นายมานพ หนูสอน รองอธิบดีกรมประมง เปิดเผยว่า การแปรรูปถือเป็นกลไกสำคัญในการสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่ผลผลิตทางการประมง ทั้งในด้านการเก็บรักษา และเพิ่มความหลากหลายของผลิตภัณฑ์ ตลอดจนเป็นแนวทางในการต่อยอดผลผลิตในท้องถิ่นให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจและสร้างรายได้ที่มั่นคงแก่ชุมชน กรมประมงจึงได้ขับเคลื่อนการเพิ่มมูลค่าสินค้าสัตว์น้ำและผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำ โดยพัฒนาสินค้าประมงให้มีคุณภาพ มีความปลอดภัย และได้มาตรฐาน เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของสินค้าประมงไทย มาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการเพิ่มมูลค่าสินค้าสัตว์น้ำด้วยการแปรรูป ปัจจุบันกรมประมงได้สนับสนุนการดำเนินงานผ่านองค์กรชุมชนประมงท้องถิ่นซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนแล้วกว่า 3,570 องค์กร โดยในจำนวนนี้เป็นองค์กรด้านการแปรรูปสัตว์น้ำ 667 องค์กร (ข้อมูล ณ วันที่ 14 สิงหาคม 2569) ซึ่งได้รับการพัฒนาศักยภาพภายใต้แผนงานยุทธศาสตร์การเกษตรสร้างมูลค่า ส่งผลให้เกิดการแปรรูปผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำที่หลากหลาย ทั้งผลิตภัณฑ์พร้อมรับประทาน ผลิตภัณฑ์หมักดอง ตลอดจนผลิตภัณฑ์แห้งและกึ่งแห้ง อาทิ ปลาแดดเดียว และกุ้งแห้ง ซึ่งถือเป็นอาชีพสำคัญที่สร้างรายได้ให้แก่ชุมชนทั่วประเทศ
อย่างไรก็ตาม แม้การแปรรูปด้วยการตากหรืออบแห้งจะเป็นวิธีที่ชุมชนประมงนิยมใช้ แต่กระบวนการผลิตยังมีข้อจำกัดที่ส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพและความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์ โดยเฉพาะการตากแห้งแบบเปิดที่มีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนจากฝุ่นละออง แมลง และสภาพแวดล้อม เกษตรกรบางส่วนจึงปรับมาใช้โรงเรือนอบแห้งพลังงานแสงอาทิตย์เพื่อช่วยลดปัญหาที่เกิดขึ้น แต่ยังพบข้อจำกัดในการควบคุมอุณหภูมิให้เหมาะสมและสม่ำเสมอตลอดกระบวนการผลิต ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์และก่อให้เกิดการสูญเสียวัตถุดิบ จากปัญหาดังกล่าว กรมประมงโดยกองวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีอุตสาหกรรมสัตว์น้ำ ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) จึงศึกษาวิจัยการเพิ่มประสิทธิภาพโรงอบแห้งพลังงานแสงอาทิตย์สำหรับแปรรูปผลิตภัณฑ์อาหารทะเล (Optimizing the Efficiency of Solar Greenhouse Dryer for Seafood Products) ที่มีจุดเด่นคือการนำระบบ Dual Mode Drying เข้ามาแก้ไขปัญหาและยกระดับผลิตภัณฑ์ประมงแปรรูปให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น และสามารถตอบโจทย์การใช้งานของเกษตรกรได้อย่างแท้จริง
