ปทุมมา เป็นพืชในวงศ์ขิง สกุลขมิ้น เป็นไม้ตัดดอกเมืองร้อนประเภทหัวที่มีศักยภาพในการส่งออก ประเทศคู่ค้าสำคัญคือ สหรัฐอเมริกา เนเธอร์แลนด์ เบลเยียม ญี่ปุ่น อินโดนีเซีย ปากีสถาน มาเลเซีย และจีน โดยส่งออกในลักษณะหัวพันธุ์เพื่อนำไปใช้ปลูกในฤดูกาลถัดไป
ความจริง ดอกอ่อน ดอกแก่ และหน่ออ่อนของปทุมมากินได้ ชาวไทใหญ่นิยมนำดอกอ่อนมาต้มจิ้มน้ำพริกหรือชุบแป้งทอด แต่คนไทยส่วนใหญ่ไม่ค่อยนิยมรับประทานกัน เนื่องจากกลีบดอกมีความแข็งและเหนียวกว่าดอกกระเจียว ซึ่งเป็นพืชตระกูลขิงชนิดเดียวกัน ตลาดในประเทศ นิยมปลูกเพื่อชมความงามของดอกปทุมมาในลักษณะไม้กระถาง ไม้ประดับแปลงและไม้ตัดดอก

ปทุมมาที่ตัดดอกขายมีมูลค่าแตกต่างกันไปตามพันธุ์ สีของดอกก็คือ สีของใบประดับ ที่มีโทนสีแตกต่างกันไป สำหรับปทุมมาโทนสีขาวที่นิยมปลูกเชิงการค้าได้แก่ พันธุ์มอญบลัง พันธุ์ยูคิ พันธุ์สโนว์ไวท์ ส่วนโทนสีชมพูได้แก่พันธุ์เชียงใหม่พิงค์ พันธุ์ซากุระ ส่วนปทุมมาโทนสีเขียวที่มีเสน่ห์ แปลกตาเช่น พันธุ์ช็อกโกแลต พันธุ์มรกต ฯลฯ
ปทุมมาที่ขายเป็นไม้ตัดดอก ราคาเปลี่ยนแปลงตามช่วงฤดู โดยราคาในช่วงฤดู โดยเฉลี่ยอยู่ที่ดอกละ 1 – 3 บาท ส่วนราคานอกฤดู เฉลี่ยดอกละ 8 – 10 บาท หลังหมดฤดูของการตัดดอกแล้ว หัวพันธุ์ปทุมมาก็สร้างมูลค่าได้ โดยเกษตรกรจะขุดหัวพันธุ์ขึ้นมาขายให้ผู้สนใจนำไปใช้ปลูกขยายพันธุ์ในฤดูถัดไป

ปทุมมาพันธุ์ใหม่! “ขาวลำตะคอง”
สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว. หรือ TISTR) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) มีบทบาทสำคัญในการวิจัยและพัฒนา “ดอกปทุมมา” มาอย่างต่อเนื่อง โดยใช้สถานีวิจัยลำตะคอง เป็นแหล่งศึกษาวิจัยการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ปทุมมาให้มีความโดดเด่น สีสันสวยงาม และมีศักยภาพทางการตลาด รวมทั้งผลิตต้นพันธุ์คุณภาพมาตรฐาน เพื่อยกระดับคุณภาพไม้ดอกไทย และถ่ายทอดองค์ความรู้เรื่องการปลูกปทุมมาเชิงการค้าสู่เกษตรกร
ล่าสุด สถานีวิจัยลำตะคอง ได้เปิดตัวปทุมมาพันธุ์ใหม่! “ขาวลำตะคอง” ผลผลิตต้นแบบจากงานวิจัย โดยมุ่งผลิตต้นพันธุ์แบบปลอดโรคด้วยการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ เอกลักษณ์สำคัญของปทุมมาพันธุ์นี้ คือ ดอกใหญ่ สวยโดดเด่น สีขาวสะอาดตา บานทน สวยนาน และทนทานต่อโรคพืช เป็นไม้กระถางอายุยาว เหมาะสำหรับปลูกประดับ และจำหน่ายเป็นไม้ตัดดอกเชิงการค้า ปัจจุบันเปิดจำหน่ายต้นพันธุ์ให้แก่ผู้สนใจในราคากระถางละ 200 บาทเท่านั้น หากใครสนใจสามารถสั่งซื้อได้ทางเบอร์โทร. 098-193-4332

