แม้ประเทศไทยจะขึ้นชื่อว่าเป็น ‘เมืองอู่ข้าวอู่น้ำ’ แต่ในทางกลับกัน เกษตรกรไทยกลับเป็นกลุ่มอาชีพที่ยากจนเป็นอันดับต้นๆ และที่น่าตกใจยิ่งกว่าคือ ‘หนี้สิน’ ที่เกษตรกรต้องแบกรับไว้ ไม่ใช่หนี้เพื่อการลงทุน แต่เป็นหนี้ที่เกิดจากการนำมาใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน ซึ่งไม่ว่าความล้มเหลวจะเกิดจากฝ่ายใดก็ตาม แต่เกษตรกรสามารถหลุดพ้นจากวงจรหนี้ได้ด้วยตัวเอง
พอต-อภิวรรษ สุขพ่วง บุคคลที่ผู้เขียนยกให้เป็นเกษตรกรตัวอย่างที่มีความรู้ความสามารถรอบด้าน โดยก่อนหน้านี้ได้มีการพูดคุยและนำเรื่องราวของคุณพอตมาเผยแพร่ไปแล้วหลากหลายประเด็น ทั้งเรื่องการทำเกษตรผสมผสาน การจัดสรรพื้นที่เกษตรกรรม ไปจนถึงการจัดการแหล่งน้ำนอกเขตชลประทาน ที่ถ่ายทอดออกมาได้อย่างดีเยี่ยม
วันนี้เทคโนโลยชาวบ้านได้มีโอกาสได้พูดคุยกับคุณพอตอีกครั้ง โดยเปิดประเด็นคำถามไปที่เรื่องปัญหาของพี่น้องเกษตรกร ซึ่งคุณพอตได้สะท้อนว่า นอกจากปัญหาเรื่องแหล่งน้ำแล้ว ก็คงจะเป็นเรื่องหนี้สิน ที่เป็นปัญหาใหญ่ลำดับต้นๆ ของเกษตรกรไทย ดังนั้น เกษตรกรควรหยุดวงจรการกู้หนี้ยืมสิน และหันกลับมาพึ่งพาตัวเองให้ได้มากที่สุด
แนวทางหยุดวงจรหนี้ที่ดีที่สุด
คือการติดอาวุธความรู้ให้เกษตรกร
คุณพอตสะท้อนปัญหาหนี้เกษตรกรว่า การแก้ปัญหาเรื่องหนี้ของเกษตรกรไม่ใช่แค่เรื่องการเพิ่มราคาผลผลิตทางการเกษตร เพราะว่ากำไรของเกษตรกรจริงๆ แล้วไม่ได้มาจากราคาของผลผลิต แต่กำไรของเกษตรกรคือส่วนต่างระหว่างต้นทุนแต่ที่ผ่านมาเกษตรกรส่วนใหญ่มองข้ามเรื่องของต้นทุนการผลิตไป เช่น ค่าเมล็ดพันธุ์ ค่าเครื่องจักร ค่าพลังงาน หมดไปเท่าไหร่ไม่เคยมีการจดบันทึก ซึ่งส่วนนี้ก็ต้องให้หน่วยงานภาครัฐเข้ามาสนับสนุนองค์ความรู้ด้วย ถ้าสามารถลดได้สัก 1 ใน 4 ส่วน สมมุติข้าวตันละ 6,000-7,000 บาทก็อยู่ได้
“จากที่ได้ลงไปคุยกับพี่น้องเกษตรกรจริงๆ พบว่า 10 คนที่ถาม ไม่มีใครตอบเลยว่ากู้เงินมาซื้อปุ๋ย ซื้อเมล็ดพันธุ์ เตรียมแปลงเกษตร แต่ทุกคนตอบเหมือนกันว่า “กู้ไปจ่ายค่าเทอมลูก กู้ไปซื้อกับข้าว ซื้อเครื่องอุปโภคบริโภค” นี่คือสัญญาณว่าอาชีพหลักมันล้มแล้ว เพราะเงินที่กู้มาไม่ได้เอามาต่อทุนเลย พอกู้มาเพื่อกินยังไงก็ไม่รอด สุดท้ายที่ดินทำกินที่เป็นฟางเส้นสุดท้ายก็หลุดมือ ต้องกลายเป็นลูกจ้างในที่ดินตัวเอง นี่คือสิ่งที่น่ากลัวที่สุด เพราะฉะนั้นทางรอดของเกษตรกรคือองค์ความรู้ ถ้าหากยังหาเงินไม่ได้ ก็ต้องหยุดใช้เงินให้ได้ก่อน”