นายสยาม เสริมทรัพย์ หัวหน้ากลุ่มวิศวอุตสาหกรรมสัตว์น้ำ กองวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีอุตสาหกรรมสัตว์น้ำ หัวหน้าโครงการ กล่าวว่า…โรงเรือนอบแห้งพลังงานแสงอาทิตย์ที่เกษตรกรใช้งานอยู่เดิมนั้น มีข้อจำกัดด้วยอุณหภูมิในแต่ละวันไม่คงที่ หากความร้อนสูงเกินไปจะเกิดการแห้งไม่สม่ำเสมอ (Case Hardening) คือ ผิวภายนอกแห้งแข็งแต่ภายในยังมีความชื้นสูงและอาจเกิดการเน่าเสีย หรือหากเป็นสัตว์น้ำขนาดเล็กอาจเกิดการสุกได้
คณะผู้วิจัยจึงได้ทำการศึกษาโดยการคัดเลือกกลุ่มเป้าหมายที่เป็นองค์กรชุมชนประมงท้องถิ่นด้านการแปรรูปสัตว์น้ำ โดยพิจารณาจากกลุ่มที่มีโรงเรือนอบแห้งอยู่เดิมและมีความพร้อมในการปรับปรุงและยกระดับประสิทธิภาพ จำนวน 2 แห่ง ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนกลุ่มประมงเรือเล็กหาดสุชาดา จังหวัดระยอง ซึ่งผลิตปลาเห็ดโคนแดดเดียว และวิสาหกิจชุมชนกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรทุ่งรวงทอง จังหวัดตรัง ซึ่งผลิตปลาทะเลรวมแดดเดียว เดิมผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำแดดเดียวของทั้งสองแห่งมีลักษณะผิวด้านนอกที่แห้งแข็งหรือตึงเหนียว ด้านในเนื้อปลายังคงมีความชื้นสูง เนื่องจากอุณหภูมิที่สูงเกินไป เมื่อนำไปประกอบอาหารแล้วมีเนื้อผลิตภัณฑ์ที่เหนียวทำให้ผลผลิตที่ได้ไม่ตอบสนองต่อความต้องการของผู้บริโภค
เพื่อแก้ไขข้อจำกัดดังกล่าวจึงได้ออกแบบและปรับปรุงโรงเรือนอบแห้งให้สามารถรองรับการใช้งานได้ 2 ระบบ หรือ “Dual Mode Drying” เพื่อให้ใช้ได้ทั้งกับผลิตภัณฑ์แห้งและกึ่งแห้งด้วยการหมุนสวิตซ์เพียงคลิกเดียว ก็สามารถปรับเปลี่ยนการใช้งานได้ตามความเหมาะสมของประเภทผลิตภัณฑ์ ซึ่งมีการทำงาน 2 รูปแบบ ได้แก่ 1.ใช้กับผลิตภัณฑ์แบบกึ่งแห้ง เป็นการควบคุมอุณหภูมิให้อยู่ในช่วง 45 – 50 องศาเซลเซียส โดยเป็นการควบคุมการทำงานของพัดลมร่วมกับฮีตเตอร์ และ 2.ใช้กับผลิตภัณฑ์แบบแห้ง เป็นการควบคุมระบบการทำงานของพัดลม ให้เปิดและปิดเป็นจังหวะ สำหรับระบายความชื้นที่สะสมอยู่ในโรงอบแห้ง เพื่อให้ผลิตภัณฑ์แห้งมากยิ่งขึ้น ทั้งนี้ อุปกรณ์ที่เลือกใช้ในการนำมาพัฒนาโรงเรือนอบแห้งแบบเดิมนั้น เป็นอุปกรณ์เกรดอุตสาหกรรมที่ปลอดภัยสำหรับการผลิตอาหาร และใช้วัสดุที่เป็นแสตนเลสซึ่งทนความร้อนได้ดี โดยมีต้นทุนอยู่ที่ 21,000 บาท ต่อ 1 โรงเรือนเท่านั้น ซึ่งถือเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าต่อการใช้งานระยะยาว
จากผลการศึกษาพบว่า วิธีการดังกล่าวช่วยแก้ไขปัญหาการแห้งไม่สม่ำเสมอ และกำหนดระยะเวลาการอบแห้งได้อย่างเหมาะสม ทำให้ผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำที่ได้มีมาตรฐานเดียวกันทุกรอบการผลิต เนื้อใส แน่น แห้ง และมีรสชาติที่ดีเมื่อนำไปประกอบอาหาร อีกทั้งยังช่วยลดภาระในการดูแลและบำรุงรักษาอุปกรณ์และเครื่องมือ ลดการใช้พลังงานไฟฟ้าและลดต้นทุนการผลิต นอกจากนี้ยังสามารถผลิตได้ทุกสภาพอากาศและทุกฤดูกาล ช่วยลดการสูญเสียอาหาร (Food Loss) ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากขยะอาหาร พร้อมทั้งผู้ประกอบการยังได้มีองค์ความรู้และทักษะในการผลิตและใช้งานเทคโนโลยีเพิ่มขึ้นอีกด้วย
