ในภาวะที่โลกกำลังเผชิญกับปรากฏการณ์เอลนีโญที่ส่งผลกระทบไปทั่วทุกหย่อมหญ้า แน่นอนว่ากลุ่มที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดคือเกษตรกรที่ต้องพึ่งพาน้ำในการทำมาหากิน เมื่อเกิดสภาวะฝนทิ้งช่วง ปริมาณน้ำฝนสะสมต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ ส่งผลให้ระดับน้ำในเขื่อนหลักลดลงจนเสี่ยงต่อการเกิดวิกฤตภัยแล้งอย่างรุนแรง
“โคก หนอง นา โมเดล” จึงถือเป็นอีกหนึ่งแนวทางสำคัญที่จะเข้ามาช่วยบรรเทาและแก้ปัญหาเหล่านี้ แม้ในบางพื้นที่อาจจะยังไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาได้เต็ม 100 เปอร์เซ็นต์ แต่อย่างน้อยก็เป็นเสมือนหลักประกัน ที่ช่วยทุเลาความเดือดร้อน ช่วยให้เกษตรกรรอดพ้นจากภัยแล้ง และยังสามารถสร้างรายได้เลี้ยงปากท้องจากพืชผลที่ปลูกไว้ได้ในคราวเดียวกัน
คุณรินทร์-นรินทร์ แสงพิชัย อดีตเทรดเดอร์หนุ่มผู้เคยใช้ชีวิตในเมืองหลวง แต่เมื่อต้องเผชิญกับวิกฤตโควิด-19 ทำให้ทุกอย่างหยุดนิ่ง และไม่สามารถออกไปใช้ชีวิตตามปกติได้ จึงเกิดความเบื่อหน่ายและทำให้ได้ตระหนักถึงความไม่มั่นคงในชีวิตเมื่อยามอาหารเริ่มขาดแคลน กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เขาตัดสินใจกลับมาตั้งหลักที่บ้านเกิดในจังหวัดเชียงราย เพื่อพลิกฟื้นผืนดินทำกินเดิมของครอบครัว และก้าวสู่บทบาทผู้ก่อตั้งเครือข่ายโคก หนอง นา โมเดล และการทำเกษตรกรรมยั่งยืน ต.ปล้อง อ.เทิง จ.เชียงราย (ทสม.)
คุณรินทร์เล่าว่า เดิมทีพื้นที่ส่วนนี้ พ่อกับแม่ใช้ทำนามาโดยตลอด แต่มีรายได้ที่ไม่ค่อยสู้ดีนัก เมื่อมีโอกาสได้กลับมาอยู่บ้าน จึงตั้งใจที่จะเปลี่ยนที่นาผืนนี้ให้กลายเป็น “โคก หนอง นา โมเดล” เพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารอย่างยั่งยืน
โดยก่อนหน้านี้ เขาได้ศึกษาแนวทางการทำเกษตรมาหลากหลายรูปแบบ แต่เลือกเน้นไปที่ “เกษตรผสมผสาน” หรือ “เกษตรทฤษฎีใหม่” เนื่องจากเห็นบทเรียนจากพ่อแม่แล้วว่าการปลูกพืชเชิงเดี่ยวมักไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร ประจวบเหมาะกับช่วงเวลานั้น สื่อต่างๆ เริ่มมีการเผยแพร่องค์ความรู้เรื่องโคก หนอง นา และเกษตรทฤษฎีใหม่พอดี เขาจึงเริ่มศึกษาอย่างจริงจัง พร้อมทั้งปรึกษากับคุณน้าซึ่งให้การสนับสนุนเป็นอย่างดี ก่อนจะเข้าไปพูดคุยขออนุญาตพ่อกับแม่เพื่อจะใช้พื้นที่ 4 ไร่นี้ ให้กลายเป็นโคก หนอง นา ในแบบที่ตั้งใจ วางระบบให้มีแหล่งน้ำ มีคลองไส้ไก่ที่สามารถกระจายความชุ่มชื้นและพาน้ำไหลเวียนไปได้ทั่วทั้งแปลง
พื้นที่ 4 ไร่ จัดสรรพื้นที่
เนรมิตร โคก-หนอง-นา
โมเดลสู่ความยั่งยืน