อย่างตอนนี้ไร่สุขพ่วงได้เป็นศูนย์พักหนี้ของธนาคารแห่งหนึ่ง ที่เน้นการบ่มเพาะคนให้ยืนด้วยลำแข้งตัวเอง คือช่วงพักหนี้เราไม่ได้สอนให้เขาไปหาอาชีพใหม่ แต่สอนให้ “ลดต้นทุนชีวิต” เพราะการหาเงินยากกว่าการใช้เงิน อย่างที่ผ่านมาเคยเสียเงินซื้อกับข้าว ซื้อไข่ไก่เข้าบ้าน เราก็สอนให้เลี้ยงไก่ไข่ 10 ตัว แต่เงื่อนไขคือ “ห้ามซื้ออาหารเม็ด” เพราะถ้าต้องซื้ออาหารเลี้ยงไก่ สู้ไปซื้อไข่เบอร์สามกินยังถูกกว่า
ที่นี่จึงสอนให้เอาพืชในท้องถิ่นมาทำอาหารสัตว์เอง เช่น เอาหยวกกล้วยมาหมัก ใช้กระถินให้โปรตีน หรือเลี้ยงหนอนแมลงวันลาย พอเกษตรกรทำอาหารสัตว์เองได้ ไก่ 10 ตัวที่เลี้ยงไว้ก็อยู่ได้ด้วยเศษอาหารและทรัพยากรในบ้าน ไข่ที่ได้ก็กลายเป็นโปรตีนเลี้ยงลูกเมียประคับประคองครอบครัวให้รอดตายในช่วงพักหนี้ได้จริง ไม่ใช่แค่พักหนี้แล้วอยู่เฉยๆ แต่ต้องพักเพื่อตั้งสติและพัฒนาทักษะ
“หลายคนเป็นหนี้เพราะความโลภและการไม่ประมาณตน มักจะมีคนมาโฆษณาขายฝันว่าลงทุนทำโรงเรือนราคาแสนหนึ่ง ปลูกมะเขือเทศพรีเมียมแล้วจะคืนทุนไว ทั้งที่มะเขือเทศบ้านๆ ก็ขายได้ หรือบางคนแห่ไปปลูกทุเรียนตามกระแสโดยไม่มีความรู้ สุดท้ายเจ๊ง ทิ้งโรงเรือนร้างให้ดูต่างหน้า สิ่งเหล่านี้คือภาพความล้มเหลวที่รัฐต้องเอามาฉายซ้ำๆ ให้เกษตรกรเกรงกลัวต่อการเป็นหนี้
และสิ่งที่น่าตกใจยิ่งกว่าคือ คนที่อยู่ในเขตชลประทานที่มีน้ำพร้อม กลับมีหนี้มากกว่าคนนอกเขตเสียอีก เพราะพอมีน้ำก็ขยันลงทุนทำนาปรังปีละ 3 ครั้ง ทุ่มเงินลงไปโดยไม่ได้เปลี่ยนพฤติกรรมหรือจิตสำนึก สุดท้ายก็กลับมาเป็นหนี้เหมือนเดิม เพราะฉะนั้นการให้แค่โครงสร้างพื้นฐาน น้ำไหล ไฟสว่าง มันไม่พอ ถ้าไม่เปลี่ยนระดับปัญญาและปรัชญาการใช้ชีวิต”
เปลี่ยนตั้งแต่ผู้ให้ทุน ถึงตัวเกษตรกร
คุณพอตฝากทิ้งท้ายถึง “ฝั่งผู้ให้ทุน” ทางออกคือต้องหยุดนโยบาย “หว่านแห” แต่ต้อง “คัดคน” ใครที่มีแผนธุรกิจดี มีความเพียรพยายาม ควรได้รับโอกาสและเงินทุนตั้งตัวก้อนใหม่ เช่น คนที่อยากเปลี่ยนจากปลูกอ้อยส่งโรงงาน มาทำรถเข็นคั้นน้ำอ้อยขายเองโดยใช้ทรัพยากรเดิมที่มีอยู่ รัฐต้องสนับสนุนคนแบบนี้
“สุดท้ายแล้ว การแก้หนี้เกษตรกรต้องเริ่มที่การศึกษาและการบ่มเพาะให้คน “รู้จักตน ประมาณตน” รัฐบาลต้องทำให้เห็นว่ามีเคสที่หลุดพ้นจากความจนได้จริงมาถ่ายทอดวิถีชีวิตให้คนอื่นดู เพราะตัวอย่างความสำเร็จมีค่ามากกว่าคำพูดขายฝัน” คุณพอต กล่าวทิ้งท้าย
