“ ปัญหาปลาหมอคางดำ” เป็น Alien Species สัตว์ต่างถิ่นรุกราน ที่สร้างผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศทางน้ำครั้งใหญ่ที่สุดของประเทศไทยมานานกว่า 10 ปี ถือเป็นโจทย์ใหญ่ที่สร้างแรงกดดันและท้าทายความสามารถในการบริหารงาน ของ ดร.ปิ่นสักก์ สุรัสวดี อธิบดีกรมประมงคนใหม่ ล่าสุด ดร.ปิ่นสักก์ ประกาศปรับแผนการรับมือปลาหมอคางดำ ภายใต้แนวคิด “1 หลักการ 2 แนวทาง 7 วิธีการ”เพื่อลดจำนวนปลาหมอคางดำให้ได้มากที่สุดพร้อมขยายขีดความสามารถตรวจสอบคุณภาพสินค้าสัตว์น้ำเพื่อสร้างความมั่นคงด้านอาหารให้เข้มข้นมากกว่าเดิม
ยึดหลัก Control และ Contain
ดร.ปิ่นสักก์กล่าวว่า กรมประมงกำลังปรับยุทธศาสตร์ใหม่ในการแก้ไขปัญหาปลาหมอคางดำให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น โดยบูรณาการทำงานระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และเกษตรกร ภายใต้แนวคิด “1 หลักการ 2 แนวทาง 7 วิธีการ”
ซึ่ง 1 หลักการคือ ต้องยอมรับว่า ปลาหมอคางดำคือ Invasive Alien Species ซึ่งมีงานวิจัยในระดับสากลว่า การแพร่กระจายของปลาหมอคางดำมีผลกระทบต่อระบบนิเวศและเกษตรกร การแพร่กระจายของปลาหมอคางดำมีผลกระทบต่อระบบนิเวศและเกษตรกร กรมประมงพยายามลดจำนวนปลาหมอคางดำให้ได้มากที่สุด จากบทเรียนสัตว์ต่างถิ่นรุกรานในหลายๆ ชนิด ต้องยอมรับความจริงเราไม่สามารถกำจัดได้อย่างเบ็ดเสร็จ ซึ่งกรมประมงกำหนด 2 แนวทางแก้ไขปัญหาคือ Control และ Contain เน้นการกำจัดควบคู่กับการจำกัดการแพร่กระจาย ในสถานที่ปิดเน้นกำจัดให้ได้มากที่สุด ส่วนสถานที่เปิดจะใช้วิธีการจำกัดการแพร่ระบาดในเชิงปริมาณ เพื่อลดผลกระทบต่อเกษตรกรและระบบนิเวศ
ส่วน 7 วิธีการ คือ แผนปฏิบัติการแก้ไขปัญหาการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำ พ.ศ. 2567–2570 ( ควบคุมกำจัดในทุกแหล่งน้ำ/ ปล่อยปลาผู้ล่า/ ใช้ประโยชน์ปลา/เฝ้าระวังเขตกันชน/ประชาชนมีส่วนร่วมแจ้งเบาะแสกำจัดปลา/พัฒนางานวิจัย/ฟื้นฟูระบบนิเวศ)

กรมประมงปรับแผนการจัดการปลาหมอคางดำให้เหมาะสมกับพื้นที่ จากเดิมที่ติดตามตรวจสอบการแพร่ระบาดเป็นรายจังหวัด ก็เปลี่ยนเป็นติดตามในระดับแหล่งน้ำ โดยแบ่งระดับการระบาดเป็น 3 โซน คือ โซนสีเขียว แหล่งน้ำปลอดภัยที่ยังไม่เจอปลาหมอคางดำ ปัจจุบันมีสัดส่วนอยู่ที่ 40% โซนสีเหลือง แหล่งน้ำที่เจอน้อย พบการระบาดไม่เกิน 10 ตัวต่อตารางเมตร คิดเป็นสัดส่วน 30% และโซนสีแดง แหล่งน้ำที่มีการแพร่ระบาดชุกชุม สร้างผลกระทบต่อระบบนิเวศและตัวเกษตรกร คิดเป็น 30%
“ ความคาดหวังของเราคือ ลดการแพร่ระบาดจากโซนสีแดง มาเป็นโซนสีเหลือง และขยับเป็นโซนสีเขียวให้ได้ในอนาคต โดยอาศัยการบูรณาการควบคุมพื้นที่อย่างมีประสิทธิภาพ โดยจะปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำซึ่งเป็นปลาผู้ล่าลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติในปริมาณที่เหมะสม เพื่อให้ธรรมชาติมีความเข้มแข็ง เพื่อรักษาความสมดุล ความสมบูรณ์ของระบบนิเวศน์ให้เกิดความหลากหลายทางชีวภาพ มาควบคุมประชากรปลาหมอคางดำด้วย ” อธิบดีกรมประมงกล่าว

