กรมการข้าว เร่งเครื่อง “เกษตรอัจฉริยะ” ฝ่าวิกฤตแรงงานสูงวัย ลดปัญหาทำนาต้นทุนสูงด้วยเทคโนโลยี

  ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงของโลกและความต้องการอาหารปลอดภัยที่เพิ่มสูงขึ้น ‘ข้าว’ ไม่ได้เป็นเพียงพืชเศรษฐกิจของไทย หากแต่คือรากฐานของความมั่นคงทางอาหาร เศรษฐกิจ และวิถีชีวิตของเกษตรกรนับล้านครัวเรือน การพัฒนาเกษตรกรรมอย่างยั่งยืนจึงไม่ใช่ทางเลือก แต่คือทิศทางสำคัญของประเทศ ภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561–2580) ที่กำหนดให้การเกษตรเป็นหนึ่งในกลไกหลักสร้างความสามารถทางการแข่งขัน ควบคู่กับการดูแลสิ่งแวดล้อมและยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกร พลังชุมชน สู่อนาคตข้าวไทยที่ยั่งยืน หนึ่งในปัญหาของภาคการผลิตข้าวไทย คือการขาดแคลนเมล็ดพันธุ์คุณภาพ ในแต่ละปีประเทศไทยต้องการเมล็ดพันธุ์ข้าวกว่า 1.4 ล้านตัน แต่ระบบการผลิตที่ได้มาตรฐานกลับผลิตได้เพียงครึ่งเดียว ภาระจึงตกอยู่กับชาวนา ผู้ที่มีอำนาจต่อรองน้อยที่สุด รัฐพงศ์ มีกุล นักวิชาการเกษตรปฏิบัติการ อธิบายบทบาทของ ‘ศูนย์ข้าวชุมชน’ ว่าเป็นกลไกสำคัญในการอุดช่องว่างนี้ “ศูนย์ข้าวชุมชนเป็นองค์กรเกษตรกรที่จัดตั้งขึ้นภายใต้การดูแลของกรมการข้าว เพื่อให้การผลิตและกระจายเมล็ดพันธุ์มีเพียงพอต่อความต้องการ พร้อมทำหน้าที่เป็นตัวแทนหน่วยงานในการดูแลเกษตรกรผู้ปลูก

วิธีการปลูกข้าวแบบดั้งเดิมที่มีน้ำขังตลอดฤดูปลูก เกิดก๊าซมีเทน หนึ่งในสาเหตุของภาวะโลกร้อน กรมการข้าวจึงส่งเสริมวิธีทำนาแบบรักษ์โลก ด้วยเทคนิค “เปียกสลับแห้ง” ใส่ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน ลดการเผาตอซังข้าวและฟางข้าว ซึ่งสามารถลดการเกิดก๊าซมีเทน ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงได้ถึง 30% เมื่อเทียบกับวิธีทำนาปกติแล้ว ยังเพิ่มผลผลิตข้าวได้มากขึ้น ส่งผลให้เกษตรกรมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น เพราะมีโอกาสสร้างรายได้เพิ่ม จากการขายคาร์บอนเครดิต และการปลูกข้าวคาร์บอนต่ำ ยังขับเคลื่อนข้าวไทยสู่ตลาดพรีเมียม ตอบโจทย์ตลาดโลกที่ต้องการข้าวปลอดภัย เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม “ข้าวคาร์บอนต่ำ” 1 ล้านไร่ นายปวิตร จันทร์หอม นักวิชาการเกษตรชำนาญการ สถาบันวิทยาศาสตร์ข้าวแห่งชาติ  กรมการข้าว  กล่าวว่า  การปลูกข้าวแบบดั้งเดิมที่มีน้ำขังในนาข้าวตลอดเวลา เป็นสาเหตุสำคัญที่ก่อให้เกิดก๊าซเรือนกระจก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นก๊าซมีเทน ที่เกิดจากการย่อยสลายสารอินทรีย์ในนาข้าวที่มีน้ำขัง และการใช้ปุ๋ยเคมีทำให้เกิดก๊าซไนตรัสออกไซด์ รวมทั้งการเผาตอซังและฟางข้าวหลังจากการเก็บเกี่ยว ทำให้เกิดก๊าชคาร์บอนไดออกไซด์ ส่งผลทำให้เกิดก๊าซเรือนกระจก