คุณรินทร์เริ่มต้นจากการออกแบบแปลนให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ โดยนำหลักเกษตรทฤษฎีใหม่เข้ามาปรับใช้ วางแผนขุดคลองไส้ไก่กระจายไว้ทั่วทั้งแปลง เพื่อให้สามารถปลูกต้นไม้รอบแปลงและส่งน้ำหล่อเลี้ยงความชุ่มชื้นได้อย่างทั่วถึง โดยแผนผังโครงสร้าง “โคก หนอง นา โมเดล” บนพื้นที่ 4 ไร่ ถูกจัดสรรไว้อย่างเป็นระบบ ดังนี้
โคก : พื้นที่สูง
1. โรงเรือนปลูกผัก
2. โรงกิจกรรม
3. โรงเรือนเพาะชำกล้าไม้
4. ศาลากลางน้ำ
5. ที่อยู่อาศัย
หนอง : หนองน้ำ หรือแหล่งน้ำ
6. เลี้ยงไก่ เป็ด ห่าน
7. เลี้ยงหมู
8. หลุมขนมครก
9. คลองไส้ไก่
10. สระน้ำ เลี้ยงปลา
นา : พื้นที่ทำนา
11. ห้องน้ำ
12. ที่เก็บอาหารสัตว์
13. แปลงปลูกพืชผักสวนครัว
14. คันนาทองคำ
15. ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง
16. นาข้าว
ในพื้นที่นี้แบ่งเป็นสระน้ำสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดใหญ่ 2 สระ เชื่อมโยงถึงกันด้วยคลองไส้ไก่ ซึ่งทำหน้าที่เหมือนคลองส่งน้ำธรรมชาติที่พาความชุ่มชื้นไปทั่วทั้งแปลง ช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายระบบน้ำและเก็บรักษาความชื้นในดินได้ดีเยี่ยม ต้นไม้ใหญ่ที่มีรากลึกจึงสามารถเติบโตได้เองโดยไม่ต้องคอยรดน้ำ
สำหรับสระน้ำทั้ง 2 ลูก วางแผนขุดไล่ระดับความลึกลงไปเป็นขั้นบันไดสูงสุดประมาณ 5 เมตร ข้อดีคือทำให้สามารถปล่อยปลาน้ำจืดที่กินพืชได้หลากหลายชนิดตามระดับความลึกที่เหมาะสม เช่น ปลาหน้าดิน หรือปลาที่ชอบแสงแดด นอกจากนี้ยังมีการขุด “สะดือบ่อ” ลึกลงไปอีกประมาณ 2-3 เมตร จนถึงชั้นหินที่มีน้ำผุดขึ้นมา ทำให้มีแหล่งน้ำเติมเต็มตลอดเวลาโดยไม่ต้องรอเพียงแค่น้ำฝน
ขั้นตอนการฟื้นฟู และการสร้างรายได้ระยะสั้น-ยาว
“เราเริ่มจากการขุดสระเป็นอันดับแรก พอเสร็จแล้วก็ใช้ฟางข้าวคลุมหน้าดินทันที ตรงนี้สำคัญมากเพราะช่วยรักษาความชุ่มชื้น และเมื่อฟางย่อยสลายก็จะกลายเป็นปุ๋ยช่วยปรับสภาพดินให้ร่วนซุยขึ้น” คุณรินทร์อธิบายถึงขั้นตอนแรก
จากนั้นจึงเริ่มปลูกไม้ผล โดยใช้กล้วยเป็นพืชพี่เลี้ยง ควบคู่ไปกับการปลูกมะพร้าว มะม่วง และเงาะ เพียงไม่ถึงปีก็สามารถเก็บกล้วยขายเป็นรายได้ระยะสั้นเป็นอย่างแรก พร้อมทั้งปล่อยปลานิลและปลาน้ำจืดลงสระ โดยใช้แหนแดงที่เพาะไว้เป็นอาหารปลาเพื่อลดต้นทุน จากนั้นก็เสริมด้วยพืชผักสวนครัวที่ใช้กินในครัวเรือน เช่น มะนาว มะกรูด ตะไคร้ พริก กะเพรา และโหระพา
ผ่านไป 2 ปี เมื่อระบบนิเวศในแปลงเริ่มสมบูรณ์ จึงสร้างบ้านพักหลังเล็กๆ ทำเล้าไก่ เล้าหมู และจัดโซนปลูกผักด้านหน้าให้เป็นระเบียบ พร้อมวางระบบน้ำในบางจุดเพื่อให้จัดการง่ายขึ้น พืชผักที่เหลือจากการกินก็นำไปขายในชุมชน