จับมือ อว. นำนวัตกรรมมาใช้แก้ปัญหา
สำหรับโซนสีเขียว ซึ่งเป็นแหล่งน้ำที่ยังไม่พบปลาหมอคางดำ กรมประมงไม่ได้นิ่งนอนใจ คอยหมั่นตรวจสอบและเฝ้าระวังการแพร่ระบาด เดิมตรวจสอบโดยใช้วิธีทอดแหดูว่า มีปลาหมอคางดำหรือไม่ แต่ปัจจุบันกรมประมงร่วมมือกับ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)นำเทคโนโลยี Environmental DNA หรือ eDNAมาใช้ในการตรวจสอบ แม้ไม่เห็นตัวปลาแต่ตรวจเจอได้ จากร่องรอยดีเอ็นเอที่ปลาทิ้งไว้ใน สิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติ
ส่วนโซนสีเหลือง ที่เพิ่งพบการเผยระบาด กรมประมงจะเดินหน้ากำจัดปลาหมอคางดำให้เร็วที่สุดโดยบูรณาการ “ชุดชะโด”ชุดปฏิบัติการพิเศษซึ่งจัดตั้งตามนโยบายของ รมช.วัชระพล ขาวขำ เพื่อ กำจัดและควบคุมการแพร่ระบาดของ “ปลาหมอคางดำ” โดยเฉพาะ พร้อมร่วมมือกับกระทรวง อว.นำเครื่องช็อตไฟฟ้ามาใช้ทำงานร่วมกับคนในพื้นที่ “เจอปุ๊บ จับปุ๊บ”

ส่วนโซนสีแดง ที่สร้างผลกระทบต่อเกษตรกรและระบบนิเวศน์อย่างมากในขณะนี้ เป้าหมายแรกคือ ลดปริมาณให้ได้มากที่สุด โดยกรมประมงจะทำงานร่วมกับประชาชนผ่านกิจกรรม ลงแขกลงคลอง มุ่งจับปลาออกจากธรรมชาติ และส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากปลาหมอคางดำ เช่น ทำปลาป่น ปุ๋ยน้ำหมัก เป็นอาหารสัตว์ในระบบฟาร์ม เพื่อเป็นแรงจูงใจให้ประชาชนช่วยกันจับออกจากระบบนิเวศให้ได้มากที่สุด ตั้งเป้าลดโซนสีแดงลง 50% เพื่อให้กลับมาเป็นโซนสีเหลืองในอนาคต
“ ด้วยแผนงานเหล่านี้ ผมเชื่อว่า เรายังพอมีความหวังที่จะควบคุมปริมาณและผลกระทบจากปลาหมอคางดำได้ในระดับหนึ่ง ในช่วงต้นเดือนธันวาคม 2569 นี้ รมช.วรพล ขาวขำ จะลงไปกำกับด้วยตัวเอง โดยเปิดยุทธศาสตร์นำร่องที่จังหวัดชลบุรี เป็นแหล่งแรก ”

ตรวจเข้มคุณภาพสินค้าสัตว์น้ำ สร้างความมั่นคงด้านอาหาร
นอกจากนี้ อธิบดีกรมประมง ยังวางแผนขยายขีดความสามารถตรวจสอบคุณภาพสินค้าสัตว์น้ำเพื่อสร้างความมั่นคงด้านอาหารให้เข้มข้นมากกว่าเดิม
ดร.ปิ่นสักก์กล่าวว่า กรมประมงปรับทิศทางการทำงาน นำความรู้ ข้อมูลสถานการณ์โลกมาวิเคราะห์ คาดการณ์อนาคตจะเกิดขึ้นอย่างไร รวมทั้งเพิ่มมิติความมั่นคงด้านอาหาร โดยร่วมมือกับสถาบันการศึกษาในพื้นที่ตรวจสอบคุณภาพสัตว์น้ำอย่างต่อเนื่อง
ท่ามกลางความกังวลของประชาชนเกี่ยวกับสารปนเปื้อนข้ามพรมแดนในแม่น้ำสาย และกรณีปลาตายในพื้นที่ อ.ศรีมหาโพธิ จ.ปราจีนบุรี ซึ่งกรมประมงได้ลงพื้นที่ตรวจวิเคราะห์คุณภาพ สัตว์น้ำ ไม่พบโลหะหนัก ( ปรอท แคดเมียน และตะกั่ว )เกินมาตรฐาน สาเหตุที่ทำให้ปลาตายในช่วงที่ผ่านมา ไม่ได้เกิดจากมลพิษ แต่เกิดจากปริมาณออกซิเจนในน้ำลดต่ำลงจนปลาเกิดอาการน็อกตาย

ดร.ปิ่นสักก์กล่าวว่า ปัจจุบันโลกเผชิญวิกฤตสิ่งแวดล้อม 3 ด้าน จากภาวะโลกร้อน ปัญหามลพิษ และการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพจาก กิจกรรมต่างๆ ของมนุษย์ รวมทั้งภาคเกษตรที่มีการใช้ปุ๋ยเกินความจำเป็น โดยเฉพาะ ไนโตรเจน( N )และฟอสฟอรัส(P)
“ ฝนตกลงมาก็ชะล้างน้ำเสียจากชุมชนหรือภาคเกษตร ลงสู่แม่น้ำและไหลลงทะเล ทำให้ทะเลกลายเป็นกระโถนรองรับมลพิษสะสมมากขึ้น จนเกิดปรากฏการณ์น้ำทะเลเปลี่ยนเป็นสีเขียว ทำให้ทะเลไม่มีออกซิเจน ทุกวันนี้หลายพื้นที่ในอ่าวไทยกำลังประสบปัญหาออกซิเจนลดต่ำลงมาก ขณะนี้ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมโดยกรมควบคุมมลพิษ กำลังปรับปรุงกฎหมายสิ่งแวดล้อม เพื่อควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษ พร้อมกำหนดมาตรฐานให้สอดคล้องกับปริมาณที่แหล่งน้ำสามารถรองรับได้ ” อธิบดีกรมประมงกล่าวในที่สุด