สำหรับผลการศึกษาด้านการเพิ่มผลผลิตจะเห็นได้จากวิสาหกิจชุมชนกลุ่มประมงเรือเล็กหาดสุชาดา จังหวัดระยอง ซึ่งผลิตปลาเห็ดโคน โดยสามารถนำผลผลิตที่ได้ทั้งหมดออกจำหน่าย จากเดิมที่ไม่สามารถจำหน่ายได้ประมาณร้อยละ 10 เมื่อนำนวัตกรรมมาประยุกต์ใช้ ทำให้ผลิตภัณฑ์มีคุณภาพตรงตามความต้องการ และจำหน่ายได้ทั้งหมด โดยสามารถผลิตได้ 2 ครั้งต่อสัปดาห์ (104 ครั้งต่อปี) และใช้ปลาเห็ดโคนสด 20 กิโลกรัมต่อครั้ง ได้ปลาเห็ดโคนแดดเดียว 10 กิโลกรัม จำหน่ายได้ในราคา 700 บาทต่อกิโลกรัม ส่งผลให้กลุ่มมีรายได้จากเดิมประมาณ 60,000 บาทต่อปี เพิ่มขึ้นอีกประมาณ 72,800 บาทต่อปี รวมเป็นรายได้ประมาณ 132,800 บาทต่อปี
ฉลองครบรอบ 39 ปี เทคโนโลยีชาวบ้าน ชวนมาเปิดมุมมองใหม่ในงานสัมมนา “เทคโนโลยีชาวบ้าน NEXT MOVE เกษตรไม่เหมือนเดิม” งานเดียวที่จะพาคุณไปดูว่า…วันนี้เกษตรกรต้องปรับตัวอย่างไร เพื่ออยู่รอดและสร้างรายได้ในอนาคต ดินโทรม ปลูกอะไรก็ไม่งาม…ลองเปลี่ยน “เศษไม้” ให้กลายเป็นตัวช่วยกู้ดิน! เศษไม้ เศษกิ่งไม้ หรือเศษพืชในสวน อย่าเพิ่งมองว่าเป็นของเหลือทิ้ง เพราะสามารถนำมาเปลี่ยนเป็น “ถ่านไบโอชาร์” ตัวช่วยฟื้นฟูดิน เพิ่มความสามารถในการอุ้มน้ำและเก็บธาตุอาหาร ปลูกพืชอะไรก็โต สร้างเงินล้านได้อย่างยั่งยืน 14.30-15.30 น. พบกับเวที Talks “เปลี่ยนเศษไม้ในสวนเป็น ‘ถ่านไบโอชาร์’ สูตร ‘กู้ดินโทรม’ ปลูกพืชเงินล้าน” พูดคุยกับ คุณเจนนิเฟอร์ อินเนส-เทเลอร์ (น้องเจนทำฟาร์ม) คุณณัฐวุฒิ จันทร์เรือง เจ้าของจันทร์เรืองฟาร์ม ร่วมพูดคุยถึง หัวใจสำคัญของการทำไบโอชาร์คืออะไร วิธีทำไบโอชาร์ใช้เอง เปลี่ยนเศษพืชในไร่ให้กลายเป็นคาร์บอนมูลค่าสูง ฟื้นฟูดินโทรมให้กลับมาอุ้มน้ำและปุ๋ย ถ้าคุณกำลังเจอปัญหา ดินเสื่อม ดินแน่น ปลูกแล้วไม่โต หรืออยากลดของเหลือทิ้งในแปลงให้เกิดประโยชน์ เวทีนี้มีคำตอบที่นำไปต่อยอดได้จริง . เปิดขายบัตรแล้ว ร
ข้าวกล้อง (brown rice) คือเมล็ดข้าวที่กะเทาะเปลือกออกโดยไม่ได้มีการขัด มีจมูกข้าวหรือคัพภะ (embryo) และเยื่อรำติดอยู่ ซึ่งเป็นส่วนที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย โดยคัพภะอุดมไปด้วย โปรตีน วิตามิน ไขมัน แร่ธาตุ และกรดอะมิโนที่สำคัญ รวมทั้งมีเยื่อหุ้มเมล็ดที่มีเส้นใยอาหารสูง มหัศจรรย์แห่งข้าวสี ข้าวกล้องจะมีสีสันแตกต่างกันตั้งแต่ ครีม แดง น้ำตาลเข้ม และม่วงเข้มถึงเกือบดำ สีของข้าวกล้องที่ปรากฏในเมล็ดข้าวจะแตกต่างกันขึ้นอยู่กับสารเม็ดสีที่อยู่ในชั้นเยื่อหุ้มผล และเยื่อหุ้มเมล็ดของเมล็ดข้าว ถึงแม้ว่าข้าวจะมีสีสันตามลักษณะของพันธุ์ข้าว แต่ส่วนใหญ่สีของแป้งที่อยู่ภายในจะมีสีขาวเกือบทั้งหมด ด้วยคุณลักษณะดังกล่าวจึงส่งผลให้ข้าวกล้องมีคุณค่าสารอาหารทางโภชนาการแตกต่างกันตามสีที่ปรากฏบนเมล็ดข้าวในแต่ละพันธุ์ คุณค่าทางโภชนาการ คุณค่าสารอาหารทางโภชนาการในข้าวสีต่างๆ 1. กลุ่มข้าวสีดำ/ม่วงเข้ม…ราชาแห่งการต้านอนุมูลอิสระ พันธุ์ข้าว : ข้าวเหนียวดำพันธุ์ลืมผัว ข้าวเหนียวดำซ่อไม้ไผ่ 49 ข้าวเหนียวดำหอมภูเขียว ข้าวเหนียวดำหม้อ ข้าวไรซ์เบอร์รี ข้าวเจ้าก่ำ ข้าวสีนิล ข้าวหอมนิล ข้าวเหนียวกัญญา เป็นต้น ลักษณะเด่น : ม