จากแปลงต้นแบบ สู่ศูนย์เรียนรู้แก้วิกฤต น้ำแล้ง-น้ำท่วม
หลังจากลงมือทำได้สักระยะ เริ่มประสบความสำเร็จ และความสำเร็จนี้ได้ดึงดูดความสนใจจากชาวบ้านและหน่วยงานราชการทำให้คุณรินทร์ได้เข้าร่วมเครือข่าย Young Smart Farmer เชียงราย, กลุ่มโคก หนอง นา พช. และมหาวิทยาลัยแม่โจ้ เพื่อเปิดพื้นที่เป็นศูนย์เรียนรู้ให้คนทั่วไปเข้ามาศึกษาดูงาน และพิสูจน์ให้เห็นว่าทฤษฎีนี้ทำได้จริง ไม่ใช่การขายฝัน
“โคก หนอง นา โมเดล ถือเป็นเครื่องมือสู้ภัยธรรมชาติได้อย่างยอดเยี่ยม ในยามที่ชุมชนประสบปัญหาภัยแล้งหรืออ่างเก็บน้ำแห้งขอด แปลงนี้ยังมีน้ำสำรองในสระไว้ใช้ได้อย่างเหลือเฟือ หรือในยามที่ฝนตกหนักน้ำหลาก คันนาที่กว้างถึง 5 เมตร รอบแปลงที่ยกสโลปสูงขึ้น จะทำหน้าที่เป็นแนวป้องกันน้ำท่วมไม่ให้เข้าเขตที่อยู่อาศัย ขณะเดียวกันสระน้ำและคลองไส้ไก่ก็ช่วยรองรับน้ำส่วนเกินเอาไว้ จึงเรียกได้ว่าเป็นโมเดลที่ ‘น้ำแล้งก็รอด น้ำท่วมก็เอาอยู่’”
พื้นที่ 1 ไร่ จัดสรรพื้นที่ ทำ โคก-หนอง-นา
ให้ประสบผลสำเร็จ มีกินมีใช้ตลอดปี
สำหรับผู้ที่มีพื้นที่น้อยขนาดประมาณ 1 ไร่ แต่มีความสนใจอยากทดลองทำโคก หนอง นา โมเดล คุณรินทร์แนะนำว่า ให้เริ่มต้นจากการออกแบบพื้นที่ก่อน โดยคำนึงถึงประโยชน์ใช้สอยที่ต้องการเป็นหลัก ซึ่งสามารถอ้างอิงสัดส่วนตามหลักเกษตรทฤษฎีใหม่ 30:30:30:10 ได้ดังนี้
10% จัดสรรเป็นพื้นที่สำหรับสร้างที่อยู่อาศัย เลี้ยงสัตว์ และทำปุ๋ยหมักไว้ใช้เอง
30% เป็นแหล่งน้ำ โดยอาจจะขุดสระน้ำ 30% เต็มพื้นที่ หรือจะเลือกขุดสระน้ำ 20% แล้วแบ่งอีก 10% มาทำเป็นคลองไส้ไก่กระจายความชุ่มชื้นให้ทั่วแปลงก็ได้เช่นกัน
พื้นที่ส่วนที่เหลือ วางแผนปลูกต้นไม้และทำนา โดยในระยะแรกแนะนำให้ปลูก “กล้วย” เป็นพืชพี่เลี้ยงก่อน แล้วจึงปลูกพืชผักสวนครัวที่เรากินเราใช้ในครัวเรือนเป็นประจำรอบๆ แปลง เช่น พริก ตะไคร้ มะนาว และกะเพรา ซึ่งสามารถปลูกแซมร่วมกันได้ทั้งหมด
จากนั้นเมื่อลงมือทำจนเริ่มประสบความสำเร็จในขั้นต้นแล้ว จึงค่อยศึกษาเรียนรู้เพื่อปลูกพืชชนิดอื่นๆ ที่เราสนใจเพิ่มเติม แน่นอนว่าการลงมือปลูกจริงอาจไม่ได้ประสบความสำเร็จเต็ม 100 เปอร์เซ็นต์ ตั้งแต่แรก สำคัญคือต้องเรียนรู้และปรับตัวไปด้วยกัน หากพืชชนิดไหนเติบโตได้ไม่ดี ก็ค่อยๆ ศึกษาหาเน้นสายพันธุ์ใหม่ที่เหมาะสมกับสภาพดินและน้ำในแปลงของเรา
ท้ายที่สุดแล้ว ในช่วงเริ่มต้นควรเน้นให้มีกินมีใช้เพื่อลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือนก่อน จากนั้นเมื่อผลผลิตเริ่มเหลือเฟือ จึงค่อยเก็บผักสวนครัวไปขายในชุมชนเพื่อต่อยอดพัฒนาเป็นรายได้เสริมอย่างยั่งยืนต่อไป
โคก หนอง นา โมเดล
ต.ปล้อง เทิง เชียงราย ทสม.
