ในยุคเศรษฐกิจชะลอตัว ค่าครองชีพที่พุ่งสูงขึ้น ทำให้หลายคนมองหาอาชีพเสริม เพื่อสร้างรายได้เพิ่มความมั่นคงให้ชีวิต “ การเพาะเห็ด” เป็นหนึ่งในอาชีพที่น่าสนใจเพราะสร้างแหล่งอาหารปลอดภัย (Food Safety) แล้ว การปลูกเห็ดกินเอง ช่วยลดค่าใช้จ่ายรายวันที่เห็นผลชัดเจนแล้ว เห็ดยังเป็นผักที่ขายดีเป็นที่ต้องการของตลาดตลอดทั้งปี
การเพาะเห็ด-ทำน้อยได้มาก
คุณชาญยุทธ์ ภาณุทัต สมาคมนักวิจัยและเพาะเห็ดแห่งประเทศไทย กล่าวว่า อาชีพการเพาะเห็ดเป็นหนึ่งในอาชีพที่น่าลงทุน เพราะการเพาะเห็ดเข้ากับแนวทางอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ (Green Product) ไม่ใช้สารเคมี เป็นอาหารที่ปลอดภัยทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภค
การเพาะเห็ด ทำน้อยแต่ได้มาก ใช้เวลาดูแลสั้น ประมาณ 30-45 วัน แต่ได้ผลผลิตสูง ที่สำคัญเห็ดเป็นอาหารเพื่อสุขภาพ ที่ตลาดมีความต้องการตลอดทั้งปี เกษตรกรมือใหม่สามารถคัดเลือกชนิดเห็ดที่มีความต้องการสภาพแวดล้อมใกล้เคียงกันมาเพาะด้วยกันในเวลาเดียวกัน โดยสามารถดูแลรักษาไปพร้อมกันได้ มือใหม่ก็สามารถเพาะเห็ดได้ง่ายๆ เพียงแค่ดูแล รดน้ำ เช้า-เย็น ตรวจดูโรค แมลงเท่านั้น
เพาะเห็ดฟางในตะกร้า ใช้พื้นที่น้อย ทำเงินไว
นายชาญยุทธ์ ได้ถ่ายทอดประสบการณ์ตรงจากการปฏิบัติจริง มาเล่าสู่กันฟังว่า วิธีการเพาะเห็ด – ทำน้อยได้มากคือ วิธีการเพาะเห็ดฟางในตะกร้า เพราะให้ผลผลิตเร็ว สามารถเพาะได้ทุกพื้นที่ เคลื่อนย้ายสะดวก ใช้แรงงานน้อย สามารถใช้วัสดุเพาะที่หลากหลาย สามารถเก็บผลผลิตได้ง่าย เก็บผลผลิตได้ไวภายใน 7-10 วันเหมาะสำหรับผู้สนใจเพาะเห็ดกินเองในครัวเรือนหรือเป็นอาชีพเสริมรายได้
ขั้นตอนการเตรียมวัสดุอุปกรณ์
การเตรียมพื้นที่เพาะเห็ด- ปรับพื้นที่ดินให้สม่ำเสมอ อยู่ในที่ร่มได้ต้นไม้ ชายคาหรือกลางแจ้ง เหมาะที่จะตั้งตะกร้าได้ พื้นดินควรมีความชุ่มชื้น หากใช้เพาะเป็นพื้นดิน จะให้ผลผลิตสูงกว่าที่เป็นคอนกรีต
ตะกร้าพลาสติก (ตะกร้าใส่ผลไม้)-ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 18 นิ้ว สูงประมาณ 11 นิ้วมีดาห่างประมาณ 1 นิ้ว มีจำนวนช่องเป็นแถวจากล่างขึ้นบน 7 ช่อง ก้นตะกร้าไม่ทึบ ช่วยให้ระบายน้ำได้ดี
