เปิด 6 สัตว์น่าเลี้ยงสร้างสมดุล-เสริมรายได้ในสวน

หัวใจสำคัญของการเกษตรที่สมดุลนี้ คือการนำสัตว์มาเป็นส่วนหนึ่งของระบบ สัตว์เหล่านี้ไม่ได้เป็นแค่ผู้อยู่อาศัย แต่เป็นเสมือน “บุคลากร” ที่ทำหน้าที่สำคัญ ตั้งแต่การควบคุมศัตรูพืชให้หมดไปโดยไม่ใช้สารเคมี การพรวนดินให้ร่วนซุย ไปจนถึงการผสมเกสรเพื่อเพิ่มผลผลิตให้งอกงาม

เมื่อระบบนิเวศทำงานอย่างสมบูรณ์แบบ ผลิตภัณฑ์พลอยได้จากสัตว์เหล่านี้ก็จะกลายเป็นสินค้าที่มีมูลค่าสูง ทั้งปุ๋ยอินทรีย์ชั้นเลิศ, น้ำผึ้งบริสุทธิ์ หรือไข่จากธรรมชาติ ทำให้สวนของคุณเป็นมากกว่าแหล่งอาหาร แต่เป็นแหล่งรายได้ที่มั่นคงและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

ตามมากันว่า สัตว์ชนิดใดบ้างที่จะมาเป็นหุ้นส่วนสำคัญในการสร้างสรรค์สวนที่สมบูรณ์แบบ ทั้งในแง่ของความสมดุลทางธรรมชาติและการสร้างผลกำไร

1. “ผึ้ง” ผึ้งมีความสำคัญในระบบนิเวศทางธรรมชาติเพราะผึ้งเป็นตัวแพร่กระจายเกสรพืช ช่วยทำให้เกิดการผสมพันธุ์ของพืชในป่าและในการเกษตร ความสมดุลของระบบนิเวศและการอยู่รอดของมนุษย์ขึ้นอยู่กับผึ้งพื้นที่หลายแห่งทั่วโลกพบว่า ประชากรผึ้งลดลงอย่างรวดเร็ว เกิดปรากฏการณ์ “รังผึ้งล่มสลาย” เป็นผลมาจากการใช้สารเคมี ยาฆ่าแมลง และปุ๋ยเคมีอย่างกว้างขวางในพื้นที่การเกษตร ทำให้ผึ้งตายยกรัง

และสิ่งที่สำคัญคือพื้นที่ป่าที่หายไป เปลี่ยนผืนป่าเป็นพื้นที่การเกษตรขนาดใหญ่ และปลูกพืชเชิงเดี่ยว (Monoculture) เมื่อฝูงผึ้งค่อยๆ หายไปในระบบนิเวศส่งผลให้ไม่มีตัวกลางผสมเกสรดอกไม้ในพืช จึงไม่เกิดผลิตผลทางการเกษตร ทั้งพืชผัก ผลไม้ รวมทั้งดอกไม้และพันธุ์ไม้ในป่า ผึ้งจึงเป็นตัวบ่งบอกถึงความอุดมสมบูรณ์ของป่าได้

ดังนั้น เรามาช่วยกันอนุรักษ์ผึ้ง งดการใช้สารเคมีกันเถอะ เพราะอย่าลืมว่า “ผึ้งอยู่ได้ เราอยู่รอด”

ประเทศไทยมีผึ้งหลายชนิด เช่น ผึ้งมิ้ม ผึ้งชันโรง ผึ้งหลวง และผึ้งฟาร์ม แต่ละชนิดมีข้อจำกัดต่างกัน ทั้งรัศมีการหากิน ระดับการลงทุน และความยากในการดูแล ผึ้งโพรงป่าไทยเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่น่าสนใจเพราะเป็นผึ้งที่มีอยู่แล้วตามธรรมชาติทั่วประเทศ เกษตรกรไม่ต้องลงทุนซื้อพันธุ์ แค่รู้จักวิธีล่อให้เข้ากล่องก็สามารถเลี้ยงได้ทันที เคล็ดลับอยู่ที่ 

“การเลือกพันธุ์ ผึ้งโพรงป่าไทยบางรังขยัน ให้น้ำผึ้งต่อลังมากกว่า 10 ขวดต่อรอบ แต่บางรังขี้เกียจ หรือดุ ต่อยเก่ง ให้ผลผลิตน้อยเพียง 2-3 ขวด เกษตรกรจึงต้องสังเกตนิสัยและพฤติกรรมผึ้งก่อนเลี้ยงจริง” และยังต้องการให้ผึ้งโพรงป่า อยู่คู่คนไทย อยู่คู่ป่าไทย และเป็นการอนุรักษ์ผึ้งและป่าด้วย