ผู้สนใจสามารถแวะเยี่ยมความงามของปทุมมาพันธุ์ “ขาวลำตะคอง” ได้ที่สถานีวิจัยลำตะคอง เลขที่ 333 หมู่ 12 บ้านแก่งหีบ ถนนมิตรภาพ (กม. 76-77) ตำบลหนองสาหร่าย อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา โทรศัพท์: 044-390-107 เปิดให้บริการวันอังคาร – วันอาทิตย์ เวลา 08:30 น. – 16:30 น. (ปิดวันจันทร์) ติดตามข้อมูลข่าวสารได้ทาง Facebook : สถานีวิจัยลำตะคอง
นอกจากนี้ สถานีวิจัยลำตะคองยังเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านพฤกษศาสตร์การอนุรักษ์พันธุกรรมพืช การเกษตร และท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ รวมทั้งเป็นสถานที่ถ่ายทอดเทคโนโลยีเกษตรและพลังงานสู่ชุมชน ภายในอาคารเรือนกระจกจัดแสดงพรรณไม้หลากหลาย เช่น ไม้ทะเลทราย ไม้อวบน้ำ ไม้หายาก กล้วยไม้ มีพื้นที่ให้บริการลานกางเต็นท์แก่นักท่องเที่ยวอีกด้วย

ปทุมมาพันธุ์ Samuikurenai
นอกจากนี้ วว.ยังประสบความสำเร็จในการพัฒนาปทุมมาลูกผสมพันธุ์ใหม่ เรียกว่า Samuikurenai ซึ่งเป็นสายพันธุ์พิเศษเฉพาะพื้นที่เกาะสมุย (Special Samui Edition) จุดเด่นของ ปทุมมาสายพันธุ์นี้ คือ ได้รับการปรับปรุงพันธุ์ให้มี สารออกฤทธิ์ทางชีวภาพสูงกว่าสายพันธุ์ทั่วไป โดยเฉพาะสารสกัดจากสเต็มเซลล์ดอกปทุมมา ซึ่งมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ และยับยั้งการสร้างเม็ดสีเมลานิน
ผศ.ดร. ณัฐพงค์ จันจุฬา นักวิจัยศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมเกษตรสร้างสรรค์และ ดร.สมกมล อินทวงค์ ศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมผลิตภัณฑ์สมุนไพรในสังกัด วว. ได้ร่วมกันพัฒนาผลงาน สมุยบลูมชีลด์ นวัตกรรมกันแดดสเต็มเซลล์พืชจากดอกปทุมมาสายพันธุ์ใหม่ Samuikurenai สามารถคว้า 2 รางวัลใหญ่จากเวทีประกวดนวัตกรรมนานาชาติ iENA 2025 ณ ประเทศเยอรมนี

นอกจากนี้ วว. เดินหน้าถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีการผลิตปทุมมาปลอดโรค เพื่อยกระดับคุณภาพผลผลิตไม้ดอกเศรษฐกิจ โดยจัดสร้างศูนย์เรียนรู้ต้นแบบบนเกาะสมุย เพื่อส่งเสริมอาชีพและกระจายรายสู่ชุมชน และในปีที่ผ่านมา วว. ได้ร่วมกับหน่วยงานพันธมิตรจัดงาน “ปทุมมา ผกาสวรรค์ งามเฉิดฉัน ในแดนศิลป์” เป็นงานจัดแสดงนิทรรศการดอกไม้และไม้ดอกไม้ประดับ (ดอกปทุมมาหรือทิวลิปสยาม) ณ วัดร่องขุ่น จังหวัดเชียงราย เพื่อส่งเสริมการใช้ประโยชน์จากปทุมมาและกระเจียวในเชิงพาณิชย์ ศิลปวัฒนธรรม และส่งเสริมการท่องเที่ยว
