ชุบชีวิต “ใยตาล” สู่กระเป๋าแฟชั่น ต่อยอดภูมิปัญญา สร้างอาชีพชุมชน

ต้นตาลโตนดเป็นพืชที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตของผู้คนในภาคใต้มายาวนาน ไม่เพียงเป็นแหล่งอาหารและวัตถุดิบในการดำรงชีวิต แต่ยังเป็นต้นไม้ที่มีคุณค่าจากทุกส่วน ตั้งแต่ราก ลำต้น ใบ ไปจนถึงกาบตาล ซึ่งสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย หนึ่งในภูมิปัญญาที่ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับธรรมชาติ คือการนำเส้นใยจากกาบตาลมาสร้างสรรค์เป็นเครื่องใช้และงานหัตถกรรม สืบทอดองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่น แม้กาลเวลาจะเปลี่ยนไป แต่คุณค่าของวัสดุธรรมชาติชนิดนี้ยังคงมีความหมาย และสามารถต่อยอดให้เข้ากับวิถีชีวิตสมัยใหม่ได้ คุณสุจิตรา จวนเดช ผู้จัดการแบรนด์โหนดทิ้ง หัตถกรรมใยตาล สทิงพระ ให้ความสำคัญกับการนำเส้นใยตาลซึ่งเป็นทรัพยากรท้องถิ่นของอำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา กลับมาสร้างคุณค่าในรูปแบบผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย พร้อมสร้างโอกาสทางอาชีพให้กับคนในชุมชน เพื่อให้ภูมิปัญญาที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ไม่เลือนหายไปตามการเปลี่ยนแปลงของสังคม จากเชือกผูกเสาบ้าน สู่หัตถกรรมที่มีมูลค่า คุณสุจิตรา เล่าให้ฟังว่า ในอดีตเส้นใยตาลเป็นวัสดุสำคัญที่ผู้คนในพื้นที่นำมาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน ทั้งการทำเชือกผูกเสาบ้านและเชือกสมอเรือ ด้วยคุณสมบั

การสร้างสังคมที่เข้มแข็งและยั่งยืน ไม่ได้เริ่มต้นจากการพัฒนาเศรษฐกิจหรือเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเริ่มจากการสร้างรากฐานความรู้ และปลูกฝังแนวคิดให้คนสามารถพึ่งพาตนเองได้ โดยเฉพาะเยาวชนซึ่งเป็นกำลังสำคัญของประเทศในอนาคต การน้อมนำองค์ความรู้ตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มาประยุกต์ใช้ในการเรียนรู้และลงมือปฏิบัติจริง จึงเป็นอีกแนวทางสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันให้คนรุ่นใหม่ พร้อมเติบโตไปกับสังคมและสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุล แนวคิดดังกล่าวสะท้อนผ่านพิธีมอบทุนสนับสนุนโครงการสานต่อองค์ความรู้ตามแนวพระราชดำริ ภายใต้โครงการความร่วมมือเพื่อขยายผลองค์ความรู้ตามแนวพระราชดำริสู่เยาวชน ประจำปี 2569 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ กรุงเทพมหานคร ภายในงาน SUSTAINABILITY EXPO 2026 (SX2026) โดยมี ดร.สุเมธ ตันติเวชกุล กรรมการและที่ปรึกษาพิเศษอาวุโสมูลนิธิชัยพัฒนา นางสุพร ตรีนรินทร์ เลขาธิการ กปร. ดร.สุภชัย จันปุ่ม รองเลขาธิการคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน และ นายฐาปน สิริวัฒนภักดี ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) ร่วมมอบทุนสนั