การเลี้ยงผึ้งโพรงป่าไม่ได้สร้างรายได้เพียงแค่น้ำผึ้งเท่านั้น แต่ยังมีผลผลิตอื่นๆ ที่ช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้เกษตรกรได้หลายทาง น้ำผึ้งที่ได้จากผึ้งโพรงป่าเป็นน้ำผึ้งคุณภาพสูง รสหวานหอมตามธรรมชาติ เพราะผึ้งเก็บน้ำหวานจากดอกไม้ป่าและสวนเกษตรอินทรีย์ การเก็บน้ำผึ้งอย่างถูกวิธีช่วยให้ผึ้งไม่บอบช้ำ รังแข็งแรง และสามารถผลิตน้ำผึ้งต่อเนื่องได้ นอกจากน้ำผึ้งแล้ว เกสรผึ้งก็เป็นสินค้ามูลค่าสูง สามารถเก็บแห้งเพื่อจำหน่ายหรือใช้ในกระบวนการแปรรูปอาหารสุขภาพ ราคาสามารถสูงถึงกิโลกรัมละหลายพันบาท 

ขณะที่ รวงผึ้งสดที่ตักออกจากรังพร้อมน้ำผึ้งสามารถบรรจุกระปุกและจำหน่ายเป็นสินค้าพรีเมียม ราคาจะสูงกว่าน้ำผึ้งธรรมดาเพราะผู้บริโภคสามารถเห็นรวงผึ้งสดและสัมผัสความเป็นธรรมชาติได้เต็มที่ การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากผึ้งโพรงป่ายังช่วยเพิ่มมูลค่าให้เกษตรกรได้อีกหลายเท่า เช่น นำน้ำผึ้งมาหมักเป็นไวน์น้ำผึ้ง ที่มีรสหวานหอมและคุณค่าทางโภชนาการ เป็นสินค้าพรีเมียมที่ตลาดพร้อมจ่ายราคาสูง หรือทำน้ำผึ้งหมัก เป็นเครื่องดื่มสุขภาพ ช่วยระบบย่อยอาหารและมีรสชาติเปรี้ยวหวานตามธรรมชาติ 

ขอบคุณข้อมูลจาก : สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.)
อ่านเทคนิคการเลี้ยงผึ้งเพิ่มเติม https://www.khaosod.co.th/technologychaoban/featured/article_318585

2. “ไส้เดือน” ดินถูกมองว่าเป็นสัตว์ที่เป็นประโยชน์มากกว่าสัตว์ที่เป็นโทษต่อมนุษย์ โดยเฉพาะด้านการปรับปรุงโครงสร้างและเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ให้กับดิน ช่วยพลิกกลับดิน ทำให้เกิดการผสมคลุกเคล้าแร่ธาตุในดิน อีกทั้งยังเป็นการย่อยสลายสารอินทรีย์ในดิน ซากพืช ซากสัตว์ และอินทรียวัตถุต่างๆ ทำให้ธาตุอาหารต่างๆ อยู่ในรูปที่เป็นประโยชน์ต่อพืช เพิ่มและกระจายจุลินทรีย์ในดินที่เป็นประโยชน์ต่อพืช เพราะการชอนไชของไส้เดือนดินทำให้ดินร่วนซุย มีการระบายน้ำ และอากาศดีขึ้น ปัจจุบันมีการนำไส้เดือนมาเลี้ยงสร้างรายได้กันอย่างแพร่หลาย

ถ้าใครเคยเลี้ยงไส้เดือนแล้วจะยิ่งทำเห็นสิ่งมหัศจรรย์ที่เกิดจากไส้เดือนหลายเรื่องด้วยกัน เริ่มตั้งแต่เป็นตัวช่วยย่อยสลายขยะในครัวเรือน เศษผัก เศษผลไม้ เศษหญ้าที่เป็นอินทรียวัตถุที่ย่อยสลายตามธรรมชาติได้เอง และในส่วนของการสร้างรายได้ การเลี้ยงไส้เดือนลงทุนเพียง 1 ครั้ง แต่สร้างรายได้ในระยะยาว ขั้นตอนการเลี้ยง อาหาร ก็ไม่ยุ่งยาก มีแค่มูลวัวซึ่งเป็นวัตถุดิบที่หาได้ง่าย การเลี้ยงไส้เดือนจึงเป็นอะไรที่น่าสนใจมาก ทั้งสร้างปุ๋ย สร้างรายได้ และสร้างสมดุลให้กับระบบนิเวศ

อ่านเทคนิคการเลี้ยงไส้เดือนเพิ่มเติม https://www.khaosod.co.th/technologychaoban/featured/article_272252

3. “กบ” มีบทบาทสำคัญและหลากหลายในระบบนิเวศ โดยทำหน้าที่เป็นผู้ล่าและเหยื่อ ในห่วงโซ่อาหาร ช่วยรักษาสมดุลของสิ่งแวดล้อม

1. การควบคุมศัตรูพืชทางชีวภาพ

กบถือเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อมนุษย์และภาคการเกษตร เพราะทำหน้าที่เป็นตัวห้ำ ธรรมชาติที่ช่วยกำจัดและควบคุมประชากรของสัตว์และแมลงศัตรูพืชได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะในพื้นที่นาข้าว เช่น แมลงศัตรูพืช กบกินแมลงที่เป็นอันตรายต่อพืชผล เช่น เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล และเพลี้ยจักจั่น รวมถึงการควบคุมประชากรสัตว์บางชนิด เช่น ปูนา ซึ่งช่วยลดความเสียหายต่อผลผลิตทางการเกษตร

2. ตัวบ่งชี้ความสมบูรณ์ของระบบนิเวศ

กบเป็นสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำที่มีผิวหนังไวต่อการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อมสูง จึงถือเป็นตัวบ่งชี้สุขภาพของระบบนิเวศ การพบกบจำนวนมากในพื้นที่ใด แสดงถึงความอุดมสมบูรณ์และความสมดุลของสิ่งแวดล้อม ทั้งในด้านคุณภาพน้ำ ดิน และความปลอดจากสารเคมี

3. ประโยชน์ทางเศรษฐกิจ

นอกจากบทบาทเชิงนิเวศวิทยาแล้ว กบยังสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจโดยตรง โดยเป็นแหล่งอาหารของมนุษย์ และเป็น อาชีพที่สามารถเพิ่มรายได้ให้กับเกษตรกร ซึ่งเป็นที่นิยมในการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์

การเพาะเลี้ยงกบ เป็นอาชีพการเกษตรทางด้านการประมงอีกอาชีพหนึ่งที่น่าสนใจ เพราะกบเป็นสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำที่เลี้ยงง่าย กินอาหารน้อย เจริญเติบโตเร็ว ต้นทุนการผลิตต่ำ ใช้เวลาเลี้ยงสั้น สามารถบริโภคได้ตั้งแต่ระยะลูกอ๊อด ลูกกบเล็กไปจนถึงกบขนาดใหญ่ ทั้งนี้ ตลาดทั้งภายในประเทศและต่างประเทศมีความต้องการกบเพื่อการบริโภค และเพื่อใช้ประโยชน์เพิ่มมากขึ้น

ปัจจุบัน มีผู้นำกบไปเพาะขยายพันธุ์และเลี้ยงได้จนประสบความสำเร็จ ทั้งยังมีผู้สนใจในอาชีพการเลี้ยงกบเป็นจำนวนมาก การเลี้ยงกบขนาดใหญ่นั้นจะใช้เวลาเลี้ยง ประมาณ 3-4 เดือน

อ่านเทคนิคการเลี้ยงกบเพิ่มเติม https://www.khaosod.co.th/technologychaoban/techno/fisheries/article_279799

4. “นกกระทา” เป็นสัตว์เลี้ยงที่น่าสนใจสำหรับชาวสวน ด้วยขนาดเล็กแต่มีประโยชน์มากมายในการเสริมสร้างระบบนิเวศในสวนหลังบ้าน

ประโยชน์หลักและประสิทธิภาพ

นกกระทาเป็นสัตว์ที่หาอาหารตามธรรมชาติ พวกมันช่วยควบคุมศัตรูพืชในสวนได้อย่างดีเยี่ยม โดยจะกินแมลงศัตรูพืชทั่วไป เช่น เพลี้ยอ่อน ด้วง และทาก โดยไม่จำเป็นต้องใช้ยาฆ่าแมลงที่เป็นอันตราย

นอกจากนี้ มูลของนกกระทาเป็นปุ๋ยอินทรีย์ชั้นเยี่ยม ที่อุดมด้วยไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม เมื่อพวกมันเดินเตร่ จะช่วยบำรุงดินให้พืชเจริญเติบโตอย่างแข็งแรง

