หลายฝ่ายออกมาเตือนประชาคมโลก กำลังเผชิญภาวะโลกเดือดรุนแรงที่สุดในรอบกว่า 140 ปีจากปรากฏการณ์ “ซูเปอร์เอลนีโญ” โดยจะเริ่มส่งผลชัดเจนตั้งแต่ปลายปี 2569 – 2570 ทำให้เกิดภัยแล้งจัด อุณหภูมิสูงขึ้น ฝนทิ้งช่วง และปริมาณฝนลดลงกว่าปกติ10-30% ส่งผลให้ปริมาณน้ำในเขื่อนหลักลดลงอย่างรวดเร็ว นับเป็นความท้าทายสำคัญ ที่ภาคเกษตรต้องเร่งปรับตัวเช่น ปลูกพืชทนแล้งที่ใช้น้ำน้อยและติดตามข่าวพยากรณ์อากาศจากกรมอุตุนิยมวิทยาเป็นระยะ เพื่อวางแผนการใช้น้ำอย่างมีประสิทธิภาพ ลดความเสี่ยงจากสภาพอากาศที่แปรปรวนฉับพลัน
มังคุดชะอวดก้าวสู่ ‘สมาร์ทฟาร์ม’ สู้โลกเดือด
เคล็ดลับการทำเกษตรยุคใหม่ ของมังคุดชะอวดไม่ได้มีดีแค่รสชาติ ตอนนี้มี ‘เทคโนโลยี’ มาเสริมทัพ เกษตรกรผู้ปลูกมังคุดในพื้นที่ 5 ตำบลของอำเภอชะอวด ได้แก่ ตำบลเกาะขันธ์ ตำบลท่าประจะ ตำบลท่าเสม็ด ตำบลเขาพระทองและตำบลวังอ่าง เปลี่ยนการเกษตรแบบลองผิดลองถูก เป็นการเกษตรแบบแม่นยำ เปลี่ยนสวนมังคุดแบบเดิมให้เป็นสวนเกษตรอัจฉริยะ ที่สั่งการได้ด้วยข้อมูล
นวัตกรรมดังกล่าวเป็นผลงานของ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ประกอบด้วยระบบเซนเซอร์อัจฉริยะ ตรวจวัดความชื้นในดิน อุณหภูมิ และสภาพอากาศในสวนมังคุดแบบ Real-time การวิเคราะห์ด้วย AI ใช้ข้อมูลนิเวศวิทยามาพยากรณ์ช่วงเวลาที่เหมาะสมในการใส่ปุ๋ยและดูแลรักษา Dashboard ควบคุมง่าย เกษตรกรสามารถดูสถานะของสวนผ่านมือถือ ช่วยลดต้นทุนแรงงานและทรัพยากร
นอกจากนี้มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ภายใต้การสนับสนุนของ หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่ (บพท.) .ได้ถ่ายทอดความรู้สู่การปฏิบัติจริงโดยการสร้างนวัตกรชาวบ้าน ในการจัดการอบรมความรู้นวัตกรรมพร้อมใช้สมาร์ทฟาร์ม ส่งเสริมการผลิตปุ๋ยอินทรีย์จากใบมังคุด และน้ำหมักจากเปลือกมังคุด สามารถวางแผนจัดการผลผลิตสู้อากาศร้อนแล้งได้ดีขึ้น ควบคู่กับการลดต้นทุน เพิ่มผลผลิตที่ได้คุณภาพผ่านเกณฑ์มาตรฐานในการส่งออก
กลุ่มแปลงใหญ่มังคุด ตำบลเกาะขันธ์(กลุ่มชะอวดพูนผล)
กลุ่มแปลงใหญ่มังคุด ตำบลเกาะขันธ์ (กลุ่มชะอวดพูนผล) เป็นหนึ่งในชุมชนต้นแบบที่นำนวัตกรรมสมาร์ทฟาร์มมาใช้ในการเพาะปลูกมังคุด กลุ่มแห่งนี้มีความเข้มแข็งในการบริหารจัดการและการขับเคลื่อนกลุ่ม โดยทางกลุ่มได้มีการวิเคราะห์ pain point ของปัญหาที่ส่งผลต่อรายได้ของกลุ่มเกษตรกร ตลอดจนการหามาตรการแนวทางการแก้ไขปัญหา พร้อมวางแผนขับเคลื่อนให้กลุ่มเกษตรกรมีรายได้เพิ่มตามเป้าหมาย 3 เท่าในปี 2570