จากแม่ค้าตลาดนัดสู่นักขายสินค้าเกษตรออนไลน์ เปิดมุมมองใหม่ในการทำเกษตร เปลี่ยนวิธีคิดจากการปลูกกล้วยเพื่อรอขายผลผลิต มาเป็นการสร้างรายได้จากทุกส่วนของต้นกล้วย ทั้งหน่อ ใบ กาบ และเส้นใย พร้อมใช้ตลาดออนไลน์เชื่อมโยงผู้ซื้อกับเกษตรกรทั่วประเทศ โดยมีหัวใจสำคัญคือ “ปลูกให้เป็น ต้องขายให้ได้ และรู้จักเพิ่มมูลค่าสิ่งที่มีอยู่” สำหรับเกษตรกรทั่วไป เมื่อพูดถึงการปลูกกล้วย หลายคนอาจนึกถึงการปลูกเพื่อเก็บผลผลิตขายเป็นเครือหรือเป็นหวี เมื่อเก็บเกี่ยวเสร็จแล้วก็ตัดต้นทิ้ง เพื่อเปิดทางให้หน่อใหม่เจริญเติบโตต่อไป แต่หากลองเปลี่ยนมุมมอง กล้วยหนึ่งกออาจสร้างรายได้มากกว่าที่คิด เพราะนอกจากผลกล้วยที่นำไปจำหน่ายได้แล้ว ส่วนอื่นๆ ของต้นกล้วยยังมีโอกาสพัฒนาเป็นสินค้าสร้างรายได้เช่นเดียวกัน แนวคิดนี้เป็นหนึ่งในวิธีทำเกษตรของ คุณอ้อ-นริศรา ภูธิตา เจ้าของเมล็ดพันธุ์ดี เกษตรวิถีไทย จังหวัดระยอง ผู้ที่มองว่าการสร้างรายได้จากการเกษตรไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากการมีพื้นที่จำนวนมาก หรือปลูกพืชให้ได้ผลผลิตสูงที่สุดเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเริ่มจากการมองเห็นคุณค่าของสิ่งที่มีอยู่ และรู้จักหาตลาดให้กับสินค้านั้น คุณอ้อเล่า

แหนแดง เป็นพืชตระกูลเฟิร์นชนิดลอยน้ำ เจริญเติบโตลอยอยู่บนผิวน้ำในที่ที่มีน้ำขังในเขตร้อนและเขตอบอุ่น แหนแดงที่พบอยู่ทั่วโลกมีอยู่ด้วยกัน 7 ชนิด ในประเทศไทยมีอยู่เพียงชนิดเดียว คือ อะซอลล่า พินนาต้า (Azolla pinnata) ต้นแหนแดง ประกอบด้วยส่วนต่างๆ คือ ลำต้น ราก และใบ แหนแดงมีกิ่งแยกจากลำต้น ใบของแหนแดงเกิดตามกิ่งเรียงสลับกันไป ใบแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือใบบนและใบล่าง มีขนาดใกล้เคียงกัน ใบล่างค่อนข้างโปร่งใส มีคลอโรฟิลล์น้อยมาก ใบบนเป็นสีเขียวมีคลอโรฟิลล์เป็นองค์ประกอบ ดร. ศิริลักษณ์ แก้วสุรลิขิต นักวิชาการเกษตรชำนาญการพิเศษ กลุ่มงานวิจัยจุลินทรีย์ดิน กลุ่มวิจัยปฐพีวิทยา กองวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร กรมวิชาการเกษตร เล่าว่า แหนแดงที่ขึ้นอยู่ตามแหล่งน้ำธรรมชาติในบ้านเรา เป็นแหนแดงสายพันธุ์ อะซอลล่า พินนาต้า (Azolla pinnata) มีขนาดเล็กกว่าแหนแดงสายพันธุ์ที่กรมวิชาการเกษตรพัฒนาขึ้นมาเพื่อให้เกษตรกรนำไปใช้ประโยชน์ในปัจจุบัน ประมาณ 10 เท่า ทำให้ขยายพันธุ์ได้ช้ากว่า แหนแดง มีประวัติการใช้เป็นปุ๋ยพืชสดในนาข้าว ในประเทศสังคมนิยมเวียดนาม และสาธารณรัฐประชาชนจีนมานานหลายศตวรรษแล้ว “กรมวิชาการเกษ