ปฏิเสธไม่ได้เลยว่าปัจจุบันเรากำลังเผชิญกับวิกฤตสิ่งแวดล้อมและปัญหาสุขภาพจากการบริโภคอาหารที่มีสารเคมีตกค้าง เกษตรอินทรีย์จึงกลายเป็นทางเลือกที่สำคัญยิ่งขึ้นในทุกวันนี้ ไม่เพียงแต่เป็นการผลิตอาหารปลอดภัยเท่านั้น แต่ยังเป็นการฟื้นฟูระบบนิเวศ รักษาความอุดมสมบูรณ์ของดิน และสร้างความยั่งยืนให้กับวิถีเกษตรกรรม หลายประเทศทั่วโลกต่างหันมาส่งเสริมเกษตรอินทรีย์อย่างจริงจัง เพราะเห็นถึงคุณค่าที่แท้จริงของการผลิตอาหารที่กลับคืนสู่ธรรมชาติ สำหรับประเทศไทย เกษตรอินทรีย์ไม่ใช่เรื่องใหม่ หากย้อนกลับไปในอดีต บรรพบุรุษของเราทำนาทำไร่โดยไม่ต้องพึ่งพาสารเคมีใดๆ แต่กระแสการพัฒนาและการเกษตรสมัยใหม่ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา ทำให้เกษตรกรหันไปใช้สารเคมีเพื่อเพิ่มผลผลิตอย่างรวดเร็ว จนกระทั่งเริ่มเห็นผลกระทบต่อสุขภาพ สิ่งแวดล้อม และต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้นทุกปี จึงมีเกษตรกรหลายรายเริ่มตระหนักและหันกลับมาสู่การเกษตรอินทรีย์ โดยมีรัฐบาลและหน่วยงานต่างๆ เข้ามาสนับสนุนอย่างจริงจัง ผ่านโครงการต่างๆ อาทิ โครงการอินทรีย์ 1 ล้านไร่ โครงการ Smart Farmer และการจัดตั้งศูนย์ข้าวชุมชน ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงนี้ มีเกษตรกรห

ท่ามกลางผืนทุ่งกุลาร้องไห้ที่ในอดีตเคยแห้งแล้งและราบเรียบ วันนี้กลับเขียวขจีด้วยรวงข้าวที่พร้อมรอวันเก็บเกี่ยว ซึ่งผลผลิตเหล่านี้คือหยาดเหงื่อความสำเร็จของกลุ่มเกษตรกรที่ร่วมแรงร่วมใจกันพลิกฟื้นผืนดินอันแห้งแล้งให้กลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง ตลอดกว่า 20 ปี ที่พวกเขาเลือกการทำนาข้าวปลอดสารพิษตามแบบวิถีเกษตรอินทรีย์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม พร้อมกับการยกระดับคุณภาพจนได้มาตรฐานเป็นที่ยอมรับทั่วโลก ที่แห่งนี้คือ “กลุ่มวิสาหกิจชุมชนศูนย์ข้าวชุมชนบ้านอุ่มแสง อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ” ที่นำโดยหนึ่งใน “เกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer)” ผู้ที่ขับเคลื่อนแนวคิดการทำนาอินทรีย์ให้กลายเป็นต้นแบบของการเกษตรยุคใหม่ ที่ผสมผสานภูมิปัญญากับนวัตกรรมได้อย่างงดงาม ชื่อของเขาคือ นายบุญถิร ศุภศร ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนศูนย์ข้าวชุมชนบ้านอุ่มแสง ชายผู้ผันตัวจากอดีตผู้รับเหมาก่อสร้าง สู่เกษตรกรต้นแบบแห่งศรีสะเกษ บุญถิร เล่าย้อนถึงจุดเริ่มต้นของการทำนาว่า เขาเติบโตที่ตำบลดู่ อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ ในครอบครัวชาวนา ซึ่งใช้ชีวิตผูกพันกับผืนนามาตั้งแต่เด็กๆ ก่อนจะออกไปทำงานเป็นผู้รับเหมาก่อสร้างอยู่ระยะหนึ่

ข้าว ไม่ได้เป็นเพียงอาหารหลักของคนไทย แต่คือวิถีชีวิต และความมั่นคงทางอาหารของชาติ วันนี้ การทำนาไม่ใช่เพียงอาชีพดั้งเดิม แต่กำลังถูกต่อยอดด้วยความรู้และเทคโนโลยี กรมการข้าวจึงมุ่งขับเคลื่อน ‘เกษตรกรปราดเปรื่อง’ หรือ Smart Farmer ให้เกิดขึ้นทั่วประเทศ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต และสร้างอนาคตข้าวไทยที่ยั่งยืน จากเรื่องราวของชายคนหนึ่ง ที่เคยใช้ชีวิตอยู่หน้าจอคอมพิวเตอร์ ก่อนตัดสินใจลาออกจากงานประจำ เพื่อกลับมาสานต่ออาชีพทำนาของครอบครัว เขาคือ ‘คนปลูกข้าว’ ผู้ที่พลิกโฉมการทำนาให้กลายเป็นอาชีพที่ ‘Smart’ กว่าที่เคย นายสมศักดิ์ กล่อมปัญญา ประธานกลุ่มศูนย์ข้าวชุมชนเกษตรกรตำบลบ่อแก้ว ผู้ได้รับคัดเลือกเป็นเกษตรกรปราดเปรื่องด้านข้าว (Smart Farmer) เล่าถึงจุดเริ่มต้นบนเส้นทางอาชีพเกษตรกรว่า เดิมทีตนทำงานอยู่ร้านคอมพิวเตอร์ รับซ่อมประกอบคอมพิวเตอร์ จำหน่ายอะไหล่ และให้บริการลูกค้า “ที่บ้านมีแต่พ่อแม่ทำนา ซึ่งท่านมีอายุมากและเรี่ยวแรงก็หดหายไป จึงคิดว่าเราต้องกลับมาสานต่ออาชีพทำนาให้มีความมั่นคงยั่งยืน และเป็นแบบอย่างให้กับคนรุ่นหลัง เพื่อที่จะให้มีอาชีพนี้อยู่คู่กับชุมชนไทยต่อไป” ปลูกข้าวอินทรีย์ ส

ในโลกของธุรกิจไอทีที่หมุนเร็วและเต็มไปด้วยการแข่งขัน มีภาพที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับผืนนาเขียวขจีที่บ้านหนองสิมใหญ่ อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ แต่สำหรับ เทวินทร์ ผันอากาศ อดีตนักธุรกิจด้านไอทีที่ทำงานในสายช่างและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์มากว่า 10 ปี ได้ตัดสินใจเปลี่ยนเส้นทางชีวิตครั้งสำคัญ เขาทิ้งโลกของเทคโนโลยี หันมาพลิกฟื้นผืนดินที่ได้รับมรดกให้กลายเป็นแปลงเกษตรอินทรีย์ที่หล่อเลี้ยงชีวิตและสร้างแรงบันดาลใจ พลิกวิถีเก่า เดินหน้าลุยเกษตรอินทรีย์ “แต่ก่อนก็ไม่คิดว่าจะมาทำเกษตร เพราะคิดว่าจะดำเนินเส้นทางในเรื่องของธุรกิจส่วนตัว แต่เมื่อมีโอกาส เราต้องเปลี่ยน!” เทวินทร์เริ่มเล่าถึงจุดเปลี่ยนเมื่อมีโอกาสได้ลงมือทำ หลังได้รับมรดกจากครอบครัวเป็นผืนนา แต่เขาตระหนักดีว่าการทำเกษตรแบบเดิมอาจไม่ใช่คำตอบ จึงเลือกที่จะ “คิดใหม่ ทำใหม่” โดยศึกษาเรื่องการทำเกษตรที่สามารถเพิ่มผลผลิตแต่ประหยัดต้นทุน และที่สำคัญที่สุดคือ ปลอดภัย ทั้งต่อตนเองและผู้บริโภค ซึ่งนำมาสู่การตัดสินใจทำเกษตรอินทรีย์ “การที่เราจะมาทำอินทรีย์ แน่นอนครับ อันดับแรกอยู่ที่ใจเราก่อน ถ้าใจเรายอมรับที่จะเปลี่ยนแปลง ทุกอย่างก็สามารถเป็