สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) มีภารกิจสำคัญในการส่งเสริมให้เยาวชนและประชาชนในชนบทห่างไกลได้มีโอกาสเข้าถึงการศึกษาอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ในทุกมิติ สำนักงาน กศน. ได้ขับเคลื่อนนโยบาย กศน. ตำบลต้นแบบ 5 ดี พรีเมี่ยม พลัส ซึ่งตอบโจทย์นโยบายขับเคลื่อน กศน. สู่ “กศน.WOW” ของ ดร.กนกวรรณ วิลาวัลย์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (เสมา 3) ที่มุ่งยกระดับ กศน. ตำบลต้นแบบ 5 ดี พรีเมี่ยม ให้มีประสิทธิภาพเป็นประโยชน์ต่อการจัดการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยในชุมชน ตลอดจนพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการมาประยุกต์ใช้ให้เกิดผลเชิงประจักษ์ ส่งเสริมให้ประชาชนเกิดการเรียนรู้ตลอดชีวิต
สำนักงาน กศน. ได้จัดให้มีการประกวดแข่งขันการพัฒนา กศน.ตำบล/แขวง ทั่วประเทศ จำนวน 1,856 แห่ง ภายใต้แนวคิด “กศน. ตำบลต้นแบบ 5 ดี พรีเมี่ยม” โดยดำเนินการแข่งขันตั้งแต่ระดับจังหวัด ระดับกลุ่มสำนักงาน กศน.จังหวัด และระดับภาค ตามลำดับ ซึ่งผลการตัดสิน กศน.ตำบล พ.ศ. 2564 ที่ได้รับรางวัลชนะเลิศระดับภาค ได้แก่ ภาคเหนือ ได้แก่ กศน.ตำบลห้วยแก้ว อำเภอภูกามยาว จังหวัดพะเยา ภาคกลาง ได้แก่ กศน.ตำบลปลายโพงพาง อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ กศน.ตำบลหนองระเวียง อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา ภาคตะวันออก ได้แก่ กศน.ตำบลทับมา อำเภอเมืองระยอง จังหวัดระยอง และ ภาคใต้ ได้แก่ กศน.ตำบลคูเต่า อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา
เสมา 3 ชื่นชมผลงาน “กศน.ตำบลคูเต่า”
เมื่อเร็วๆ นี้ ดร.กนกวรรณ วิลาวัลย์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (เสมา 3) ได้ลงพื้นที่จังหวัดสงขลา ตรวจเยี่ยม กศน.ดีเด่น 5 ดี พรีเมี่ยม และผลิตภัณฑ์จักสานจากเชือกกล้วย โดยมี นางเกษร ธานีรัตน์ ผู้อำนวยการ สำนักงาน กศน.จังหวัดสงขลา ข้าราชการ บุคลากรในพื้นที่ให้การต้อนรับ ณ สำนักงาน กศน. ตําบลคูเต่า อําเภอหาดใหญ่
ดร.กนกวรรณ ได้กล่าวชื่นชม “กศน.ตำบลคูเต่า” ถึงความพยายามและความสำเร็จในการขับเคลื่อนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ผลิตภัณฑ์จักสานจากเชือกกล้วยที่หลากหลาย และมีการประสานงานความร่วมมือกับหน่วยงานภาคีเครือข่ายอื่นๆ ได้เป็นอย่างดี ในการส่งเสริมให้กลุ่มเป้าหมาย นักศึกษา กศน. และประชาชนทั่วไปเกิดกระบวนการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาอาชีพ โดยผู้สนใจสามารถเข้ารับบริการได้ตามความต้องการและความพร้อมของตนเอง เป็นการเปิดโอกาสทางการศึกษา ก่อให้เกิดความเสมอภาคทางการศึกษาในทุกพื้นที่ ลดความเหลื่อมล้ำในสังคมได้เป็นอย่างดี
