เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2569 ที่อาคารข่าวสด แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพฯ เทคโนโลยีชาวบ้าน ในเครือมติชน จัดสัมมนางาน “เทคโนโลยีชาวบ้าน NEXT MOVE เกษตรไม่เหมือนเดิม” งานที่จะพลิกอนาคตเกษตรไทย เพราะยุคนี้แค่ “ปลูกเก่ง” ไม่พออีกต่อไป แต่ต้อง “คิดเป็น ขายเป็น และปรับตัวเป็น” ตั้งแต่เวลา 10.00-16.00 น.
เวลา 14.30-15.30 น. เข้าสู่ช่วง Special Talks หัวข้อ เปลี่ยนเศษไม้ในสวนเป็น ‘ถ่านไบโอชาร์’ สูตร ‘กู้ดินโทรม’ ปลูกพืชเงินล้าน นำโดย คุณเจนนิเฟอร์ อินเนส-เทเลอร์ อินฟลูเอนเซอร์ TikTok ชื่อดังเจ้าของช่อง “น้องเจนทำฟาร์ม” และ คุณณัฐวุฒิ จันทร์เรือง เจ้าของจันทร์เรืองฟาร์ม จ.จันทบุรี
ในตอนหนึ่ง คุณเจนนิเฟอร์ กล่าวว่า “เจนโตมากับการเกษตรตั้งแต่เด็ก เห็นคุณพ่อคุณแม่ทำอินทรีย์มาตลอด จึงเกิดคำถามว่าจะทำอย่างไรให้ผืนดินเดิมยืนยาวและยั่งยืนยิ่งขึ้น จุดนั้นเองที่ทำให้เจนตัดสินใจหันมาศึกษาเรื่องการฟื้นฟูดินอย่างจริงจัง
ช่วงแรก สิ่งที่เจนทำอาจดูขัดกับความรู้สึกของคนทั่วไป แต่ผ่านไป 7 ปีของการลองผิดลองถูกในแนวทาง ‘เกษตรฟื้นฟู’ เจนได้เห็นการเปลี่ยนแปลงที่น่าทึ่ง ธรรมชาติเริ่มกลับมาสมบูรณ์ ไส้เดือนและระบบนิเวศในดินที่เคยหายไปก็เริ่มกลับมา
แน่นอนว่าปัญหาดินเสื่อมโทรมในปัจจุบันต้องใช้เวลาในการเยียวยา แต่ด้วยเทคนิคที่ถูกต้อง ประกอบกับศักยภาพของประเทศไทยที่มีธรรมชาติหมุนเวียนเร็ว ทำให้การฟื้นฟูดินเกิดขึ้นได้ไวมาก มันจึงเป็นช่องว่างและโอกาสสำคัญที่เราอยากจะต่อยอด พร้อมเปิดพื้นที่แชร์ประสบการณ์นี้ให้กับทุกคน”
คุณเจนกล่าวเพิ่มเติมว่า “วันนี้วิกฤตดินเสื่อมโทรมและการปนเปื้อนไม่ได้เกิดขึ้นแค่เฉพาะพื้นที่ภาคอีสาน แต่กำลังกลายเป็นปัญหาร่วมที่กระจายไปทั่วทุกภูมิภาคทั่วประเทศ ทางออกสำคัญที่เข้ามาตอบโจทย์การฟื้นฟูระบบนิเวศใต้ดินได้อย่างมีประสิทธิภาพ คือการนำ “ไบโอชาร์” (Biochar) หรือถ่านชีวภาพสำหรับภาคการเกษตรเข้ามาปรับใช้
หัวใจสำคัญของไบโอชาร์คือความสามารถในการปรับโครงสร้างดิน ปัจจุบันดินส่วนใหญ่ประสบปัญหาอัดแน่นและเสื่อมโทรมจากการขาดแคลนอินทรียวัตถุและช่องว่างอากาศ รูพรุนมหาศาลในไบโอชาร์จะเข้าไปเติมเต็มช่องว่างอากาศในดิน ช่วยให้ดินร่วนซุยขึ้น และที่สำคัญ ไบโอชาร์จะไม่ย่อยสลายไปง่ายๆ แต่อยู่คงทนในดินได้ยาวนานเป็นร้อยเป็นพันปี
แนวคิดนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่เป็นภูมิปัญญาที่มีมานานกว่า 2,000 ปีในป่าแอมะซอน หรือที่รู้จักกันในชื่อ “เทอร์ราเปรตา” (Terra Preta) ดินดำอุดมสมบูรณ์ที่เกิดจากการทับถมของไบโอชาร์ ซึ่งเมื่อนักวิทยาศาสตร์นำส่องตรวจวิเคราะห์ พบว่าเต็มไปด้วยความหลากหลายทางชีวภาพของจุลินทรีย์ สะท้อนให้เห็นว่าไบโอชาร์คือคำตอบของการคืนความสมบูรณ์ให้ผืนดินอย่างยั่งยืน” คุณเจนนิเฟอร์กล่าว
ทางด้าน คุณณัฐวุฒิ จันทร์เรือง เจ้าของจันทร์เรืองฟาร์ม จ.จันทบุรี เปิดเผยว่า หลายคนอาจสงสัยว่า “ไบโอชาร์” ต่างจากถ่านหุงต้มทั่วไปอย่างไร คำว่า “ไบโอ (Bio)” ย่อมาจากชีวภาพ เช่นเดียวกับปุ๋ยชีวภาพหรือน้ำหมักชีวภาพ ไบโอชาร์จึงหมายถึงถ่านที่ออกแบบมาเพื่อใช้ในภาคการเกษตรเป็นหลัก ซึ่งมีพัฒนาการทั้งในด้านกระบวนการและเทคนิคการผลิตที่ประณีตกว่าถ่านทั่วไปอย่างสิ้นเชิง
ถ่านหุงต้มดั้งเดิมผลิตจากการสุมกองไม้แล้วเผาโดยตรง ไม้สัมผัสกับเปลวไฟ จึงเกิดควัน ขี้เถ้า และมีสารปนเปื้อนหลงเหลือ แต่ ไบโอชาร์ ใช้กระบวนการเผาด้วยอุณหภูมิสูงในสภาวะอับอากาศ หรือที่เรียกว่า “กระบวนการพายโรไลซิส” (Pyrolysis) ซึ่งจำกัดให้ออกซิเจนเข้าไปในเตาเผาน้อยที่สุด
ความร้อนสูงในระบบปิดจะช่วยไล่ควัน เขม่า และสารก่อมะเร็งออกไปจนหมด และเมื่อไม่มีออกซิเจนมาทำปฏิกิริยา ไม้จึงไม่ติดไฟกลายเป็นขี้เถ้า รูปทรงของวัสดุตั้งต้น ไม่ว่าจะเป็นเศษไม้ ซังข้าวโพด หรือเปลือกทุเรียน จึงยังคงสภาพเดิมไว้อย่างสมบูรณ์ ถือเป็นการเปลี่ยนชีวมวลเป็นถ่านชีวภาพบริสุทธิ์ที่พร้อมนำไปคืนชีวิตให้ผืนดิน
คุณณัฐวุฒิได้ยกตัวอย่างนวัตกรรมเตาผลิตไบโอชาร์ที่ประดิษฐ์ขึ้นเอง เพื่อสะท้อนภาพกระบวนการทำงานให้เห็นชัดเจนยิ่งขึ้นว่า “เตาเผาไบโอชาร์ขนาด 200 ลิตรที่ผมดัดแปลงทำขึ้นเอง ความพิเศษอยู่ตรงที่วัตถุดิบเชื้อเพลิงเริ่มต้น ผมใช้ ‘ไบโอแก๊ส’ ที่ได้จากการหมักเศษอาหาร นำมาจุดให้ความร้อนในเตาแรกก่อน พออุณหภูมิสูงขึ้นเรื่อย ๆ ไม้ในเตาจะเริ่มคายแก๊สออกมา
แก๊สที่ไม้คายออกมานี้ ผมจะดึงไปใช้เป็นเชื้อเพลิงจุดเตาที่สองต่อ ทำให้ตลอดกระบวนการเผาไม่มีควันรบกวนเลย เพราะมันคือการเผาไหม้แก๊สที่สมบูรณ์เหมือนแก๊สหุงต้ม แล้วพอไม้คายแก๊สจนหมด ก็จะกลายเป็นไบโอชาร์ที่สมบูรณ์แบบ
ในเรื่องของอุณหภูมิ เตา 200 ลิตรตัวนี้สามารถทำความร้อนเฉลี่ยในเตาพีคสูงสุดได้ถึง 470 องศาเซลเซียส โดยเฉพาะบริเวณแกนกลางเตา ความร้อนจะพุ่งสูงถึง 600–700 องศาเซลเซียส ซึ่งนี่คือกระบวนการหลักที่ทำให้เกิดไบโอชาร์คุณภาพสูงครับ” คุณณัฐวุฒิกล่าวทิ้งท้าย