“โกโก้” พืชที่แค่ได้ยินชื่อ ภาพของความหอมหวาน ละมุน และรสชาติอันเป็นเอกลักษณ์ก็ลอยมาทันที นอกเหนือจากความอร่อยแล้ว โกโก้ยังเคยถูกยกให้เป็น “พืชเศรษฐกิจทางเลือกใหม่” ที่หอมหวานสำหรับเกษตรกรไทยในหลายพื้นที่ แต่ในความเป็นจริง เส้นทางของโกโก้ไทยไม่ได้หอมหวานเหมือนรสชาติของมันเลย ย้อนกลับไปในช่วงที่โกโก้เริ่มบูมใหม่ๆ เกษตรกรจำนวนมากมองเห็นโอกาสและแห่ปลูกตามกระแส โดยขาดการศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน ทำให้ตกเป็นเหยื่อของกลุ่มมิจฉาชีพที่เข้ามาหลอกขายต้นพันธุ์พ่วงด้วยคำสัญญาว่าจะ “ประกันราคาและรับซื้อคืนแน่นอน” ซึ่งในช่วงแรกก็มีการรับซื้อจริง แต่พอนานวันเข้า กลุ่มผู้รับซื้อกลับหายเข้ากลีบเมฆ ทิ้งให้เกษตรกรหลายรายต้องชอกช้ำขาดทุนและปล่อยสวนทิ้งร้างเพราะไม่มีตลาดรองรับ ถึงอย่างนั้น โกโก้ก็ไม่ได้เป็นพืชฝันร้ายของทุกคน สำหรับเกษตรกรกลุ่มที่ยอมล้มลุกคลุกคลาน ลองผิดลองถูก และไม่ยอมแพ้ จนค้นพบว่าทางรอดของการปลูกโกโก้คือ “ต้องพึ่งพาตัวเอง” หนึ่งในคนที่พิสูจน์เรื่องนี้จนเห็นผลจริงก็คือ ผอ.วรวิทย์ ทิศานุรักษ์ อดีตผู้อำนวยการโรงเรียน และเจ้าของ “โกโก้เมืองลี Organic Farm” ในตำบลปิงหลวง อำเภอนาหมื่น จังหวัดน่า

การเปลี่ยนไปทำเกษตรกรรมแบบใช้น้ำน้อยเนื่องจากปัญหาขาดแคลนน้ำ ทำให้วีระชัย ศรีสด หาทางออกด้วยการทำเกษตรกรรมผสมผสานที่รวมเอาด้านประมง ด้านเกษตรปลูกพืชไม้ผลและปศุสัตว์ไว้ในแปลงเดียวกัน เพราะมองว่าแนวทางนี้ช่วยให้มีอาชีพและสร้างรายได้ที่มั่นคง คุณวีระชัย ศรีสด อยู่บ้านเลขที่ 39 หมู่ที่ 8 บ้านโนนแดง ตำบลยาว อำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ ปัจจุบันทำเกษตรผสมผสานด้วยการเพาะขายพันธุ์ปลาและกบ ปลูกพืชไม้ผล และเลี้ยงสัตว์ พร้อมนำมูลสัตว์และเศษพืชผักมาผลิตปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอก กลับมาใช้ทุกกิจกรรม ทั้งยังแปรรูปปลาและกบเป็นผลิตภัณฑ์อาหารสร้างมูลค่า เสริมรายได้ที่มั่นคง ยั่งยืน กิจกรรมด้านประมง เจ้าของฟาร์มรายนี้เริ่มต้นจากการเพาะพันธุ์ปลาขายก่อน เพราะมองว่าใช้เวลาเลี้ยงไม่นานก็มีรายได้แล้ว พันธุ์ปลาที่เพาะ-ขาย ได้แก่ ปลาหมอชุมพร ปลาดุกบิ๊กอุย ปลาดุกรัสเซีย ปลาตะเพียน ปลานิลแปลงเพศ (จิตรลดา 4) และกบ พันธุ์ปลาที่เพาะขายจะเน้นชนิดที่คนอีสานตอนล่างรู้จักและนิยมกินเพราะตรงกับความต้องการอย่างแท้จริง โดยพันธุ์ที่นิยมมากที่สุดคือปลาดุก ปลาหมอ และปลานิล จะเพาะในบ่อซีเมนต์ก่อนแล้วย้ายไปอนุบาลในบ่อดิน ตอนนี้มีบ่อทั