วัสดุเพาะ-ที่นิยมได้แก่ ฟางข้าว ควรเลือกจากแปลงนาที่ไม่มีการใช้สารเคมีฉีดพ่นป้องกันกำจัดโรคแมลงศัตรูข้าวมาก่อน ฟางข้าวต้องแช่น้ำไว้ 12 ชั่วโมง หรือ 1 คืน ถ้าแช่น้อยกว่า 12 ชั่วโมงฟางจะแห้งเกินไป ก่อนที่จะเกิดดอกเห็ด
การเตรียมอาหารเสริม – ต้องเป็นวัสดุที่ย่อยได้ง่าย เป็นวัสดุที่ช่วยให้เชื้อเห็ดฟางช่วงแรกที่ใส่ลงวัสดุเพาะเจริญได้ดีก่อนที่ เชื้อเห็ดฟางจะเจริญในวัสดุเพาะ ได้แก่ ผักตบขวาสด โดยกำจัดก้านและใบที่เน่าเสียออกแล้วล้างน้ำให้สะอาด แล้วนำมาหั่นเฉียงยาวไม่เกิน 1 นิ้ว
อาหารกระตุ้นหัวเชื้อ-ใช้แป้งสาลี หรือแป้งข้าวเหนียว หรือใช้รำละเอียด นำมาคลุกเคล้ากับหัวเชื้อเห็ดฟาง 1 ถุง (ขนาดถุงปอนด์) ต่อแป้งสาลี1 ช้อนโต๊ะพูน ผสมคลุกเคล้ากันทิ้งไว้ครึ่งชั่วโมง
น้ำที่ใช้ในการเพาะเห็ด – เป็นน้ำที่สะอาดที่ได้จากแอ่งน้ำ หนองน้ำ ห้วย คลอง บึง หรือน้ำบาดาล ไม่ควรใช้น้ำประปาที่ผสมคลอรีน
การเตรียมเชื้อเห็ดฟาง-เชื้อเห็ดฟางชนิดถุงปอนด์ ใช้อัตราส่วน 1 ถุง ต่อ 2 ตะกร้าหากจะเก็บรักษาเชื้อเห็ดฟางต้องเก็บไว้ในห้องที่มีอุณหภูมิ25-30 องศาเซลเซียส
วิธีการเพาะ
ขั้นตอนที่ 1 นำเชื้อเห็ดฟางขนาด 1 ปอนด์ ออกจากถุง ฉีกหัวเชื้อเห็ดฟางเป็นชิ้นเล็ก ๆ นำไปคลุกกับแป้งสาลีพอติดผิวนอกของเชื้อเห็ด แป้งสาลีจะเป็นอาหารเบื้องต้นที่ช่วยกระตุ้นให้เชื้อเห็ดเจริญดีในระยะแรก ๆ และแบ่งเชื้อเห็ดออกเป็น 6 ส่วนเท่า ๆ กัน (ทำได้ 2 ตะกร้า)
ขั้นตอนที่ 2 นำวัสดุเพาะ ได้แก่ ฟางข้าวที่แช่น้ำ 12 ชั่วโมงมารองกันตะกร้า สูงประมาณ 2-3 นิ้ว หรือประมาณช่องที่สองของตะกร้า ฟางข้าวที่แช่น้ำ 12 ชั่วโมงใส่ฟางให้กระจายให้ทั่วสม่ำเสมออัดให้แน่น
ขั้นตอนที่ 3 โรยอาหารเสริมที่เตรียมไว้ ได้แก่ ผักตบชวา1 ลิตร โดยชิดข้างขอบตะกร้าหนาประมาณ 1 ฝ่ามือ เว้นตรงกลางไว้ อย่าโรยอาหารเสริมหนาเกินไปเพระเสี่ยงเกิดเน่าเสียได้
ขั้นตอนที่ 4 นำเชื้อเห็ดฟางที่เตรียมไว้ 1 ส่วน วางรอบตะกร้าให้ชิดขอบตะกร้าเป็นจุด ๆ เท่าหัวแม่มือ (เสร็จชั้นที่ 1) โดยให้เชื้อเห็ดฟางอยู่ตรงช่องว่างของตะกร้า
ขั้นตอนที่ 5 ทำตามข้อที่ 2-4 อีก 2 ครั้ง (เสร็จขั้นที่ 2 และ 3) โดยครั้งสุดท้ายให้โรยอาหารเสริมเต็มพื้นที่ด้านบนหนาประมาณ 1 นิ้ว แล้วโรยเชื้อเห็ดฟางเป็นจุด ๆ ระยะห่างเท่ากันให้เต็มพื้นที่ด้านบนตะกร้า
ขั้นตอนที่ 6 โรยวัสดุเพาะด้านบนอีกครั้ง หนาประมาณ1 นิ้ว รดน้ำให้ชุ่ม
