เมื่อพูดถึงเกษตรอินทรีย์ภาพที่หลายคนคุ้นเคย อาจเป็นเรื่องของการไม่ใช้สารเคมีและการผลิตอาหารที่ปลอดภัย แต่เมื่อโลกการเกษตรเปลี่ยนไป แนวคิดการผลิตก็ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการ “ลด” หรือ “เลิก” สิ่งที่ไม่ต้องการ หากกำลังขยับไปสู่การใช้วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และองค์ความรู้ด้านจุลินทรีย์ เข้ามาจัดการปัญหาในระบบการผลิตอย่างเป็นระบบมากขึ้น
หนึ่งในผู้ที่ทำงานด้านนี้มาอย่างต่อเนื่องคือ ศ.ดร.เกษม สร้อยทอง คณะเทคโนโลยีการเกษตร สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง โดยตลอดระยะเวลากว่า 30 ปีที่ผ่านมา ได้ทำงานส่งเสริมการลดหรือหยุดการใช้สารเคมีและลดสารพิษทางการเกษตร พร้อมได้รับเชิญจากหลายประเทศให้เดินทางไปเผยแพร่ความรู้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ และส่งเสริมแนวทางลดการพึ่งพาสารเคมีในการเกษตรอย่างต่อเนื่อง
ศ.ดร.เกษม เล่าว่า การวางรากฐานด้านการวิจัยและพัฒนาจุลินทรีย์ การผลิตปุ๋ยอินทรีย์ รวมถึงการพัฒนานวัตกรรมที่สามารถนำมาสนับสนุนระบบการผลิตที่ปลอดภัย โดยไม่ได้มองเฉพาะการผลิตในประเทศไทย แต่ยังมีการสร้างเครือข่ายกับสถาบันเกษตรอินทรีย์ในประเทศอินเดีย ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย บังกลาเทศ และจีน เพื่อให้แต่ละแห่งทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางในการขับเคลื่อนองค์ความรู้และการพัฒนาระบบการผลิต
“เกษตรอินทรีย์ต้องใช้วิทยาศาสตร์เข้ามาช่วย ไม่ใช่เพียงการบอกว่าไม่ใช้สารเคมี แต่ต้องรู้ว่าดิน พืช และผลผลิตมีปัญหาอะไร แล้วนำองค์ความรู้ที่เหมาะสมเข้าไปจัดการ เพื่อให้ระบบการผลิตปลอดภัยและเกิดขึ้นได้จริงในพื้นที่”
อีกก้าวสำคัญเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 4 กันยายน 2026 ที่ผ่านมา ซึ่งมีการเซ็นปฏิญญาสากลเพื่อขับเคลื่อนการผลิตแบบอินทรีย์และการรับรองมาตรฐาน โดยเปิดโอกาสให้ผู้ที่สนใจสามารถเข้ามาร่วมลงนามได้อย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันสมาชิกมีทั้งเกษตรกรและหน่วยงานของรัฐ และเมื่อเครือข่ายขยายออกไป แนวทางดังกล่าวจะช่วยให้เกิดการถ่ายทอดองค์ความรู้ และสร้างประโยชน์กลับไปสู่เกษตรกรมากขึ้น
สิ่งที่น่าสนใจของระบบรับรอง คือไม่ได้มองเพียงว่าฟาร์มไม่ใช้ปุ๋ยเคมี หรือไม่ใช้สารกำจัดศัตรูพืชเท่านั้น แต่ให้ความสำคัญกับคุณภาพและความปลอดภัยของผลผลิต โดยมีการตรวจสอบตั้งแต่การสะสมของไนเตรต โลหะหนักอย่างตะกั่ว ปรอท แคดเมียม และสารหนู รวมถึงการตรวจเชื้อโรคที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของมนุษย์
