า ปลาที่พบในปลากระป๋องคือปลานิล   เพื่อให้เกิดความชัดเจนเรื่องสายพันธุ์ปลา นายณัฐชา บุญไชยอินสวัสดิ์ สส.บัญชีรายชื่อพรรคประชาชนและมูลนิธิชีววิถี (BIOTHAI) นำปลากระป๋องที่ผลิตในล็อตเดียวกับที่ สคบ. สั่งอายัดไว้ส่งไปให้ศูนย์ความเป็นเลิศนานาชาติวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมอาหารทะเล คณะอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ตรวจสอบซ้ำด้วยวิธีสกัดดีเอ็นเอ เพิ่มปริมาณสารพันธุกรรม และวิเคราะห์ลำดับเบสด้วยเทคนิค Sanger Sequencing โดยใช้เครื่องหมายพันธุกรรม Mini16S และ UniCOI โดยเปรียบเทียบลำดับเบสกับฐานข้อมูล GenBank ของ NCBI พบว่าผลิตภัณฑ์ดังกล่าวเป็น ปลาหมอคางดำ (Sarotherodon melanotheron) จึงเรียกร้องให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ รวมท

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยกรมส่งเสริมสหกรณ์ ร่วมกับกระทรวงพาณิชย์ กรมการค้าภายใน เปิดงาน “Thailand : The Land of Tropical Fruits” ยกทัพผลไม้เด่นจาก 4 ภาคมารวมไว้ในที่เดียว ณ ใจกลางกรุงเทพฯ พร้อมสาธิตทำยำผลไม้โดย รมช.เกษตรฯ และอธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ ก่อนร่วมลงนาม MOU ยกระดับมาตรฐานสินค้าเกษตร เปิดตัวศูนย์กระจายสินค้าสหกรณ์และแพลตฟอร์ม CO-OP Easy Shop หวังสร้างตลาดผลไม้ไทยที่ยั่งยืน งานจัดเต็มถึง 16 กรกฎาคมนี้ นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นประธานเปิดงานแสดงและจำหน่ายสินค้าผลไม้ “Thailand : The Land of Tropical Fruits” ภายใต้แนวคิด Fresh From Farm มหัศจรรย์ผลไม้ 4 ภาค ณ ลานคนเมือง ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร ซึ่งจัดโดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยกรมส่งเสริมสหกรณ์ ร่วมกับกระทรวงพาณิชย์ กรมการค้าภายใน โดยมี นายรัฐ คลังแสง ที่ปรึกษารัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นายจเด็ศ จันทรา ผู้ช่วยเลขานุการรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นายนิรันดร์ มูลธิดา อธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ และ นางสาวกาญจนา ภูพิพ

กรณีที่มีกระแสข่าวการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำจากแหล่งน้ำจืด น้ำกร่อย ลุกลามลงไปถึงเขตน้ำทะเลในหลายจังหวัด กลายเป็นประเด็นร้อนที่ถูกจับตามองในช่วงที่ผ่านมานั้น ดร.พรเทพ เนียมพิทักษ์ หัวหน้าสาขาวิชาประมง คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้วิเคราะห์ข้อมูลตามหลักวิชาการว่า กรณีพบปลาหมอคางดำในท้องทะเล คาดว่าเกิดจากมวลน้ำจืดพัดพาออกสู่ทะเลเสียมากกว่า เพราะโดยธรรมชาติแล้ว ปลาชนิดนี้อาศัยและแพร่พันธุ์ได้ดีทั้งในน้ำจืด น้ำกร่อยในป่าชายเลน และปากแม่น้ำเป็นส่วนใหญ่ อย่างไรก็ตาม ต้องยอมรับ ปลาหมอคางดำปรับตัวเก่ง มีความสามารถพิเศษ ทนความเค็มได้สูงถึง 40 ppt ซึ่งสูงกว่าระดับน้ำทะเลปกติซึ่งมีค่าความเค็มโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 33-35 ppt ประกอบกับ ทะเลไทยเป็นพื้นที่ทะเลเปิด จึงมีโอกาสพบปลาหมอคางดำในชายฝั่งทะเลได้เช่นกัน ส่วนปลาหมอคางดำจะเคลื่อนย้ายไปหากินนอกชายฝั่งทะเลได้ไกลแค่ไหน ยังไม่มีงานวิจัยรองรับ ปลาหมอคางดำกินอาหารได้หลากหลาย ตั้งแต่แพลงก์ตอน พืชน้ำ ซากอินทรีย์ ไปจนถึงตัวอ่อนของสัตว์น้ำ ส่วนสาหร่ายทะเล หญ้าทะเล ปลาหมอคางดำจะกินหรือเปล่า ยังไม่มีรายงานวิจัยในเรื่องนี้ เมื่อถูกถามว่า ปลาหมอคางดำทนทานต่