ขั้นตอนที่ 7 นำตะกร้ามาเรียงกันบนวัสดุรอง เช่น อิฐบล็อก หรือโครงเหล็กที่เตรียมไว้ หากเป็นสุ่มไก่ให้วาง 4 ตะกร้า โดยวาง 3 ตะกร้าชิดกันแล้ววาง 1 ตะกร้าด้านบนตรงกลางระหว่างตะกร้าทั้ง 3 ตะกร้า และคลุมด้วยพลาสติกและชาแลน จากด้านบนถึงพื้น ต้องคลุมให้มิดชิดแล้วนำอิฐหรือไม้ทับขอบพลาสติกโดยรอบ
ขั้นตอนที่ 8 การควบคุมดูแล วันที่ 1-4 วันแรก (ในฤดูร้อนหรือฤดูฝน) ส่วนในฤดูหนาวช่วง 1-7 วัน ต้องควบคุมอุณหภูมิให้ได้ระดับ 37-40 องศาเซลเซียส ถ้าหากอุณหภูมิสูงเกินไปให้ค่อย ๆ เปิดช่องลมระบายอากาศด้านบน หรือรดน้ำรอบสุ่มไก่เพื่อลดอุณหภูมิลงก็ได้
ขั้นตอนที่ 9 บังคับให้เส้นใยเห็ดฟางเปลี่ยนเป็นดอกเห็ดวันที่ 5-8 วันหลังเพาะ ต้องควบคุมอุณหภูมิภายในโครงเหล็กหรือสุ่มไก่ให้อยู่ระหว่าง 28-32 องศาเซลเซียส เพื่อให้เส้นใยเห็ดฟางสร้างจุดกำเนิดดอกปกติ ห้ามเปิดพลาสติกบ่อยเพราะจะทำให้ดอกฝ่อ
ขั้นตอนที่ 10 การเก็บเกี่ยวผลผลิตเห็ด ประมาณวันที่ 7-8 ในฤดูร้อน หรือวันที่ 9-10 ในฤดูหนาว เห็ดฟางเริ่มให้ดอกที่มีขนาดโตสามารถเก็บเกี่ยวได้ ผลผลิตสามารถเก็บได้ 2-3 ครั้งต่อตะกร้า การเก็บ ให้ใช้หัวแม่มือกับนิ้วชี้จับดอกเห็ดฟางที่ได้ขนาดแล้วหมุนเล็กน้อยยกขึ้น ดอกเห็ดก็จะหลุดออกมาโดยง่ายถ้ามีดอกเห็ดขึ้นอยู่ติดกันหลายดอก ควรเก็บขึ้นมาพร้อมกันทั้งหมดทีเดียว ถ้าเก็บเฉพาะดอกเห็ดที่โตออกมาดอกที่เหลือจะไม่โตและฝ่อตายไป
แนะเทคนิคการขาย
เทคนิคการขายที่คุณชาญยุทธ์ มักแนะนำเกษตรกรมือใหม่ก็คือ เริ่มจากเปิดการขายเห็ดรอบๆ บ้านก่อน เพราะขายปลีกได้กำไรดีกว่าขายส่งให้แม่ค้าที่ตลาด
คุณชาญยุทธ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า ช่วงที่ทำงานอยู่กรมส่งเสริมการเกษตร มีลูกน้องคนหนึ่งตัดสินใจลาออกไปทำฟาร์มเห็ด โดยลงทุนเพาะเห็ดครั้งแรก 3 พันก้อน เก็บเห็ดส่งขายตลาดเป็นหลักในราคา กก.ละ 60 บาท ต่อมาคุณชาญยุทธ์แนะนำให้ลูกน้องรายนี้ ไปสำรวจตลาดแถวบ้านว่า คนอยากซื้อเห็ดบ้างหรือเปล่า ปรากฎว่า มีเพื่อนบ้านหลายคนอยากซื้อเห็ด โดยสามารถขายปลีกได้ กก.ละ 80-100 บาท ทดลองเปิดตลาดขายปลีกที่บ้านสัก 20% ก่อน ปรากฎว่า มียอดสั่งซื้อเข้ามาต่อเนื่อง จึงปรับสัดส่วนการขายปลีกที่บ้านเป็น 40% ในเวลาต่อมา