“การรับรองเกษตรอินทรีย์ของเรารับรองฟรี แต่มาตรฐานการรับรองค่อนข้างสูง เพราะจะดูตั้งแต่การสะสมของไนเตรตน้อยหรือต่ำมาก รวมไปถึงการตรวจโลหะหนัก ตะกั่ว ปรอท แคดเมียม และสารหนู ถ้ามีโลหะหนักเกินมาตรฐานเราจะไม่รับรอง”
ในมุมของ ศ.ดร.เกษม การผลิตแบบอินทรีย์จึงต้องพิจารณาไปถึงรายละเอียดของระบบ ไม่ว่าจะเป็นการไม่ใช้ยากำจัดวัชพืช การควบคุมสารตกค้าง ตลอดจนการตรวจเชื้อโรคที่อาจกระทบต่อผู้บริโภค หากเกษตรกรพบปัญหา ระบบยังสามารถเข้ามาช่วยให้คำปรึกษาและร่วมกันหาทางแก้ไข โดยเฉพาะการนำจุลินทรีย์มาใช้เพื่อช่วยจัดการปัญหาโลหะหนัก
ศ.ดร.เกษม เล่าเสริมว่า ในความเป็นจริงของการปรับเปลี่ยนระบบการผลิต ไม่ได้เกิดขึ้นได้ทันทีในทุกพื้นที่ หากพื้นที่มีปัญหาสารตกค้างหรือโลหะหนัก การแก้ปัญหาต้องอาศัยทั้งความรู้ การตรวจสอบ และแนวทางจัดการที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่
“ภาพรวมเกษตรอินทรีย์บ้านเรา จะสามารถไปได้เรื่อยๆ จากที่ผมเคยลงพื้นที่ไป บางแหล่งผลิตบอกเป็นเกษตรอินทรีย์ แต่ยังเจอไนเตรตอยู่หรือสารพิษบางตัวตกค้างอยู่ ซึ่งตรงนี้ผมจะต้องเร่งให้ความรู้เกษตรกรมากขึ้น และขณะนี้สินค้าเกษตรอินทรีย์มีไม่กี่บริษัท เพราะฉะนั้นตรงนี้ก็ถือว่าเป็นเรื่องที่น่าเป็นห่วง”
จากโจทย์เรื่องความปลอดภัยและการลดการพึ่งพาสารเคมี ศ.ดร.เกษม บอกว่า งานด้านจุลินทรีย์จึงเข้ามามีบทบาทสำคัญ เพราะจุลินทรีย์ที่ผ่านการคัดเลือกและศึกษาคุณสมบัติเฉพาะ สามารถนำมาใช้จัดการปัญหาของดินและพืชในประเด็นที่กำหนด โดยมีเป้าหมายเพื่อลดการพึ่งพาสารเคมี และช่วยให้ระบบการผลิตมีความปลอดภัยมากขึ้น
องค์ความรู้ดังกล่าวยังสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับโจทย์ที่ซับซ้อน อย่างการจัดการโลหะหนัก ทั้งปรอท แคดเมียม สารหนู ตะกั่ว และโครเมียม ซึ่งล้วนเกี่ยวข้องกับคุณภาพของดิน น้ำ และความปลอดภัยของผลผลิต ทำให้จุลินทรีย์ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต แต่ยังเป็นอีกเครื่องมือหนึ่งในการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เชื่อมโยงกับภาคการเกษตร
ศ.ดร.เกษม กล่าวถึงความสำคัญขององค์ความรู้ในงานวิจัย จุดสำคัญอีกด้านคือการทำให้เทคโนโลยีเหล่านั้น ออกจากห้องปฏิบัติการและไปถึงมือผู้ใช้งานจริง หนึ่งในตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ “4KINGS” ผลงานจากงานวิจัยและนวัตกรรมด้านจุลินทรีย์ทางการเกษตรของ ศ.ดร.เกษม สร้อยทอง ซึ่งได้รับการพัฒนาต่อให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่สามารถนำไปใช้ในภาคเกษตรได้จริง