ผลิตภัณฑ์จักสานจากเชือกกล้วย
ในอดีตตำบลคูเต่า อำเภอหาดใหญ่ เป็นชุมชนเกษตรที่ปลูกต้นกล้วยตานี (ต้นพังลา ภาคใต้) เกือบทุกหลังคาเรือน นิยมตัดใบกล้วยตานีขาย ส่วนลำต้นใช้เป็นอาหารสัตว์ แต่ชาวบ้านกลุ่มหนึ่งเล็งเห็นคุณค่าของต้นกล้วย จึงรวมกลุ่มกันนำต้นกล้วยมาแปรรูปเป็นเชือกกล้วยและนำไปจักสานเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ ต่อมาสมาชิกกลุ่มมีอายุมากขึ้น ทำให้กิจกรรมกลุ่มจักสานเชือกกล้วยเริ่มเลือนรางหายไป
นางสาวสุรภา ชินสกุลเจริญ ครู กศน.ตำบลคูเต่า กศน.อำเภอหาดใหญ่ เล็งเห็นคุณค่าของกลุ่มจักสานเชือกกล้วยและต้องการอนุรักษ์ภูมิปัญญาชาวบ้าน จึงนำมาพัฒนา ฟื้นฟู ต่อยอดอีกครั้ง ทำให้เกิดการรวมกลุ่มจักสานผลิตภัณฑ์จากเชือกกล้วยบ้านหัวควาย โดย นางชลดา แสงทอง ทำหน้าที่เป็นประธานกลุ่ม
กศน.ตำบลคูเต่า ได้จัดกิจกรรมอบรมอาชีพระยะสั้น โดยเชิญครูภูมิปัญญาในท้องถิ่นมาให้ความรู้ด้านทฤษฎี ตั้งแต่การปลูกดูแลต้นกล้วยตานีและอบรมการจักสานผลิตภัณฑ์จากเชือกกล้วยตามรูปแบบที่ได้ออกแบบไว้ ตลอดจนการดูแลรักษาผลิตภัณฑ์ให้มีความคงทน สวยงาม ทันสมัย โดยยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางในการปฏิบัติให้เกิดความสำเร็จ และอบรมต่อยอดเพื่อเพิ่มความชำนาญและพัฒาฝีมืออย่างต่อเนื่อง โดยมีผู้อำนวยการ กศน.อำเภอหาดใหญ่ นิเทศติดตาม พบปะพูดคุยกับครูภูมิปัญญา และให้คำแนะนำในการจัดกิจกรรมเพื่อสืบสาน ต่อยอด ภูมิปัญญา ขึ้นที่ท้องถิ่นอย่างสม่ำเสมอ ทำให้ผลิตภัณฑ์จากเชือกกล้วยของชุมชนแห่งนี้ ได้รับการคัดเลือกให้เป็นสินค้าโอท็อปขึ้นชื่อของอำเภอหาดใหญ่ สร้างอาชีพและมีรายได้ที่ยั่งยืนสู่ชุมชน
อบรมอาชีพ หลักสูตรขนมไทย
นอกจากนี้ ดร.กนกวรรณยังได้เยี่ยมชมบู๊ธนิทรรศการอบรมอาชีพชุมชน ซึ่งที่ผ่านมา กศน.อำเภอต่างๆ ในสังกัด สำนักงาน กศน.จังหวัดสงขลา ได้ดำเนินโครงการศูนย์ฝึกอาชีพชุมชนมาอย่างต่อเนื่อง ในกิจกรรมพัฒนาอาชีพระยะสั้น (ไม่เกิน 30 ชั่วโมง) หลักสูตรการทำขนมไทยเพื่อการค้า เช่น กศน.อำเภอระโนด โชว์การผลิตขนมเจาะหู กศน.อำเภอสิงหนคร โชว์การผลิตขนมกล้วยตะโก้ และเค้กกล้วยน้ำว้านึ่ง ฯลฯ ซึ่งเป็นสินค้าขายดีและมีขั้นตอนการทำที่ไม่ยุ่งยาก
ขนมเจาะหู หรือ ขนมเบซำ หรือ ขนมดีซำ เป็นขนมโบราณขึ้นชื่อของภาคใต้ ขนมเจาะหู ทำจากแป้งข้าวเจ้ากับน้ำตาล ปั้น เจาะรู ทอดในน้ำมันให้สุกเหลือง ขนมเจาะหูมีรสชาติหอม หวาน อร่อย กรอบนอกนุ่มใน ดูคล้ายกับโดนัทขนาดเล็กของฝรั่ง ขนมเจาะหู หากได้กินร้อนๆ จะมีรสชาติอร่อยสุดๆ แล้วยังสามารถเก็บไว้กินได้นานกว่า 1 สัปดาห์ทีเดียว รสชาติความอร่อยก็ยังเหมือนเดิม