ปัจจุบัน กลุ่มมีการควบคุมคุณภาพตั้งแต่ในแปลงเกษตร จนถึงตลาดส่งออก ส่วนผลผลิตมังคุดตกเกรด ทางกลุ่มนำมาสร้างมูลค่าเพิ่มในรูปแบบไวน์มังคุด มังคุดคัดลอยแก้ว น้ำมังคุดพร้อมดื่ม ฯลฯ ภายใต้แบรนด์ CPP เพื่อสร้างงาน สร้างอาชีพ เพิ่มรายได้ ลดรายจ่ายตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง นอกจากนี้ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนมังคุดชะอวดพูนผล ได้นำเสนอโครงการ “การส่งเสริมความยั่งยืนในการผลิตมังคุดชะอวดส่งออก” ต่อมูลนิธินวัตกรรมทางสังคม เพื่อขอรับการสนับสนุนครุภัณฑ์และเครื่องมือที่จำเป็นในการผลิตมังคุดส่งออกตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำและปลายน้ำ เพื่อสร้างรายได้อย่างยั่งยืนแก่ชุมชน
พ.ท.กมล ชูละเอียด ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มมังคุดชะอวดพูนผล บ้านควนดินแดง หมู่ 4 ต.เกาะขันธ์ อ.ชะอวด จ.นครศรีธรรมราช(โทร 086-9473950) กล่าวว่า ที่ผ่านมาทางมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ได้ถ่ายทอดความรู้การผลิตมังคุดคุณภาพที่ปลอดภัยต่อผู้บริโภคและสิ่งแวดล้อมโดยใช้นวัตกรรมสารชีวภัณฑ์ต่างๆ รวมทั้งส่งเสริมการใช้นวัตกรรมสมาร์ทฟาร์ม โดยเกษตรกรสามารถใช้สมาร์ทโฟนดูข้อมูลสภาพอากาศและความชื้นได้ ทำให้เกษตรกรไม่รดน้ำเกินความจำเป็น ช่วยประหยัดน้ำ ลดค่าใช้จ่าย นอกจากนี้ยังส่งเสริมการผลิตปุ๋ยอินทรีย์จากใบมังคุด ช่วยปรับปรุงคุณภาพดินและลดการใช้สารเคมี
แปลงใหญ่มังคุดตำบลวังอ่าง
คุณสุพจน์ ขำเกตุ ประธานแปลงใหญ่มังคุดตำบลวังอ่าง หมู่ที่ 7 ตำบลวังอ่าง อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช ถือเป็นหนึ่งในนวัตกรชุมชนที่เป็นฟันเฟืองสำคัญในการส่งต่อความรู้สวนมังคุดอัจฉริยะที่มีระบบพยากรณ์แม่นยำ ลดความเสี่ยงจากสภาพอากาศที่แปรปรวนด้วยข้อมูลเชิงนิเวศวิทยา สู่เพื่อนเกษตรกรให้พึ่งพาตนเองได้และสร้างชุมชนเข้มแข็งได้อย่างยั่งยืน
คุณสุพจน์มีพื้นที่ปลูกมังคุดเนื้อที่ 8 ไร่ในบ้านเกาะร้าว ตำบลวังอ่าง จังหวัดนครศรีธรรมราช แม้ เจอสภาพอากาศ แห้งแล้ง ฝนไม่ตก แต่คุณสุพจน์ใช้ความรู้และนำนวัตกรรม IoT ตรวจวัดความชื้นในดินอย่างแม่นยำมาประยุกต์ใช้ จึงสามารถบริหารจัดการน้ำได้อย่างเหมาะสมกับความต้องการของพืช ทำให้มังคุดในฤดู สามารถผลิดอกออกผลได้เต็มต้น ส่วนการผลิตมังคุดนอกฤดู คุณสุพจน์ก็ใช้ระบบสมาร์ทฟาร์ม มาใช้ควบคุมปริมาณน้ำอย่างเป็นระบบเพื่อ “หลอก” ให้ต้นมังคุดพร้อมสำหรับการออกดอกนอกฤดูกาล เพื่อเปลี่ยนมังคุดให้เป็น “ทองคำ” ในช่วงที่ตลาดต้องการ