จับตามองแนวทางการพัฒนาเกษตรอินทรีย์เพื่อการท่องเที่ยวเชิงเกษตรในพื้นที่จังหวัดพิษณุโลกและสุโขทัย ช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจให้กับชุมชนท้องถิ่นได้จริงและช่วยให้เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างยั่งยืน สอดรับนโยบายกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ที่มุ่งยกระดับสินค้าเกษตรและบริการมูลค่าสูง นอกจากนี้ ยังสอดคล้องกับแผนพัฒนากลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนล่าง 1 (พ.ศ. 2566-2570) ที่สนับสนุนและผลักดันการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ เชิงเกษตรและวัฒนธรรม โดยการเชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ เพื่อสร้างความเข้มแข็งให้เศรษฐกิจฐานรากและชุมชนท้องถิ่น จากการลงพื้นที่ของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ 2 พิษณุโลก (สศท.2) สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) พบว่า ฟาร์มธรรมชาติภัณฑ์ ตำบลบ้านยาง อำเภอวัดโบสถ์ มีต้นแบบการพัฒนาเกษตรอินทรีย์เพื่อการท่องเที่ยวเชิงเกษตร ของจังหวัดพิษณุโล ฟาร์มธรรมชาติภัณฑ์ ของ นายครรชิต วิเศษสมภาคย์ เน้นการทำเกษตรอินทรีย์เชิงท่องเที่ยวโดยยึดหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงบนพื้นที่ 80 ไร่ โดยแบ่งพื้นที่ประมาณ 25 ไร่ ผลิตพืชผักตามมาตรฐานระบบการรับรองแบบมีส่วนร่วม (PGS) อาทิ ผักสลัด คะน้า กวางตุ้ง ผักบุ้ง
จากพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของกำแพงเพชร ด้วยพื้นที่ปลูกมากกว่า 40,000 ไร่เมื่อสิบกว่าปีก่อน ปัจจุบันเริ่มถูกแทนที่ด้วยไร่อ้อยและมันสำปะหลัง ที่ทำให้พื้นที่ปลูกกล้วยไข่ของจังหวัดกำแพงเพชรในปี พ.ศ. 2566 เหลือเพียง 513 ไร่ มีเกษตรกรขึ้นทะเบียนเพียง 163 ราย และขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) เพียง 75 รายเท่านั้น และส่วนใหญ่เป็นการปลูกแซมพืชอื่นๆ รายละ 1–2 ไร่ มีเกษตรกรที่ยังยึดเป็นอาชีพหลักเพียง 3-4 ราย สวนทางกับความต้องการที่สูงถึงปีละ 300 ตัน สาเหตุที่ทำให้เกษตรกรในกำแพงเพชรเลิกปลูกกล้วยไข่ เกิดจากการไม่มีลานรับซื้อกลาง ทำให้ถูกกดราคาจากพ่อค้าคนกลาง รวมถึงผลกระทบจากภัยธรรมชาติ ในปี พ.ศ. 2556 ทีมวิจัยากมหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร นำโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วิษณุ บัวเทศ จึงเข้าไปทำงานร่วมกับเกษตรกรผู้ปลูกกล้วยไข่ จำนวน 20 ราย เพื่อปรับวิถีการปลูก เพิ่มคุณภาพการดูแล การจัดการแปลงปลูกและการปรับดินให้มีคุณภาพที่ดีขึ้น รวมถึงระบบการให้ปุ๋ยและธาตุอาหารเสริมตามช่วงอายุเวลาการเจริญเติบโตของกล้วยไข่ เพื่อลดต้นทุนการปลูก เพิ่มมูลค่า ที่สำคัญคือสามารถทำให้กล้วยไข่ที่ผลิตได้มีน้ำหนักเพิ่มจากเครือล