หลายปีที่ผ่านมา สำนักงานปศุสัตว์อำเภอศรีเชียงใหม่ จังหวัดหนองคาย ได้เข้ามาสนับสนุนองค์ความรู้เพื่อพัฒนาระบบการเลี้ยงไก่ไข่ของเกษตรกรรายย่อยในพื้นที่ จากเดิมที่เคยเน้นการเลี้ยงบนกรงตับ มาเป็นการเลี้ยงแม่ไก่อารมณ์ดี ที่ใช้ระบบการปล่อยอิสระ เน้นการใช้วัตถุดิบท้องถิ่นเป็นอาหารสัตว์ เพื่อลดต้นทุนในการเลี้ยง กลายเป็นรูปแบบการเลี้ยงที่ได้รับความสนใจจากเกษตรกรในพื้นที่เป็นอย่างมาก เพราะลดต้นทุนโรงเรือน มีพื้นที่ปล่อยลานแบบอิสระ แม่ไก่มีความสุข สามารถให้ไข่ได้ มาตรฐานและปลอดสารตกค้าง เกษตรกรมีไข่ไว้บริโภคในครัวเรือน เหลือบริโภคสามารถจำหน่ายในชุมชน เลี้ยงอย่างไร สูตรการเลี้ยงแม่ไก่อารมณ์ดีนั้น แนะนำให้เกษตรกรเลี้ยงในอัตรา เพศผู้ 1 ตัวต่อเพศเมีย 5 ตัว โดยเลี้ยงไก่ 5 ตัวต่อตารางเมตร รอบโรงเรือนมีพื้นที่ปล่อยลานแบบอิสระ 10-15 ตารางเมตรต่อตัว มีรั้วสามารถป้องกันศัตรูและสัตว์พาหะได้ แม่ไก่จะเริ่มให้ไข่ฟองแรก เมื่ออายุ 4 เดือน 6 วัน ดูแลสุขภาพสัตว์ แนะนำให้เกษตรกรทำวัคซีนป้องกันโรคระบาดที่สำคัญในไก่ไข่ และการถ่ายพยาธิ รวมทั้งหมั่นสังเกตอาการ สุขภาพของสัตว์ปีก เสริมวิตามิน เกลือแร่ การจัดการสิ่งแวดล้อม
(กาฬสินธุ์) 18 กรกฎาคม 2569 – บริษัท อีสท์ เวสท์ ซีด จำกัด ผู้ผลิตและจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ตราศรแดง และ บริษัท ยารา (ประเทศไทย) จำกัด ผู้นำด้านนวัตกรรมธาตุอาหารพืช เดินหน้าความร่วมมือเชิงกลยุทธ์ครั้งสำคัญ เพื่อบูรณาการองค์ความรู้ด้านการเกษตรระดับสากลส่งมอบสู่เกษตรกรไทย ภายใต้แนวคิด “ศรแดงคู่ยารา ผสานสองพลังคุณภาพ ยกระดับเกษตรกรรมไทย” โดยได้จัดงาน “ฟิลด์เดย์แตงโมพรีเมียม ยกระดับผลผลิตให้ยอดเยี่ยม” ณ จังหวัดกาฬสินธุ์ เพื่อเป็นพื้นที่นำร่องแสดงผลลัพธ์ความสำเร็จของการผนึกกำลังในครั้งนี้ นายสิปปกร ถาวรวันชัย ผู้จัดการฝ่ายขาย บริษัท ยารา (ประเทศไทย) จำกัด และ นายอิสระ วงศ์อินทร์ Head of Marketing บริษัท อีสท์ เวสท์ ซีด จำกัด นายอิสระ วงศ์อินทร์ Head of Marketing บริษัท อีสท์ เวสท์ ซีด จำกัด เปิดเผยว่า “อีสท์ เวสท์ ซีด มีจุดยืนที่ชัดเจนในการมุ่งเน้นวิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์ เพื่อให้ได้สุดยอดสายพันธุ์ที่ตอบโจทย์ตลาด อย่างไรก็ตามเมล็ดพันธุ์ชั้นเยี่ยมเปรียบเสมือนเครื่องยนต์สมรรถนะสูง ที่จะแสดงศักยภาพสูงสุดได้ก็ต่อเมื่อได้รับเชื้อเพลิงที่ถูกต้อง นั่นคือ องค์ความรู้เรื่องธาตุอาหาร เราจึงมองหาพันธมิตรที