ในภาวะที่โลกกำลังเผชิญกับปรากฏการณ์เอลนีโญที่ส่งผลกระทบไปทั่วทุกหย่อมหญ้า แน่นอนว่ากลุ่มที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดคือเกษตรกรที่ต้องพึ่งพาน้ำในการทำมาหากิน เมื่อเกิดสภาวะฝนทิ้งช่วง ปริมาณน้ำฝนสะสมต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ ส่งผลให้ระดับน้ำในเขื่อนหลักลดลงจนเสี่ยงต่อการเกิดวิกฤตภัยแล้งอย่างรุนแรง “โคก หนอง นา โมเดล” จึงถือเป็นอีกหนึ่งแนวทางสำคัญที่จะเข้ามาช่วยบรรเทาและแก้ปัญหาเหล่านี้ แม้ในบางพื้นที่อาจจะยังไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาได้เต็ม 100 เปอร์เซ็นต์ แต่อย่างน้อยก็เป็นเสมือนหลักประกัน ที่ช่วยทุเลาความเดือดร้อน ช่วยให้เกษตรกรรอดพ้นจากภัยแล้ง และยังสามารถสร้างรายได้เลี้ยงปากท้องจากพืชผลที่ปลูกไว้ได้ในคราวเดียวกัน คุณรินทร์-นรินทร์ แสงพิชัย อดีตเทรดเดอร์หนุ่มผู้เคยใช้ชีวิตในเมืองหลวง แต่เมื่อต้องเผชิญกับวิกฤตโควิด-19 ทำให้ทุกอย่างหยุดนิ่ง และไม่สามารถออกไปใช้ชีวิตตามปกติได้ จึงเกิดความเบื่อหน่ายและทำให้ได้ตระหนักถึงความไม่มั่นคงในชีวิตเมื่อยามอาหารเริ่มขาดแคลน กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เขาตัดสินใจกลับมาตั้งหลักที่บ้านเกิดในจังหวัดเชียงราย เพื่อพลิกฟื้นผืนดินทำกินเดิมของครอบครัว และก้าวสู่บทบาทผู้ก
คณะกรรมการบริหารกองทุนฟื้นฟูฯ อนุมัติ 25 แผนองค์กรเกษตรกร เตรียมพร้อมงานฟื้นฟูและพัฒนาทั่วประเทศ นางวรรณี มหานีรานนท์ เลขาธิการสำนักงานกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร (กฟก.) และในฐานะเลขานุการคณะกรรมการบริหารกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร เปิดเผยว่า สำนักงาน กฟก. ได้จัดประชุมคณะกรรมการบริหารกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร ครั้งที่ 23/2569 โดยมี นายกุญชร สุธรรมวิจิตร ทำหน้าที่ประธานการประชุม ซึ่งที่ประชุมได้พิจารณาอนุมัติแผนองค์กรเกษตรกร จำนวน 25 แผน โดยไม่ผูกพันงบประมาณ ประกอบด้วย โครงการเงินกู้ยืม 8 แผน โครงการเงินอุดหนุน 6 แผน และโครงการเงินอุดหนุนกรณีภัยพิบัติ 11 แผน เพื่อเตรียมความพร้อมในการขับเคลื่อนโครงการฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกรในทุกภูมิภาคของประเทศ สำหรับโครงการที่มีวงเงินเกิน 500,000 บาท คณะกรรมการบริหารฯ ได้อนุมัติเงินกู้ยืมให้แก่องค์กรเกษตรกร จำนวน 2 โครงการ วงเงินรวม 1,900,000 บาท ได้แก่ โครงการพัฒนาการแปรรูปพืชสมุนไพร (ข่าตากแห้ง) ของกลุ่มบ้านทรายงาม 2 จังหวัดอุตรดิตถ์ และโครงการรวบรวมผลผลิตเกษตรอินทรีย์และการแปรรูป ของกลุ่มฮักน้ำจาง จังหวัดลำปาง นอกจากนี้ที่ประชุมยังรับทราบผลการเบิกจ่า