หากใครสนใจทำขนมเจาะหู เริ่มจากเตรียมอุปกรณ์ ได้แก่ แป้งข้าวเจ้า 1 กิโลกรัม แป้งข้าวเหนียว 200 กรัม แป้งหมี่ 100 กรัม น้ำตาลโตนด ครึ่งกิโลกรัม น้ำตาลทรายแดง ครึ่งกิโลกรัม เกลือป่น ครึ่งช้อนชา ใบเตย 6 ใบ น้ำมันพืชใส่ในแป้ง 1 ช้อนโต๊ะ น้ำมันพืชสำหรับทอด 2 ลิตร ไม้เขี่ยขนม และใบตองสำหรับรองแป้ง
ขั้นตอนการทำ เริ่มจากเคี่ยวน้ำตาลทรายตามสูตร ใส่เกลือป่นลงไป พอละลาย ยกลง พักไว้ให้เย็น นำแป้งทั้งหมดใส่ในอ่างผสม ตามด้วยน้ำตาลที่เคี่ยว นวดผสมให้เข้ากัน และใส่น้ำมันพืชลงไปนวดอีกครั้ง พักแป้งไว้ 1 คืน ปิดฝาให้สนิทป้องกันมด นำใบตองมารองแป้ง ทาน้ำมันให้ทั่ว หยิบแป้งประมาณ 1 ก้อน เท่าหัวนิ้วโป้ง มากดให้แบนด้วยนิ้ว และใช้นิ้วเจาะรูตรงกลาง นำใบตองที่มีแป้งเป็นรูแล้วมาใกล้กระทะ หยิบแป้งใส่ลงไปในกระทะที่มีน้ำมัน ใช้ไฟกลางในการทอด นำไม้มาหมุนวนในรูตรงกลางเร็วๆ แต่เบา ขณะที่แป้งยังไม่แข็งตัวจนเป็นวงกลม เมื่อสุกแล้วใช้ไม้ตักขึ้นไปวางในกระชอนให้สะเด็ดน้ำมันก่อนนำไปกิน
ขนมกล้วยตะโก้ ทำได้ง่าย เริ่มจากเตรียมส่วนผสม ได้แก่ กล้วยน้ำว้าบดละเอียด 10 ใบ แป้งข้าวเจ้า 1 ถ้วยตวง แป้งมัน 1/4 ถ้วยตวง น้ำตาล 1.5 ถ้วยตวง เกลือป่น ครึ่งช้อนชา หัวกะทิ ครึ่งถ้วยตวง เนื้อมะพร้าวขูด 2 ถ้วยตวง
วิธีทำ นำส่วนผสมทุกอย่างใส่ลงไปในชามผสม เหลือเนื้อมะพร้าวไว้ 1/4 ส่วน เอาไว้โรยหน้าในตอนท้าย นวดส่วนผสมทั้งหมดด้วยมือจนเข้ากันเป็นเนื้อเดียวกัน ตักส่วนผสมลงไปในภาชนะที่เตรียมไว้ ควรใช้กระทงใบตองดีกว่า เพื่อเพิ่มความหอมคงคอนเซ็ปต์ของขนมไทย นำมะพร้าวขูดที่เหลือโรยหน้าขนม นำไปนึ่ง 30 นาที หรือนำไปอบก็ได้เช่นกัน ใช้ความร้อนประมาณ 180 องศาเซลเซียส เวลา 30 นาที เสร็จยกลงหม้อนึ่งจัดจานเสิร์ฟได้เลย ขนมกล้วยตะโก้ กินตอนร้อนหรือตอนเย็นก็อร่อยเหมือนกัน
เค้กกล้วยน้ำว้านึ่ง เปลี่ยนจากทำเค้กกล้วยหอม มาเป็น “เค้กกล้วยน้ำว้านึ่ง” บ้างดีกว่า เมนูของหวานที่เพื่อนๆ ต้องถูกใจแน่นอน ถ้าพร้อมแล้วมาดูวิธีทำกันเลย เตรียมส่วนผสม ได้แก่ กล้วยน้ำว้า 1 ถ้วย แป้งอเนกประสงค์ 1 ถ้วย ผงฟู 1 ช้อนชา เบกกิ้งโซดา ครึ่งช้อนชา เกลือ ครึ่งช้อนชา น้ำตาลทรายแดง 100 กรัม น้ำมะนาว ครึ่งช้อนโต๊ะ นมสด 150 มิลลิลิตร
วิธีทำ นำกล้วยน้ำว้ามาขูดตามแนวยาวให้ได้ 1 ถ้วย การขูดกล้วยจะทำให้เส้นไยไม่ขาด เวลาอบหรือนึ่งเสร็จ เค้กจะออกมาเป็นลายสวยงาม นำนมสดและน้ำตาลทรายแดง ใส่อ่างผสมตีนมและน้ำตาลทรายแดงเข้าด้วยกันจนน้ำตาลละลาย ร่อนแป้งอเนกประสงค์ ผงฟู เบกกิ้งโซดา และเกลือ ลงไปคนให้พอเข้ากัน ใส่น้ำมะนาว นำแป้งที่ผสมแล้วใส่ถ้วยอบขนาดตามชอบ 2/3 ของถ้วย นำไปนึ่งประมาณ 15-20 นาที จากนั้นจัดใส่จานพร้อมเสิร์ฟ
ขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบข่าว จาก สำนักงาน กศน. กระทรวงศึกษาธิการ