“สำหรับปุ๋ยอินทรีย์ตรา โฟร์คิงส์ (4KINGS) ผลิตโดยบริษัท เค-วัน ลาดกระบัง จำกัด และเป็นผลงานที่ได้รับการจดสิทธิบัตรและขึ้นทะเบียนอย่างถูกต้อง มีหลายสูตรให้เลือกใช้ตามจังหวะการเจริญเติบโตของพืช ตั้งแต่สูตรที่มีไนโตรเจนสูง ไปจนถึงสูตรที่เทียบกับ N-P-K”
หัวใจของผลิตภัณฑ์อยู่ที่การนำจุลินทรีย์เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของระบบ โดยมีการเคลือบจุลินทรีย์หลายชนิด ทั้งแบคทีเรียและเชื้อรา ซึ่งสามารถสร้างเอนไซม์ต่างๆ เพื่อช่วยย่อยสลายและปรับปรุงดิน เมื่อถูกนำไปใช้ จึงมุ่งช่วยปรับโครงสร้างและกายภาพของดินให้เหมาะสมมากขึ้น พร้อมทั้งมีธาตุอาหารที่สนับสนุนการเจริญเติบโตของพืช
ในมุมนี้ 4KINGS จึงไม่ได้ถูกวางไว้เพียงในฐานะ “ผลิตภัณฑ์ปุ๋ย” แต่เป็นภาพสะท้อนของการนำองค์ความรู้ด้านจุลินทรีย์มาพัฒนาต่อยอดจากงานวิจัย ให้กลายเป็นสิ่งที่สามารถนำไปใช้ในภาคเกษตรได้จริง
สำหรับเกษตรกรหรือผู้ที่สนใจแนวทางการผลิตแบบอินทรีย์ และต้องการนำไปพัฒนาเป็นอาชีพทางเลือก หรือเพิ่มศักยภาพให้กับระบบการผลิต ศ.ดร.เกษม บอกว่า ปุ๋ยอินทรีย์ตราโฟร์คิงส์และสารเสริมประสิทธิภาพพืช ถือเป็นหนึ่งในผลงานวิจัยของสถาบันที่ถูกนำมาต่อยอดเพื่อการใช้งานจริง โดยบริษัท เค-วัน ลาดกระบัง จำกัด มีการจัดส่งผลิตภัณฑ์ถึงมือเกษตรกรในทุกพื้นที่ ไม่มีขั้นต่ำในการสั่งซื้อ และกำหนดราคาให้สามารถเข้าถึงได้
ท้ายที่สุดแล้ว หัวใจของการทำเกษตรแบบอินทรีย์ อาจไม่ได้อยู่ที่การปฏิเสธเทคโนโลยี แต่คือการรู้จักใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอย่างเข้าใจ ตั้งแต่การดูแลดิน การจัดการธาตุอาหาร การตรวจสอบความปลอดภัย ไปจนถึงการใช้จุลินทรีย์เพื่อจัดการปัญหาเฉพาะด้าน เป้าหมายคือทำให้การผลิตอาหารมีความปลอดภัย มีมาตรฐาน และสามารถอยู่ร่วมกับสิ่งแวดล้อมได้ในระยะยาว
สำหรับท่านใดที่ต้องการข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ 4KINGS สามารถติดต่อสอบถามได้ที่ โทรศัพท์ 082-663-3259