แม้โรคใบด่างมันสำปะหลังจะยังคงเป็นวิกฤตสำคัญ ที่สร้างความเสียหายให้กับแปลงปลูกทั่วประเทศ แต่เกษตรกรต้นแบบในจังหวัดระยองกลับพิสูจน์ให้เห็นว่า หากเริ่มต้นด้วย “ท่อนพันธุ์สะอาด” ควบคู่กับการวิเคราะห์ดินและจัดการธาตุอาหารอย่างถูกต้อง ก็สามารถยกระดับผลผลิตได้ถึง 6 ตันต่อไร่ พร้อมลดความเสี่ยงจากโรค และเพิ่มรายได้อย่างเป็นรูปธรรม นี่คือแนวทางที่กรมวิชาการเกษตรกำลังผลักดันให้เกิดขึ้นในพื้นที่ปลูกมันสำปะหลังทั่วประเทศ เพื่อฟื้นศักยภาพการผลิตของพืชเศรษฐกิจที่มีความสำคัญต่ออุตสาหกรรมอาหาร อาหารสัตว์ แป้ง เอทานอล และการส่งออกของไทย คุณศศิญา ปานตั้น รองอธิบดีกรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า ปัญหาโรคใบด่างมันสำปะหลังในแต่ละพื้นที่ มีความรุนแรงและลักษณะการระบาดแตกต่างกัน การแก้ปัญหาจึงไม่สามารถใช้แนวทางเดียวได้ทั้งหมด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการเริ่มต้นด้วย “ท่อนพันธุ์สะอาด” เพราะโรคใบด่างเกิดจากเชื้อไวรัส ไม่สามารถรักษาให้หายได้ เมื่อแปลงปลูกติดโรคแล้ว สิ่งที่ต้องทำคือกำจัดต้นที่เป็นโรคและป้องกันไม่ให้แพร่กระจายไปยังพื้นที่อื่น กรมวิชาการเกษตรจึงเร่งถ่ายทอดองค์ความรู้แก่เกษตรกร ตั้งแต่การคัดเลือกท่อนพันธุ์ที
อีกไม่นานประเทศไทยจะได้เป็นเจ้าภาพจัดงานระดับโลก ที่รวมเอาความงดงามของพืชพรรณ เทคโนโลยีด้านการเกษตร และวัฒนธรรมจากหลายประเทศ มาไว้ในที่เดียว กับ งานมหกรรมพืชสวนโลกจังหวัดอุดรธานี พ.ศ. 2569 ซึ่งจะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 ถึงวันที่ 14 มีนาคม 2570 รวมระยะเวลา 134 วัน ณ พื้นที่ชุ่มน้ำหนองแด ตำบลกุดสระ อำเภอเมือง จังหวัดอุดรธานี ถือเป็นอีกหนึ่งงานสำคัญที่เปิดโอกาสให้ประชาชนได้ท่องเที่ยว เรียนรู้ และสัมผัสประสบการณ์ใหม่ๆ ผ่านโลกของพืชสวนและนวัตกรรมด้านการเกษตร พร้อมช่วยสร้างสีสันให้กับการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ อธิบดีกรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า ขณะนี้การเตรียมความพร้อมของงานมีความคืบหน้าอย่างมาก และพร้อมเกือบสมบูรณ์แล้ว โดยการจัดสวนภายในพื้นที่งานดำเนินการไปได้เกือบ 100% เหลือเพียงสวนขององค์กรภายในประเทศบางส่วน และสวนจากนานาชาติอีก 15 ประเทศ ที่กำลังทยอยเข้ามาดำเนินการจัดแสดง ซึ่งหลายองค์กรได้เริ่มเข้าพื้นที่แล้ว ถือเป็นความคืบหน้าที่สำคัญก่อนการเปิดงานอย่างเป็นทางการ นอกจากพื้นที่จัดแสดงสวนแล้ว อาคารสำคัญภายในงานจำนวน 4-5 หลัง ก็สร้