ในด้านการดูแล นกกระทาต้องการพื้นที่น้อยมาก เมื่อเทียบกับไก่ จึงเหมาะสำหรับสวนในเมืองหรือชานเมือง นอกจากนี้ ยังเป็นสัตว์ที่บำรุงรักษาต่ำ แข็งแรง ทนทาน และไม่ค่อยมีโรค ทำให้การดูแลเป็นไปอย่างง่ายดาย

การเลี้ยงนกกระทาจึงเป็นการส่งเสริมวิถีชีวิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ลดปริมาณคาร์บอนฟุตพรินต์ และช่วยส่งเสริมสุขภาพที่ดีของสิ่งแวดล้อมในสวนของคุณ

ในฝั่งเอเชียบ้านเราประเทศญี่ปุ่นถือว่าเป็นประเทศแรกๆ ที่นำนกกระทามาเลี้ยง โดยจุดประสงค์ในการเลี้ยงนกกระทาแรกเริ่มสำหรับชาวญี่ปุ่นคือ การเลี้ยงเพื่อเป็นงานอดิเรกและฟังเสียงร้องเหมือนกับการเลี้ยงนกทั่วๆ ไปในบ้าน

แต่ต่อมาได้มีการพัฒนาสายพันธุ์ของนกกระทาขึ้นมาอีกหลากหลายสายพันธุ์ เพื่อนำเนื้อและไข่ของนกกระทามาขายในเชิงเศรษฐกิจ แต่นกกระทาญี่ปุ่นก็ยังคงเป็นสายพันธุ์ของนกกระทาที่ยังได้รับความนิยมมากที่สุด เพราะสามารถให้ไข่และเนื้อได้มากกว่านกกระทาสายพันธุ์อื่นๆ

อ่านเทคนิคการเลี้ยงไข่นกกระทาเพิ่มเติม
https://www.khaosod.co.th/technologychaoban/featured/article_243476

5. ไก่ การเลี้ยงไก่แบบปล่อยหรือแบบหมุนเวียนในสวนไม่ใช่เพียงแค่การผลิตไข่หรือเนื้อสัตว์ แต่เป็นการนำเอาพลังงานทางธรรมชาติที่มีประสิทธิภาพมาช่วยสร้างสมดุลให้กับระบบนิเวศของพื้นที่เพาะปลูกอย่างแท้จริง ไก่ทำหน้าที่เป็นผู้ควบคุมศัตรูพืชเคลื่อนที่ พวกมันจะคุ้ยเขี่ยดินเพื่อจิกกินตัวหนอน ทาก หอยทาก และแมลงศัตรูพืชต่างๆ ที่ซ่อนตัวอยู่ใต้ดินและบนผิวดินได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ลดการพึ่งพาสารเคมีได้อย่างมาก

นอกจากนี้ พฤติกรรมการคุ้ยเขี่ยดินของพวกมันยังช่วยพรวนดินให้ร่วนซุย มีการระบายน้ำและอากาศที่ดีขึ้น คล้ายกับการไถพรวนดินเบาๆ ขณะเดียวกัน มูลไก่ยังทำหน้าที่เป็นปุ๋ยอินทรีย์ชั้นดีที่อุดมไปด้วยไนโตรเจนสูง เป็นการสร้างวงจรสารอาหารอย่างสมบูรณ์แบบ โดยการเปลี่ยนเศษอาหารหรือวัชพืชที่พวกมันกินเข้าไปให้กลายเป็นสารอาหารที่พืชสามารถนำกลับมาใช้ได้ทันที การจัดการปล่อยไก่เข้าสู่แปลงปลูกอย่างถูกวิธี จึงเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าและยั่งยืนสำหรับสวนเกษตรธรรมชาติของคุณ

โดยแนะนำให้เกษตรกรนำไก่ไข่มาเลี้ยงในอัตราส่วน 20 ตัวต่อ 100 ตารางเมตร เพราะโดยธรรมชาติของไก่ไข่มักมีนิสัยรักอิสระ ต้องการพื้นที่เพียงพอสำหรับการออกกำลังกาย สำหรับไก่ที่ปล่อยเลี้ยงตามธรรมชาติ ส่วนใหญ่จะให้ผลผลิตไข่อยู่ประมาณ 80-90 เปอร์เซ็นต์ แถมมีอายุยืนยาวกว่าไก่ไข่ทั่วไปถึง 3 เท่าตัว