เรื่องราวของ “อุ้มฮุ่ม โฮมสเตย์” เริ่มต้นขึ้นนานกว่าที่จะเรียกได้ว่าเป็นโฮมสเตย์ เพราะย้อนกลับไปเมื่อปี 2530 พื้นที่แห่งนี้ยังเป็นเพียงทุ่งหญ้าผืนหนึ่งที่ครอบครัวบังเอิญได้มา พี่อุ้ม-คณาภรณ์ ธนูธรรมเจริญ และ พี่นุ้ย-กนกวรรณ ศรีสัจจากุล สองสามีภรรยา เจ้าของ “อุ้มฮุ่ม โฮมสเตย์” บ้านหัวนา ตำบลม่อนปิ่น อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ พื้นที่เล็กๆ ที่ค่อยๆ เติบโตจากผืนดินของครอบครัว สู่สวนที่มีทั้งป่า อาหาร และวิถีชีวิตที่พึ่งพาตัวเอง ย้อนกลับไป จุดเริ่มต้นของพื้นที่แห่งนี้เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2530 เมื่อคุณแม่ของพี่อุ้มเดินทางกลับเชียงใหม่ด้วยรถไฟ และได้พูดคุยกับคนที่นั่งอยู่ข้างๆ ซึ่งกำลังจะขายที่ดิน เมื่อมาถึงเชียงใหม่จึงชวนคุณพ่อมาดูพื้นที่ ก่อนตัดสินใจซื้อในที่สุด จากนั้นทุกเย็นวันศุกร์ คุณพ่อคุณแม่จะรับลูกๆ จากโรงเรียนแล้วพากันมาที่นี่ คุณแม่ปลูกต้นไม้ ส่วนลูกๆ ก็วิ่งเล่นบ้าง ช่วยกันปลูกต้นไม้บ้าง ทำแบบนี้ต่อเนื่องราว 15 ปี จนพื้นที่ค่อยๆ เปลี่ยนจากทุ่งหญ้าเป็นสวนผสมผสาน มีทั้งลิ้นจี่ มะม่วง สับปะรด ต้นสัก และไม้ผลอีกหลายชนิด เมื่อเติบโตขึ้น พี่อุ้มออกไปเรียนมหาวิทยาลัย ก่อนเข้าสู่ชีวิตการทำงาน
เมื่อพูดถึง “สมุนไพร” หลายคนอาจนึกถึงพืชที่ปลูกไว้ใช้ในครัวเรือน หรือสมุนไพรพื้นบ้านที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตคนไทยมานาน แต่ในวันนี้ สมุนไพรไม่ได้มีบทบาทเพียงในครัวหรือในตำรับยาเท่านั้น หากยังกลายเป็นหนึ่งในวัตถุดิบสำคัญของอุตสาหกรรมอาหาร เครื่องดื่ม ผลิตภัณฑ์สุขภาพ เครื่องสำอาง และยา ขณะเดียวกัน ความต้องการใช้สมุนไพรที่เพิ่มขึ้น ทำให้เกิดตลาดรับซื้อที่หลากหลาย ตั้งแต่การรับซื้อผลผลิตสดจากเกษตรกร ไปจนถึงการรับซื้อสมุนไพรที่ผ่านกระบวนการล้าง หั่น ตาก หรืออบแห้ง เพื่อส่งต่อให้กับผู้แปรรูปและผู้ประกอบการ ดังนั้น สำหรับเกษตรกรที่กำลังมองหาพืชทางเลือก สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงคำถามว่า “สมุนไพรอะไรปลูกง่าย” แต่ต้องถามต่อว่า “ปลูกแล้วขายใคร และตลาดต้องการวัตถุดิบแบบไหน” ตลาดสมุนไพรปี 2569 เมื่อ “คุณภาพ” เป็นตัวกำหนดราคา ในปี 2569 ตลาดสมุนไพรยังมีความเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่อง โดยภาครัฐเองมีการปรับปรุงราคากลางยาจากสมุนไพร และประกาศฉบับใหม่ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 26 มกราคม 2569 ครอบคลุมรายการยาจากสมุนไพร 130 รายการ อย่างไรก็ตาม ต้องทำความเข้าใจให้ชัดว่า “ราคากลางยาจากสมุนไพร” ไม่ได้หมายความว่าเป็น
ในงานมหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2569 มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ได้เปิดมุมมองใหม่ของนวัตกรรมฟิสิกส์ “พลังคลื่นจิ๋ว ไมโครเวฟ” ผลงานของคณะนักวิจัย ภายใต้การนำของ รองศาสตราจารย์ ดร.หมุดตอเล็บ หนิสอ จากสำนักวิชาวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ มีคุณค่ามากกว่าแค่อุ่นอาหาร เพราะสามารถเปลี่ยนแปลงชีวิต พัฒนาผู้ประกอบการใหม่ซึ่งสร้างมูลค่าเพิ่มจากผลผลิตทางการเกษตรและอาหารแปรรูปของประเทศไทย ให้ยกระดับสู่ผลิตภัณฑ์พรีเมียม ก้าวสู่ตลาดโลกได้อย่างยั่งยืน เช่น เครื่องแกงอบแห้ง ขนมลากรอบ เห็ดอบแห้ง น้ำมันปาล์มพรีเมียม ข้าวพองกรอบ เป็นต้น ทำให้เกิดการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ และการจ้างงานในชุมชนเพิ่มขึ้น ด้วยผลงานที่โดดเด่นของนวัตกรรมดังกล่าว จึงได้รับ “รางวัลชมเชย” พร้อมเงินรางวัลและเกียรติบัตร จากการประกวดผลงานวิจัยในงาน “มหกรรมงานวิจัยแห่งชาติ 2569 (Thailand Research Expo 2026)” จัดโดยสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ช่วยคงคุณค่าสารอาหารในอะโวคาโด บริษัท บริบูรณ์ฟาร์ม จำกัด ผู้ผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ น้ำมันอะโวคาโดสกัดเย็น (Avocado Softgel) เจ้าแรกในประเทศไทยที่มีงานวิจัยรองรับ ที่เป็นรู้จักในชื่อแบรนด์ “บริบูรณ์”
ไข่ผำ หรือ ผำ พืชน้ำขนาดจิ๋วที่อยู่คู่กับวิถีอาหารของคนไทยมายาวนาน กำลังมีโอกาสก้าวออกจากการเป็นเพียงวัตถุดิบพื้นบ้าน ไปสู่การเป็นหนึ่งในวัตถุดิบอาหารทางเลือกที่ตอบโจทย์โลกยุคใหม่ เพราะนอกจากจะมีคุณค่าทางโภชนาการ โดยเฉพาะโปรตีนแล้ว ยังเป็นพืชที่สามารถเพาะเลี้ยงได้ง่าย และนำไปพัฒนาเป็นอาหารได้หลากหลายรูปแบบ แต่เมื่อ “ไข่ผำ” ก้าวเข้าสู่การผลิตในระดับที่ใหญ่ขึ้น ความท้าทายไม่ได้อยู่แค่การเพาะเลี้ยงให้ได้ผลผลิต หากอยู่ที่กระบวนการหลังการเก็บเกี่ยว โดยเฉพาะการทำความสะอาด ซึ่งเป็นขั้นตอนสำคัญต่อคุณภาพ ความปลอดภัย และความสามารถในการจัดการผลผลิตจำนวนมาก คิดจากปัญหาจริง สู่เครื่องล้างไข่ผำ ด้วยเทคโนโลยี “พลาสมา” จากโจทย์ดังกล่าว จึงเกิดแนวคิดที่จะนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยเปลี่ยนกระบวนการล้างไข่ผำ จากงานที่ต้องพึ่งพาแรงงานคนและใช้เวลานาน ให้กลายเป็นกระบวนการที่สามารถควบคุมได้อย่างเป็นระบบ และทำงานได้รวดเร็วขึ้น อาจารย์รุ่ง – รศ.ดร.รุ่งตะวัน ยมหล้า คณะเทคโนโลยีการเกษตร สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง และทีมวิจัย ได้มองโจทย์การพัฒนาเครื่องล้างไข่ผำในมุมของการออกแบบเทคโนโลยีให้ตอบปัญหาจร