กล้วยตานีเป็นพืชพื้นบ้านที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ ได้มากกว่าการปลูกเพื่อเก็บเกี่ยวผลผลิต เมื่อมีการนำส่วนต่างๆ ของต้นมาพัฒนาต่อยอดเป็นวัสดุสำหรับงานหัตถกรรม ก็จะกลายเป็นโอกาสในการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับพืชเกษตร และสร้างอาชีพให้คนในชุมชนได้อีกช่องทางหนึ่ง โดยเฉพาะการนำกาบกล้วยมาพัฒนาเป็นวัสดุทดแทนหนัง เพื่อผลิตกระเป๋าที่ผสมผสานงานฝีมือกับการออกแบบร่วมสมัย พร้อมเชื่อมโยงอาชีพดั้งเดิมของชุมชนเข้ากับตลาดสินค้าไลฟ์สไตล์ คุณธนกร สดใส ผู้ก่อตั้งและประธานแบรนด์ Tanee Siam (ตานีสยาม) เล่าถึงจุดเริ่มต้นของการพัฒนาวัสดุจากกาบกล้วยว่า แนวคิดดังกล่าวเกิดจากการนำองค์ความรู้และทักษะของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ซึ่งมีความชำนาญด้านงานช่างสิบหมู่ การทำบายศรี และการแทงหยวก มาต่อยอดร่วมกับนวัตกรรมวัสดุจากกาบกล้วย เพื่อเพิ่มทางเลือกในการประกอบอาชีพและกระจายรายได้สู่ครัวเรือนในพื้นที่ “กลุ่มวิสาหกิจชุมชนนะครับ เป็นช่างสิบหมู่ ทำบายศรี แทงหยวกครับ มันคือเครื่องสักการะชั้นสูง ผมได้นำตัวนวัตกรรมหนังกาบกล้วยตัวนี้ เข้ามาพัฒนาร่วมกับรากเหง้า หรืออาชีพเดิมของที่ชาวบ้านทำอยู่ มันคือเรื่องรายได้ของชุมชน ก็เลยได้นำตัวต้นกล้ว
“ปลูกพืชคลุมดิน” พืชที่ปลูกหรือหว่านให้มีการเจริญเติบโตอย่างหนาแน่น มีใบหนามีระบบรากแน่นสำหรับคลุมหรือยึดดิน เจริญคลุมพืชทุกอย่างที่อยู่บนดิน เพื่อช่วยให้ดิน มีสิ่งรองรับแรงปะทะ และพัดพาจากกระแสน้ำ และกระแสลม ใครที่กำลังมองหา “พืชคลุมดิน” ที่นอกเหนือจากการปูหญ้า ยังมีพืชชนิดอื่นๆ ที่ใช้ปลูกเพื่อคลุมดินได้ วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านรวบรวมมาให้ทั้งหมด 8 ชนิดด้วยกัน อีกทั้งยังสามารถปลูกไว้กินได้อีกด้วย นอกจากช่วยคลุมดิน ตกแต่งสวนได้แล้ว กินได้อีกด้วย จะมีชนิดไหนกันบ้างตามมาดูกันเลย ผักแว่น วัชพืชพุ่มเตี้ยขนาดเล็กขึ้นปกคลุมผิวดินเป็นกลุ่ม ลำต้นมีขนปกคลุม ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อย 3 ใบ ลักษณะเป็นรูปหัวใจ ปลายใบเว้ารูปทรงคล้ายใบโคลเวอร์ ดอกมีสีเหลืองออกดอกตลอดทั้งปี ลำต้นไหลทอดยาวไปตามพื้นดิน การปลูก : เจริญเติบโตได้ดีในดินที่ร่วนซุยและชุ่มชื้น จึงงอกงามมากในช่วงหน้าฝน โดยไม่ต้องดูแลตัดแต่ง ทนต่อการเหยียบย่ำพอสมควรจึงปลูกแทนหญ้าได้ นิยมนำมาปลูกตามลานดิน ปลูกไว้ตามซอกหินหรือระหว่างทางเท้า ชะพลู เป็นพืชคลุมดินที่นิยมปลูกกันทั่วประเทศ เป็นไม้คลุมดินสูง 50-70 เซนติเมตร ชอบแสงรำไร มักปลูกคลุมดินใต้ต้นไ