กระจายความรู้ สร้างความยั่งยืนสู่ชุมชน
คุณรินทร์ กล่าวในฐานะผู้ก่อตั้งศูนย์การเรียนรู้โคก หนอง นา โมเดล ต.ปล้อง อ.เทิง จ.เชียงราย (ทสม.) ว่า “ทั้งตนเองและพ่อแม่รู้สึกภาคภูมิใจในสิ่งที่ช่วยกันสร้างขึ้นมามากๆ และยินดีที่ได้รับกระแสตอบรับที่ดีขนาดนี้ โดยมีผู้คนจำนวนมากที่ให้ความสนใจ ผลัดเปลี่ยนแวะเวียนกันเข้ามาเยี่ยมชมสวนอย่างไม่ขาดสาย เกิดการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ แบ่งปันข้าวปลาอาหารซึ่งกันและกัน และที่สำคัญคือ แปลงของเราได้กลายเป็นตัวอย่างให้หลายๆ คนนำไอเดียกลับไปปรับใช้และดัดแปลงในพื้นที่ของตัวเอง”
ซึ่งโมเดลนี้สามารถช่วยแก้ปัญหาให้กับเกษตรกรได้จริงในหลายพื้นที่ จากเดิมที่ต้องพึ่งพาแหล่งน้ำธรรมชาติเพียงแหล่งเดียวหรือเฝ้ารอคอยฟ้าฝน วันนี้พวกเขาสามารถมีแหล่งกักเก็บน้ำไว้ใช้ในแปลงของตัวเองได้ ยามใดที่ฝนทิ้งช่วงจนข้าวที่ปลูกเริ่มแห้งแล้ง เกษตรกรก็ยังมีน้ำสำรองก๊อกสองไว้สูบขึ้นมาหล่อเลี้ยงผลผลิตได้ทันท่วงที
“การทำเกษตร ณ วันนี้ ต้องบอกตามตรงว่ายังไม่ใช่เป้าหมายสุดท้ายของผม แต่เป็นเป้าหมายในการสร้างความยั่งยืนให้ชีวิตในอนาคต ตอนนี้ผมได้วางรากฐานที่มั่นคงไว้ให้พ่อกับแม่ในระดับหนึ่งแล้ว ปัจจุบันผมจึงตัดสินใจออกมาทำตามความฝันของตัวเองอยู่ที่บอสตัน เพื่อทำงานเก็บเงินในช่วงที่ยังมีแรงและอายุยังน้อย โดยเงินส่วนหนึ่งจะนำกลับไปพัฒนาโคก หนอง นา แห่งนี้ให้ดียิ่งขึ้น เพื่อหวังให้ที่นี่เป็นพื้นที่รองรับในช่วงเกษียณ ซึ่งผมไม่ได้มองว่าต้องอายุ 60 ปีถึงจะหยุดทำงาน แต่เราอยากเกษียณอย่างมั่นคงในวัย 40-50 ปี แล้วกลับมาทำเกษตรบนผืนดินที่เราบุกเบิกมาด้วยน้ำพักน้ำแรงได้อย่างยั่งยืน” คุณรินทร์กล่าวทิ้งท้าย
สำหรับท่านที่สนใจศึกษาดูงานหรือต้องการข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับ โคก-หนอง-นา โมเดล สามารถติดต่อได้ที่ Facebook Fanpage: โคก หนอง นา โมเดล และการทำเกษตรกรรมยั่งยืน ต.ปล้อง เทิง เชียงราย ทสม. เบอร์โทรศัพท์. 087-656-4426
ในภาวะที่โลกกำลังเผชิญกับปรากฏการณ์เอลนีโญที่ส่งผลกระทบไปทั่วทุกหย่อมหญ้า แน่นอนว่ากลุ่มที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดคือเกษตรกรที่ต้องพึ่งพาน้ำในการทำมาหากิน เมื่อเกิดสภาวะฝนทิ้งช่วง ปริมาณน้ำฝนสะสมต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ ส่งผลให้ระดับน้ำในเขื่อนหลักลดลงจนเสี่ยงต่อการเกิดวิกฤตภัยแล้งอย่างรุนแรง “โคก หนอง นา โมเดล” จึงถือเป็นอีกหนึ่งแนวทางสำคัญที่จะเข้ามาช่วยบรรเทาและแก้ปัญหาเหล่านี้ แม้ในบางพื้นที่อาจจะยังไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาได้เต็ม 100 เปอร์เซ็นต์ แต่อย่างน้อยก็เป็นเสมือนหลักประกัน ที่ช่วยทุเลาความเดือดร้อน ช่วยให้เกษตรกรรอดพ้นจากภัยแล้ง และยังสามารถสร้างรายได้เลี้ยงปากท้องจากพืชผลที่ปลูกไว้ได้ในคราวเดียวกัน คุณรินทร์-นรินทร์ แสงพิชัย อดีตเทรดเดอร์หนุ่มผู้เคยใช้ชีวิตในเมืองหลวง แต่เมื่อต้องเผชิญกับวิกฤตโควิด-19 ทำให้ทุกอย่างหยุดนิ่ง และไม่สามารถออกไปใช้ชีวิตตามปกติได้ จึงเกิดความเบื่อหน่ายและทำให้ได้ตระหนักถึงความไม่มั่นคงในชีวิตเมื่อยามอาหารเริ่มขาดแคลน กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เขาตัดสินใจกลับมาตั้งหลักที่บ้านเกิดในจังหวัดเชียงราย เพื่อพลิกฟื้นผืนดินทำกินเดิมของครอบครัว และก้าวสู่บทบาทผู้ก
“วัชพืช” สำหรับใครหลายคน อาจเป็นเพียงต้นไม้ที่ต้องรีบถอนทิ้ง เพราะแย่งน้ำ แย่งปุ๋ย และบดบังการเจริญเติบโตของพืชเศรษฐกิจ แต่หากมองลึกลงไปในอีกมิติหนึ่ง พืชที่ถูกมองข้ามเหล่านี้อาจเป็น “ขุมทรัพย์ทางยา” ที่เติบโตอยู่ในแปลงเกษตรโดยไม่ต้องลงทุนปลูก ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา กระแสการดูแลสุขภาพด้วยสมุนไพรกลับมาได้รับความนิยมอีกครั้ง ขณะเดียวกัน หลายประเทศเริ่มให้ความสำคัญกับ “ความมั่นคงทางยา (Medicinal Security)” หรือการมีแหล่งวัตถุดิบสมุนไพรที่เพียงพอสำหรับใช้ในประเทศ ลดการพึ่งพาการนำเข้า และต่อยอดสู่การพัฒนาอุตสาหกรรมสุขภาพในอนาคต สิ่งที่น่าสนใจคือ พืชสมุนไพรจำนวนไม่น้อย กลับเป็นพืชที่ขึ้นเองตามธรรมชาติในไร่นา ริมคันนา หรือสวนหลังบ้าน จนถูกเรียกรวมๆ ว่า “วัชพืช” วัชพืช…ไม่ได้ไร้ค่าเสมอไป ในทางเกษตรศาสตร์ “วัชพืช” หมายถึงพืชที่ขึ้นในพื้นที่ที่ไม่ต้องการ ไม่ได้หมายความว่าเป็นพืชไม่มีประโยชน์ พืชหลายชนิดที่พบทั่วไปในประเทศไทย เช่น ล้วนมีการใช้ประโยชน์ในตำรับยาไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาอย่างยาวนาน บางชนิดยังอยู่ระหว่างการศึกษาวิจัยเพื่อค้นหาสารออกฤทธิ์สำคัญที่อาจต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพในอนาคต นั่น