ภาคการเกษตรไทยกำลังเผชิญความท้าทายครั้งสำคัญจากความผันผวนของสภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะวิกฤตการณ์ ซูเปอร์เอลนีโญ (Super El Niño) ปี 2569–2570 ที่คาดว่าจะส่งผลกระทบต่อเนื่อง ทั้งปัญหาฝนทิ้งช่วง ภัยแล้ง และปริมาณน้ำต้นทุนที่ลดลง ซึ่งอาจยืดเยื้อถึง 2 ปี กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงเร่งยกระดับศักยภาพ อาสาสมัครเกษตร (อกษ.) และ อาสาสมัครเกษตรหมู่บ้าน (อกม.) ให้เป็นกำลังสำคัญในการเชื่อมโยงข้อมูล ถ่ายทอดองค์ความรู้ และสนับสนุนการบริหารจัดการน้ำในระดับพื้นที่ เพื่อเสริมความพร้อมรับมือสถานการณ์และลดผลกระทบต่อเกษตรกร นางสาวนฤมล สงวนวงศ์ รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า การพัฒนาอาสาสมัครเกษตรในยุคปัจจุบันไม่ได้มุ่งเพียงการรับมือกับปัญหาเฉพาะหน้า แต่เป็นการยกระดับศักยภาพรอบด้าน เพื่อก้าวสู่การเป็น “เกษตรกรอัจฉริยะ” ผ่านการบูรณาการความร่วมมือกับสถาบันการศึกษาและภาคีเครือข่าย ให้มีทั้งองค์ความรู้ เครื่องมือดิจิทัล และทักษะด้านการบริหารจัดการน้ำที่ทันสมัย กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้ร่วมกับสถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ (องค์การมหาชน) และสถาบันวิจัยและให้คำปรึกษาแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ดำเนินโครงการพัฒนาศักยภาพอาสาส
อากาศที่ร้อนขึ้น ฝนที่ตกไม่ตรงฤดู และภัยแล้งที่ยาวนานกว่าเดิม ไม่ใช่เรื่องของการคาดเดาอีกต่อไป เพราะวันนี้โลกกำลังใช้ข้อมูลจากอวกาศมาช่วยมองเห็นสิ่งที่จะเกิดขึ้นล่วงหน้าหลายประเทศนำข้อมูลดาวเทียมมาวิเคราะห์สภาพภูมิอากาศเพื่อเตรียมรับมือ ขณะที่ประเทศไทยเองก็ใช้เทคโนโลยีเดียวกันในการเฝ้าระวังภัยแล้งและติดตามผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับภาคการเกษตร ก่อนที่ความเสียหายจะเกิดขึ้นจริงในแปลงของเกษตรกร หนึ่งในหน่วยงานที่ทำงานอยู่เบื้องหลังข้อมูลเหล่านี้ คือ สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA โดย คุณวรนุช จันทร์สุริย์ นักภูมิสารสนเทศชำนาญการพิเศษ อธิบายว่า การติดตามปรากฏการณ์เอลนีโญของไทย ไม่ได้อาศัยเพียงการพยากรณ์อากาศเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงข้อมูลจากหน่วยงานระดับโลกเข้ากับข้อมูลดาวเทียม เพื่อประเมินสถานการณ์และแจ้งเตือนให้ประชาชน โดยเฉพาะเกษตรกร เตรียมพร้อมรับมือได้ล่วงหน้า คุณวรนุช เล่าว่า GISTDA อ้างอิงข้อมูลจาก NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) หรือองค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นหน่วยงานที่หลายประเทศ รวม