ต้นตาลโตนดเป็นพืชที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตของผู้คนในภาคใต้มายาวนาน ไม่เพียงเป็นแหล่งอาหารและวัตถุดิบในการดำรงชีวิต แต่ยังเป็นต้นไม้ที่มีคุณค่าจากทุกส่วน ตั้งแต่ราก ลำต้น ใบ ไปจนถึงกาบตาล ซึ่งสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย หนึ่งในภูมิปัญญาที่ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ คือการนำเส้นใยจากกาบตาลมาสร้างสรรค์เป็นเครื่องใช้และงานหัตถกรรม สืบทอดองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่น แม้กาลเวลาจะเปลี่ยนไป แต่คุณค่าของวัสดุธรรมชาติชนิดนี้ยังคงมีความหมาย และสามารถต่อยอดให้เข้ากับวิถีชีวิตสมัยใหม่ได้ คุณสุจิตรา จวนเดช ผู้จัดการแบรนด์โหนดทิ้ง หัตถกรรมใยตาล สทิงพระ ให้ความสำคัญกับการนำเส้นใยตาลซึ่งเป็นทรัพยากรท้องถิ่นของอำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา กลับมาสร้างคุณค่าในรูปแบบผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย พร้อมสร้างโอกาสทางอาชีพให้กับคนในชุมชน เพื่อให้ภูมิปัญญาที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ไม่เลือนหายไปตามการเปลี่ยนแปลงของสังคม จากเชือกผูกเสาบ้าน สู่หัตถกรรมที่มีมูลค่า คุณสุจิตรา เล่าให้ฟังว่า ในอดีตเส้นใยตาลเป็นวัสดุสำคัญที่ผู้คนในพื้นที่นำมาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน ทั้งการทำเชือกผูกเสาบ้านและเชือกสมอเรือ ด้วยคุณสมบั
2 สามีภรรยา คุณทวีวุฒิ และ คุณครูสายหยาด จันทร์คูเมือง เกิดและเติบโตในครอบครัวชาวนา ช่วยพ่อแม่ทำนามาแต่วัยเด็ก หลังเรียนจบก็รับราชการ และมีอาชีพเสริมเป็นชาวนาในช่วงวันหยุด บนเนื้อที่ 200 ไร่ ในพื้นที่บ้านโพนเดื่อ หมู่ที่ 4 ตำบลทุ่งหลวง อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด คุณทวีวุฒิ และ คุณครูสายหยาด มีโอกาสเข้าร่วมโครงการ “เพาะดี กินดี – ข้าว” ซึ่งบริษัท ซินเจนทา ครอป โปรเทคชั่น จำกัด ร่วมกับ องค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) ประจำประเทศไทย เดินหน้าส่งเสริมการผลิตข้าวอย่างยั่งยืนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มุ่งพัฒนาศักยภาพชาวนามากกว่า 150 คน ใน 3 จังหวัด ได้แก่ ร้อยเอ็ด อุบลราชธานี และสุรินทร์ ผ่านการเรียนรู้จากแปลงสาธิต 6 แปลง แปลงละ 8 กรรมวิธีทดลอง ภายใต้แนวคิด “ปลูกข้าวเท่าทันภูมิอากาศ” (Climate-Smart Rice Farming) โดยถ่ายทอดองค์ความรู้และแนวทางการจัดการนาข้าวอย่างมีประสิทธิภาพ ครอบคลุมตั้งแต่การจัดการธาตุอาหารตามผลวิเคราะห์ดิน การใช้สารกระตุ้นชีวภาพ (Bio stimulant) ไปจนถึงการจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน (Integrated Pest Management: IPM) เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบประสิทธิภาพของแ
