“YANTHONG” สานต่อตำนาน “ย่านลิเภา” พัฒนางานฝีมือไทยสู่ตลาดสากล

ภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นบ้านเป็นมรดกทางวัฒนธรรม ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติได้อย่างลึกซึ้ง เพราะสิ่งของแต่ละชิ้นไม่ได้เกิดขึ้นจากวัตถุดิบเพียงอย่างเดียว แต่ยังประกอบด้วยความรู้ ความชำนาญ และประสบการณ์ที่สั่งสมผ่านกาลเวลา หนึ่งในงานหัตถกรรมที่มีเอกลักษณ์ของภาคใต้คือ การจักสาน “ย่านลิเภา” พืชธรรมชาติที่มีเส้นเหนียวและทนทาน สามารถนำมาสร้างสรรค์เป็นเครื่องใช้และภาชนะได้หลากหลาย 

จากงานฝีมือที่เคยอยู่ในวิถีชีวิตของคนรุ่นก่อน ปัจจุบันภูมิปัญญานี้ยังสามารถพัฒนาไปสู่ผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย โดยไม่ทิ้งรากฐานของงานหัตถกรรมดั้งเดิม ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญในการรักษาคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติและองค์ความรู้ท้องถิ่นให้คงอยู่ คุณอาทิตย์ ทิพย์กองลาศ Co-Owner แบรนด์ YANTHONG ผู้สืบทอดธุรกิจหัตถกรรมมาจากคุณยาย ผ่านคุณแม่ และส่งต่อมาถึงคนรุ่นปัจจุบัน ได้นำองค์ความรู้ด้านการออกแบบมาพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ให้มีความร่วมสมัยมากขึ้น เพื่อให้เข้าถึงลูกค้าได้หลากหลายกลุ่ม ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ขณะเดียวกันยังคงรักษาเอกลักษณ์ของงานจักสานที่ต้องอาศัยทักษะ และความประณีตของช่างฝีมือเอาไว้

ย่านลิเภา พืชธรรมชาติ

ที่มีคุณค่าจากภูมิปัญญาท้องถิ่น

คุณอาทิตย์ เล่าว่า ย่านลิเภา หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า “ลิเภา” เป็นพืชตระกูลเฟิร์นที่มีลักษณะเป็นเถาเลื้อยทอดพาดพันไปตามต้นไม้อื่น พบได้ในพื้นที่ป่าของภาคใต้ โดยเถามีความยาวประมาณ 1-2 เมตร และบางชนิดอาจยาวได้ถึง 5 เมตร เมื่อเจริญเติบโตเต็มที่ ลำต้นจะเปลี่ยนเป็นสีดำและมีความมันวาว จุดเด่นสำคัญคือความเหนียวและความทนทานของเส้นใย จึงเหมาะสำหรับนำมาแปรรูปเป็นวัสดุจักสาน

ในอดีตผู้คนในภาคใต้นำย่านลิเภามาใช้ทำภาชนะและเครื่องใช้ภายในครัวเรือน โดยอาศัยความรู้ในการเลือกเถา การเตรียมเส้น และการสานขึ้นรูปให้เหมาะสมกับการใช้งาน งานหัตถกรรมชนิดนี้ จึงไม่ได้เป็นเพียงการนำพืชธรรมชาติมาทำเป็นสิ่งของ แต่เป็นองค์ความรู้ที่ต้องอาศัยความเข้าใจในคุณสมบัติของวัสดุและการฝึกฝนฝีมืออย่างต่อเนื่อง

สำหรับแบรนด์ YANTHONG ของคุณอาทิตย์ มีจุดเริ่มต้นของธุรกิจเกิดขึ้นจากคุณยายที่มีความชำนาญในการสานตะกร้าและเครื่องใช้ต่างๆ ภายในบ้าน ก่อนที่คุณอาทิตย์และคุณแม่จะเข้ามารับช่วงต่อ โดยมองเห็นโอกาสในการพัฒนางานจักสานให้มีรูปแบบที่แตกต่างจากเดิม จากเครื่องใช้พื้นบ้านสู่กระเป๋าที่สามารถใช้งานได้ในชีวิตประจำวัน และตอบโจทย์ผู้บริโภคหลากหลายเพศและวัย

“ตั้งแต่คุณยายมาถึงรุ่นผม ที่ทำกันมาก็น่าจะประมาณ 60 กว่าปีแล้วครับ ซึ่งผมได้มองถึงโอกาสใหม่ๆ ว่าจะทำอย่างไร ให้แบรนด์ของเราต่างจากของเจ้าอื่นๆ ที่มี จึงได้เอาไม้เข้ามาเสริมเป็นหูอะไหล่ ซึ่งสมัยก่อนหูอะไหล่จะนำจากโรงงานมาใส่ แต่ตอนนี้หลังจากเราทำชิ้นงานเสร็จ เราก็จะทำหูอะไหล่ใหม่ชิ้นต่อชิ้น ทำให้ชิ้นงานมีความพิเศษมากขึ้น และสามารถคงทน”

การนำไม้เข้ามาเป็นองค์ประกอบของกระเป๋า ไม่ได้มีเพียงเรื่องของความสวยงาม แต่ยังเชื่อมโยงกับแนวคิดเรื่องความเชื่อและความยั่งยืน โดยเลือกใช้ไม้พะยูง ซึ่งเป็นไม้เนื้อแข็ง มีความทนทาน และมีความหมายตามความเชื่อของคนไทยที่สื่อถึงการพยุงเงินพยุงทอง การเลือกใช้วัสดุทั้งสองชนิด จึงเป็นการผสมผสานคุณสมบัติของธรรมชาติที่แตกต่างกัน ให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

เบื้องหลังงานจักสาน 

ความประณีตที่ต้องใช้เวลา

เสน่ห์ของกระเป๋าย่านลิเภาไม่ได้อยู่เพียงลวดลายที่เกิดจากการสาน แต่ยังอยู่ในกระบวนการเตรียมเส้นใย ซึ่งต้องอาศัยความชำนาญของผู้ผลิต โดยการทำกระเป๋าแต่ละใบจะต้องชักรูดเส้นย่านลิเภาเป็นรายเส้น เพื่อให้ได้ขนาดและลักษณะที่เหมาะสมกับการนำไปสาน เพราะหากเส้นมีความแข็งมากเกินไป อาจทำให้เกิดการขาดระหว่างการทำงานได้

คุณอาทิตย์ เล่าว่า การเตรียมเส้นใยจึงเป็นขั้นตอนที่ต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ โดยต้องควบคุมลักษณะของเส้นให้เหมาะสมกับการขึ้นรูป เมื่อผ่านกระบวนการสานจนกลายเป็นกระเป๋าสำเร็จแล้ว เส้นย่านลิเภาจะมีความแน่นและขาดได้ยากขึ้น จะเห็นได้ว่าคุณภาพของผลิตภัณฑ์ไม่ได้ขึ้นอยู่กับวัสดุเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับความเข้าใจในธรรมชาติของเส้นใยและเทคนิคการทำงานของช่างฝีมือด้วย

“เวลาเราจะทำกระเป๋าใบหนึ่ง เราจะชักรูดใบต่อใบเลย เพื่อให้เส้นของเขาเวลาสานไม่แข็งเกินไป เพราะว่าถ้าเราสานไปนะครับ เส้นแข็งมันจะขาดได้ แต่พอมาเป็นในรูปแบบกระเป๋าแล้วนะครับ พอสานเสร็จแล้วเส้นเขาจะค่อนข้างขาดยาก”

กระบวนการผลิตกระเป๋าหนึ่งใบ จึงต้องใช้เวลามากกว่าการผลิตสินค้าทั่วไป โดยเฉพาะงานจักสานที่ต้องค่อยๆ ขึ้นรูปด้วยมือ ก่อนส่งต่อไปยังขั้นตอนการทำส่วนประกอบที่เป็นไม้ ซึ่งต้องผลิตให้เหมาะสมกับกระเป๋าแต่ละใบ ไม่สามารถใช้รูปแบบสำเร็จรูปเดียวกันได้ทั้งหมด

“การทำให้ได้กระเป๋า 1 ใบ ทั้งหมดนั้น ตั้งแต่การขึ้นรูปไปเรื่อยๆ ใช้เวลา 20 วัน อีก 5 วันจะเป็นงานไม้ งานไม้เราไม่สามารถทำเป็นบล็อกออกมาได้เลย เพราะแต่ละใบมันเป็นงานมือ มันต้องขึ้นใหม่ใบต่อใบเลย”