คุณชาญยุทธ์ กล่าวสรุปว่า การเปิดตลาดขายปลีกที่บ้าน ให้ผลกำไรมากขึ้นกว่าการขายส่งแม่ค้า ถึง กก.ละ 40 บาททีเดียว แต่การขายปลีกที่บ้าน อาจมีขั้นตอนที่ยุ่งยากมากขึ้นเพราะเป็นกลุ่มลูกค้ารายย่อย ส่วนใหญ่ซื้อไม่ถึงกิโลกรัม กำลังซื้อโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 1-2 ขีดต่อครัวเรือนเท่านั้น ทางฟาร์มจึงแพ็คเห็ดบนถาดโฟมละ 1 -2 ขีดเพื่อเพิ่มความสะดวก ตอบโจทย์ตลาดกลุ่มนี้
โอกาสทางการตลาด
เห็ดฟาง จัดอยู่ในกลุ่มอาหารเพื่อสุขภาพ เพราะมีโปรตีนสูง ไขมันต่ำ แคลลอรี่น้อย ไม่มีคลอเรสเตอรอล อุดมไปด้วยคุณค่าทางอาหารมากมายไม่ว่าจะเป็น วิตามินบี1 บี2 วิตามินซี ซีลิเนียม โพแทสเซียม การรับประทานเห็ดฟางเป็นประจำ ช่วยบำรุงโลหิต บำรุงตับ แก้ร้อนใน ลดความดัน ช่วยต้านมะเร็ง เห็ดฟางสามารถทำไปปรุงอาหารได้หลากหลายเมนูโอกาสทางการตลาดของเห็ดฟางจึงค่อนข้างสดใสเพราะเป็นสินค้าขายดี เป็นที่ต้องการของตลาดตลอดทั้งปี
อนึ่ง กิจกรรมถ่ายทอดความรู้เรื่องการเพาะเห็ดในครั้งนี้ เป็นส่วนหนึ่งของโครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง การเพาะเห็ดครบวงจรเพื่อความมั่นคงทางอาหารและการพัฒนาที่ยั่งยืน ภายใต้การสนับสนุนของกองทุนความร่วมมือพิเศษล้านช้าง – แม่โขง เพื่อสร้างรายได้หมุนเวียนและขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากในภูมิภาค จัดโดยศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ร่วมกับศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดศรีสะเกษ กรมป่าไม้ ณ สวนเห็ดตระการ อ.ตระการพืชผล จ.อุบลราชธานี ระหว่างวันที่ 1 – 2 กรกฎาคม 2569
“สวนคุณช้าง” ของ นายสวัสดิ์ วัฒนชัย เป็นต้นแบบการผลิตมะม่วง Good Agricultural Practices (GAP) ส่งออกรายใหญ่ในพื้นที่ภาคเหนือ โดยสวนแห่งนี้ ได้รับการรับรอง GAP ครั้งแรกในปี 2553 และมีการต่ออายุการรับรองแปลง GAP เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน สวนคุณช้างนับเป็นเกษตรกรกลุ่มแรกๆ ที่เริ่มการผลิตมะม่วงคุณภาพส่งออกไปต่างประเทศ โดยทำสัญญากับบริษัทส่งออกเพื่อส่งผลผลิตจำหน่ายไปยังประเทศญี่ปุ่นและเกาหลีเป็นหลัก “สวนคุณช้าง” ดูแลใส่ใจทุกขั้นตอนการผลิต สวนคุณช้างมีเนื้อที่ปลูกมะม่วงจำนวน 254 ไร่ ตั้งอยู่ในพื้นที่ตำบลหนองหาร อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ ที่นี่ปลูกพันธุ์น้ำดอกไม้สีทองจำนวน 10,000 ต้น และพันธุ์มหาชนกจำนวน 10,000 ต้น โดยมีระยะปลูก 6×2 เมตร พื้นที่ 1 ไร่ ปลูกมะม่วงได้ 133 ต้น ซึ่งเป็นระยะที่เหมาะสมที่สุดในการจัดการสวนมะม่วง สามารถนำเครื่องจักรกลเกษตร เช่น แอร์บลาสต์ แทรกเตอร์ รถตัดหญ้า รถบดกิ่งมะม่วง เข้ามาทำงานได้สะดวก ช่วยประหยัดเวลา และลดแรงงานในการฉีดพ่นสารเคมี ทำให้สามารถลดต้นทุนการผลิตและมีรายได้เพิ่มขึ้น ปรับปรุงคุณภาพดินต่อเนื่อง เดิมทีสวนคุณช้างมีลักษณะเป็นดินทราย ที่ผ่านการปรั
ในวันที่โลกกำลังเผชิญความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หลายคนอาจมองว่าการลดโลกร้อนเป็นเรื่องของรัฐบาล องค์กรระหว่างประเทศ หรือบริษัทขนาดใหญ่ที่มีทรัพยากรมหาศาล แต่ในความเป็นจริงแล้ว การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญอาจเริ่มต้นจากพื้นที่เล็กๆ ที่อยู่ใกล้ตัวเรามากกว่าที่คิด นั่นคือ “นาข้าว” ซึ่งเป็นทั้งแหล่งผลิตอาหารของโลก และเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่สามารถช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ หากได้รับการจัดการอย่างเหมาะสม คุณธนนนท์ เตรียมชาญชัย ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร Net Zero Carbon มองว่า การแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและการสร้างความยั่งยืนทางเศรษฐกิจ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่สามารถเดินไปด้วยกันได้ โดยเฉพาะในภาคการเกษตรที่เป็นฐานสำคัญของประเทศไทย เพราะเชื่อว่าการกู้โลกไม่จำเป็นต้องเริ่มจากเทคโนโลยีที่ซับซ้อนเสมอไป แต่อาจเริ่มจากการปรับเปลี่ยนวิธีการทำนาเพียงเล็กน้อย ซึ่งสร้างทั้งผลกระทบเชิงบวกต่อสิ่งแวดล้อม เพิ่มรายได้ให้เกษตรกร และสร้างความสามารถในการแข่งขันให้กับข้าวไทยในอนาคต จากพลังงานสะอาด สู่ธุรกิจคาร์บอนเครดิตภาคเกษตร คุณธนนนท์ เล่าให้ฟังว่า ก่อตั้งบริษัท Net Zero Carbon ขึ้