คุณสุระ จันทร์ศิริ เป็นเกษตรกรที่ทำการผลิตไม้ดอกไม้ประดับมาเป็นเวลานาน โดยก่อนหน้านั้นเขาได้ผลิตไม้ประดับชนิดอื่นๆ ก่อน ต่อมาเมื่อเห็นว่าตลาดมีความต้องการต้นแก้วพวงดวงใจและต้นแก้วลิลลี่ เขาจึงได้มาปรับเปลี่ยนทำไม้ที่มีดอกหอม 2 ชนิดนี้ สร้างเป็นรายได้ที่ดีไม่น้อยทีเดียว โดยการผลิตมีทั้งการผลิตให้เป็นไม้ประดับในกระถางและไม้ขุดล้อมที่มีต้นใหญ่ๆ ให้กับลูกค้าได้ต่อเนื่องได้ตลอดทั้งปี เปลี่ยนจากสวนไม้ผล เข้าสู่วงการไม้ประดับ คุณสุระ เล่าให้ฟังว่า สมัยก่อนนั้นเริ่มทำอาชีพทางการเกษตรด้านไม้ผลและการปลูกไผ่ ต่อมาไผ่ที่ทำการปลูกเกิดออกดอกและตายยกสวน ทำให้ได้ปรับเปลี่ยนมาปลูกมะนาวและทุเรียน ซึ่งช่วงที่ปลูกทุเรียนสมัยนั้นยังไม่มีลูกค้าเข้ามาซื้อมากนักเหมือนปัจจุบัน จึงได้ปรับเปลี่ยนมาปลูกไม้ดอกไม้ประดับ เพื่อให้ตรงตามที่ตลาดต้องการ เพราะมีลูกค้าเข้ามารับซื้อถึงสวน จึงเป็นจุดเริ่มต้นให้ยึดอาชีพนี้มาจนถึงปัจจุบัน “พอมีกลุ่มหมู่บ้านไม้ดอกไม้ประดับเฉลิมพระเกียรติ บ้านดงบังเกิดขึ้น กลุ่มนี้ก็เป็นกลุ่มที่ใหญ่ขึ้น ก็มีการทำไม้ดอกไม้ประดับหลากหลายชนิด ช่วงแรกผมทำต้นโมกจำหน่ายก่อน หลังๆ มา ตลาดเริ่มมีการป
ภาคการเกษตรในปัจจุบันไม่ได้วัดความสำเร็จเพียงการปลูกพืช เพื่อให้ได้ผลผลิตจำนวนมากอีกต่อไป แต่หัวใจสำคัญอยู่ที่การสร้างมูลค่าเพิ่ม การบริหารจัดการความเสี่ยง และการมองเห็นโอกาสทางธุรกิจตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เพราะผลผลิตทางการเกษตรเมื่อเข้าสู่ตลาดพร้อมกัน ราคาย่อมมีโอกาสผันผวนตามกลไกอุปสงค์และอุปทาน เกษตรกรที่สามารถปรับตัวจาก “ผู้ผลิต” สู่ “ผู้ประกอบการ” จึงเป็นผู้ที่สามารถสร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง พร้อมพัฒนาสินค้าให้ตอบโจทย์ผู้บริโภค และต่อยอดธุรกิจให้เติบโตได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว แนวคิดดังกล่าวสะท้อนผ่านการดำเนินงานของ คุณยศวัตน์ เรืองสุวรีย์ ประธานวิสาหกิจชุมชนทิพย์วารี ผู้เปลี่ยนอินทผลัมจากผลไม้ที่เก็บเกี่ยวได้เพียงปีละครั้ง ให้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของธุรกิจแปรรูปที่สามารถสร้างผลิตภัณฑ์ได้หลากหลายชนิด พร้อมนำเทคโนโลยี งานวิจัย และการบริหารจัดการสมัยใหม่เข้ามาพัฒนาการผลิต จนเกิดเป็นโมเดลธุรกิจเกษตรที่มุ่งสร้างรายได้ตลอดทั้งปี และสร้างคุณค่าให้กับผลผลิตทุกเกรดโดยไม่ปล่อยให้สูญเปล่า จากสวนอินทผลัมสู่ธุรกิจแปรรูป พลิกผลไม้ปีละครั้งเป็นรายได้ตลอดปี คุณยศวัตน์ เล่าให้ฟังว่า จุดเริ่มต้นของ