รวมพลังช่างฝีมือ-สร้างอาชีพ

พร้อมกับรักษาภูมิปัญญาชุมชน

เบื้องหลังการผลิตของ YANTHONG ยังมีเครือข่ายช่างฝีมือในรูปแบบกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม คุณอาทิตย์ บอกว่า ปัจจุบันมีสมาชิกกว่า 30 ครัวเรือน ซึ่งสามารถเข้ามาทำงานที่กลุ่มหรือรับงานกลับไปทำที่บ้านได้ตามความเหมาะสม การจัดระบบการทำงานลักษณะนี้ ช่วยเปิดโอกาสให้สมาชิกมีความยืดหยุ่นในการประกอบอาชีพ และสามารถนำทักษะงานจักสานที่มีอยู่มาสร้างรายได้

ด้วยกระบวนการผลิตที่ใช้เวลาและอาศัยความประณีต กระเป๋าย่านลิเภาจึงเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าแตกต่างกันตามรูปแบบ ขนาด สี และรายละเอียดของงาน โดยสีที่ได้รับความนิยม ได้แก่ สีดำและสีเขียว ซึ่งมีระดับราคาเริ่มต้นประมาณ 29,000 บาท และบางรูปแบบมีราคาสูงขึ้นตามขนาดและรายละเอียดของชิ้นงาน โดยผลิตภัณฑ์ที่มีราคาสูงสุดอยู่ที่ประมาณ 120,000 บาท

อย่างไรก็ตาม การพัฒนางานหัตถกรรมให้เติบโตอย่างต่อเนื่อง จำเป็นต้องคำนึงถึงความสมดุลระหว่างการผลิตกับการรักษาทรัพยากรธรรมชาติ โดยเฉพาะเมื่อมีการนำไม้มาใช้เป็นส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ แบรนด์จึงให้ความสำคัญกับการวางแผนลดการใช้ไม้และส่งเสริมการปลูกทดแทน เพื่อให้การสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจไม่กลายเป็นการเพิ่มภาระให้กับธรรมชาติ

“แผนตอนนี้ กำลังคุยกันอยู่ครับว่า แบบอยากลดพวกไม้อะไหล่ เพื่อจะแบบไม่ทำลายธรรมชาติมากเกินไป แล้วก็ปลูกไม้เพิ่มขึ้น เหมือนถ้าเราเอามา 1 เราจะปลูกแทน 2 เราจะรักษาโลกให้แบบมีความยั่งยืนมากขึ้น ต้นไม้ตอนนี้ก็อย่างที่รู้กันว่าถูกทำลายไปเยอะ เราก็พยายามปลูกทดแทน เพื่อให้โลกมันดีขึ้น”

เรื่องราวของ YANTHONG จึงเป็นภาพของการส่งต่อมรดกทางภูมิปัญญา จากคนรุ่นยายสู่คนรุ่นใหม่ ผ่านการเรียนรู้และปรับตัวให้เข้ากับยุคสมัย โดยไม่ละทิ้งคุณค่าของงานฝีมือดั้งเดิม อีกทั้งยังให้ความสำคัญกับช่างฝีมือในชุมชนและการใช้ทรัพยากรอย่างรับผิดชอบ การสืบสานงานจักสานย่านลิเภา จึงไม่ใช่เพียงการรักษาอาชีพหนึ่งของคนใต้ แต่เป็นการรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงผู้คน ธรรมชาติ และวิถีชีวิตเข้าไว้ด้วยกัน

หากต้องการข้อมูลเพิ่มเติม ติดต่อสอบถามได้ที่ คุณอาทิตย์ ทิพย์กองลาศ Co-Owner แบรนด์ YANTHONG ตั้งอยู่ที่ 144 หมู่ที่ 7 ตำบลนาเคียน อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช หมายโทรศัพท์ 093-597-8478

และชมผลิตภัณฑ์จาก แบรนด์ YANTHONG ได้ที่งาน SUSTAINABILITY EXPO 2026 (SX2026) มหกรรมความยั่งยืนที่ใหญ่ที่สุดในอาเซียน ชั้น LG  บูธ A88 ภายในงานยังรวบรวมนวัตกรรม เทคโนโลยี และกิจกรรมเวิร์กช็อปที่น่าสนใจอีกมากมาย เปิดให้เข้าชมตั้งแต่วันนี้ถึงวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 เวลา 10.00-20.00 น. ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ (QSNCC) โดยไม่เสียค่าเข้าชม