สำนักงานการศึกษานครซีอาน เปิดค่ายฤดูร้อนนักศึกษานานาชาติซีอาน ครั้งที่ 7 มุ่งสร้างความเข้าใจและเรียนรู้การอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม ควบคู่ไปกับการพัฒนาเมืองสู่ความทันสมัยอย่างยั่งยืน เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม 2569 สำนักงานการศึกษานครซีอาน เปิดค่ายฤดูร้อนนักศึกษานานาชาติซีอาน ครั้งที่ 7 อย่างเป็นทางการ โดยมีเยาวชนจาก 41 ประเทศ รวมกว่า 70 คน เข้าร่วมกิจกรรมแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม การศึกษาภาคสนาม และเวทีสนทนาระหว่างเยาวชนนานาชาติเป็นเวลา 7 วัน เพื่อสร้างความเข้าใจให้เยาวชนได้เรียนรู้แนวคิดการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมควบคู่ไปกับการพัฒนาเมืองประวัติศาสตร์สู่ความทันสมัยอย่างยั่งยืน สำนักงานการศึกษานครซีอาน ซึ่งตั้งอยู่ที่มณฑลส่านซี สาธารณรัฐประชาชนจีน จัดกิจกรรมค่ายฤดูร้อนนักศึกษานานาชาติซีอาน ครั้งที่ 7 ณ สถาบันกวนจง ดำเนินการโดยมหาวิทยาลัยซีอาน ภายใต้หัวข้อ “จุดกำเนิดเส้นทางสายไหมกับการอยู่ร่วมของมรดกทางวัฒนธรรม” มุ่งเปิดพื้นที่ให้เยาวชนจากหลากหลายประเทศได้เข้ามาเรียนรู้ถึงการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมควบคู่ไปกับการพัฒนาเมืองประวัติศาสตร์สู่ความทันสมัยอย่างยั่งยืน ดร.ปรีชยา ชูเงิน อาจารย์ประจำภาควิชาภาษา
การเลี้ยงหมูหลุม เป็นอีกช่องทางที่สามารถช่วยลดในเรื่องของกลิ่นได้ดี เพราะการเลี้ยงจะเน้นใส่แกลบลงไปภายในเล้า จึงทำให้ของเสียที่เกิดจากการขับถ่ายของหมู ซึมลงไปด้านล่างทำให้ไม่มีกลิ่นส่งออกมารบกวน และที่สำคัญหมูยังได้รับการปฏิบัติที่ดีไม่อยู่กันอย่างแออัด จากหลักการสำคัญนี้เองจึงทำให้หมูมีสุขภาพดี เกษตรกรสามารถลดการใช้ยาปฏิชีวนะไปภายในตัว คุณสุธี ทัศนสุนทรวงศ์ อยู่บ้านเลขที่ 22 หมู่ที่ 11 ตำบลแก้มอ้น อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี ได้ปรับเปลี่ยนจากการเลี้ยงหมูแบบวิธีเดิม มาเลี้ยงด้วยวิธีนี้ นอกจากจะช่วยให้ประหยัดในเรื่องของการใช้น้ำจำนวนมากแล้ว การเลี้ยงหมูหลุมช่วยให้ประหยัดต้นทุนการเลี้ยงได้ดี โดยเฉพาะในเรื่องของการใช้น้ำ ที่ไม่ต้องหมั่นฉีดทำความสะอาดในทุกๆ วัน แบบการเลี้ยงด้วยวิธีการเดิม คุณสุธี บอกว่า การเลี้ยงหมูหลุมถือว่าเป็นการจัดระบบฟาร์มให้ดียิ่งขึ้น เพราะหมูที่เลี้ยงจะอยู่กันอย่างไม่แออัดจนเกินไป ทำให้หมูมีพื้นที่เดินเล่น จากการทดลองจนประสบผลสำเร็จ จึงทำให้เขาได้เลี้ยงแบบครบวงจรในเวลาต่อมา คือการผลิตลูกพันธุ์จำหน่ายและบางส่วนไว้เลี้ยงขุนเองภายในฟาร์ม ก่อนที่จะนำลูกหมูมาใส่เลี้ยงเข้า