ไข่อินทรีย์ที่เลี้ยงในระบบนี้ จะมีจุดเด่นที่แตกต่างจากไข่ไก่ที่เลี้ยงตามท้องตลาดทั่วไป เนื่องจากไข่ไก่อินทรีย์จะมีความสดใหม่ เมื่อตอกเปลือกไข่จะได้ไข่ไก่ที่จับเป็นก้อนสีเข้มแดงกว่าและไม่มีน้ำเหลว บริเวณเปลือกจะหนากว่าไข่ไก่ทั่วไป เนื่องจากปล่อยเลี้ยงให้คุ้ยหากินปลวกและแมลงในดงกอไผ่ตามธรรมชาตินั่นเอง 

อ่านเทคนิคการเลี้ยงไก่เพิ่มเติม
https://www.khaosod.co.th/technologychaoban/featured/article_31387

6. เป็ด เป็นสัตว์ปีกที่มีประโยชน์ต่อระบบนิเวศการเกษตรอย่างโดดเด่น โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีความชื้นสูงหรือระบบนาข้าวธรรมชาติ เนื่องจากพฤติกรรมการหากินที่แตกต่างจากสัตว์ปีกอื่นๆ พวกมันทำหน้าที่เป็นหน่วยควบคุมศัตรูพืชทางน้ำที่สำคัญ โดยเฉพาะการจัดการกับศัตรูตัวฉกาจอย่าง หอยทาก ทาก และหอยเชอรี่ ที่มักสร้างความเสียหายให้กับแปลงผักและนาข้าว

นอกจากนี้ เป็ดยังช่วยกำจัดวัชพืชอ่อนๆ ที่กำลังเริ่มงอกใหม่ ทำให้พืชหลักสามารถเติบโตได้อย่างไม่มีคู่แข่ง ในขณะที่เป็ดเดินหรือลอยอยู่ในพื้นที่เปียก พวกมันจะช่วยกวนและพรวนผิวหน้าดินอย่างเบามือ ทำให้ดินมีโครงสร้างที่เหมาะสม และเหนือสิ่งอื่นใด มูลของเป็ดซึ่งมีสารอาหารสูงจะถูกปล่อยลงสู่ดินโดยตรง เป็นการให้ปุ๋ยอินทรีย์ตามธรรมชาติที่ช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์และเสริมสร้างวงจรสารอาหารอย่างยั่งยืน การนำเป็ดมาใช้จึงเป็นการผสมผสานระหว่างการผลิตอาหารและการรักษาสิ่งแวดล้อมอย่างชาญฉลาดในฟาร์มเกษตรอินทรีย์

การเลี้ยงเป็ดไข่นอกจากจะมีการจัดสรรพื้นที่อิงตามธรรมชาติเพื่อให้เป็ดได้ผ่อนคลายแล้ว โรงเรือนที่เลี้ยงก็ถือเป็นเรื่องสำคัญ เพราะเป็ดเป็นสัตว์ที่ตกใจง่าย ฉะนั้นแล้ว มาตรฐานโรงเรือนต้องสร้างให้มิดชิด เพื่อป้องกันไม่ให้สัตว์ชนิดอื่นเข้ามารบกวน หรือว่าในบางครั้งบริเวณใกล้โรงเรือนทำกิจกรรมที่ส่งเสียงดัง ก็จะเปิดเพลงคลายเครียดให้เป็ดฟัง เพราะถ้าเป็ดตกใจเมื่อไหร่จะส่งผลต่อปริมาณไข่ที่ลดลงหรือออกไข่ได้ไม่ต่อเนื่อง

โดยการให้อาหารเป็ดแต่ละครั้งมีการคำนวณว่าใน 1 วัน จะให้อาหาร 150 กรัมต่อตัวต่อวัน ด้วยการแบ่งให้วันละ 2 มื้อ คือช่วงหลังจากการเก็บไข่เสร็จ ประมาณ 7 โมงเช้าเริ่มให้อาหารรอบแรก และมื้อเย็นเริ่มให้ตอนประมาณ 4 โมงครึ่ง จากนั้นพอให้อาหารเสร็จก็จะเตรียมมาเปิดห้องฟักไข่ไว้

หากคิดเป็นค่าอาหารเฉลี่ยต่อวัน วันละประมาณ 1,700 บาท สามารถเก็บไข่ได้ทุกวัน วันละประมาณ 21 แผง 1 แผงมี 30 ฟอง ในขนาดไซซ์ที่ได้มาตรฐาน ได้เบอร์ใหญ่มากกว่า 80 เปอร์เซ็นต์ของเป็ดที่เลี้ยง

อ่านเทคนิคการเลี้ยงเป็ดไข่เพิ่มเติม
https://www.khaosod.co.th/technologychaoban/featured/article_209151