“อาชีพเผาถ่าน” เป็นหนึ่งของวิถีชีวิตที่อยู่คู่รากฐานทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมของสังคมไทยที่ดำรงไว้มาอย่างช้านาน แม้ในยุคสมัยที่เทคโนโลยีและพลังงานสมัยใหม่เข้ามาแทนที่ แต่ถ่านไม้ยังคงมีกลิ่นไอและมนต์เสน่ห์ของยุคสมัยในการใช้ประกอบอาหาร และบทบาทสำคัญต่อครัวเรือน ร้านอาหาร และอุตสาหกรรมบางประเภท สะท้อนถึงความไม่มอดดับของอาชีพที่ต้องพึ่งพาความชำนาญและภูมิปัญญาดั้งเดิม ซึ่งปัจจุบันอาชีพนี้เริ่มเลื่อนหายตามยุคสมัยที่เทคโนโลยีและสังคมโลกที่ปรับเปลี่ยน และมีการปรับตัวอย่างมากจากถ่านไม้แปรเปลี่ยนเป็นถ่านอัดแท่งจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร เช่น กะลามะพร้าว ขี้เลื่อย หรือซังข้าวโพด แทนการพึ่งพาไม้จากป่าเหมือนที่ผ่านมาร่วมกับการใช้เทคโนโลยีสมัยปัจจุบัน เตาเผาถ่านจึงถือเป็นหัวใจสำคัญที่ขับเคลื่อนความหวังที่ไม่เคยดับของ “ไฟถ่าน” ทำให้ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เทอดเกียรติ แก้วพวง อาจารย์จากคณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ จังหวัดปทุมธานี ได้ดำเนินการพัฒนา ออกแบบ และปรับปรุง นวัตกรรมเตาเผาไร้ควันจากภูมิปัญญาท้องถิ่น หรือนวัตกรรมเตาซุเปอร์บอลล์ [เตาเผาถ่านชีวมวลประสิทธิภาพสูง] ร่วมกับกลุ่มเก
ในยุคข้าวยากหมากแพงแบบนี้ จะดีแค่ไหนถ้าทุกบ้านสามารถประหยัดรายจ่ายในครัวเรือนได้ ไม่ต้องอดมื้อกินมื้อ ด้วยการแบ่งพื้นที่เล็กๆ ปลูกพืชผักบางชนิดไว้กินเอง หรือลดพื้นที่การปลูกพืชเชิงเดี่ยว เป็นพืชผสมผสานเป็นกับข้าว เพื่อลดรายจ่ายต่อวันได้ และถ้าหากท่านสนใจอยากทำ จะมีเวลาน้อย เวลามากก็สามารถทำได้ทั้งนั้น ขอเพียงแค่ลงมือทำ คุณคุณาวุฒิ แสงดาว หรือ พี่แอ๊ด อยู่ที่บ้านดู่น้อย หมู่ที่ 7 ตำบลโนนแดง อำเภอโนนศิลา จังหวัดขอนแก่น เซอร์วิส เอ็นจิเนีย หัวใจเกษตร ใช้วันหยุดเสาร์-อาทิตย์ ทำงานที่รัก เด่นที่การจัดสรรพื้นที่และการวางระบบเลือกปลูกพืชที่ดูแลจัดการง่าย แต่ให้ผลตอบแทนดี มีเวลาน้อยสามารถทำได้สบาย พี่แอ๊ด เล่าถึงจุดเริ่มต้นการทำเกษตรว่า ปัจจุบันตนเองทำงานประจำที่บริษัทนำเข้าเครื่องจักรกลการเกษตรแห่งหนึ่ง ในตำแหน่ง เซอร์วิส เอ็นจิเนีย ซึ่งด้วยลักษณะของงานที่ต้องมีการลงพื้นที่ไปติดตั้งระบบอุปกรณ์เครื่องจักรกลการเกษตรให้กับเกษตรกรทั่วประเทศ ทำให้ได้เห็นรูปแบบการทำเกษตรมามากมาย ก็ได้อาศัยข้อได้เปรียบที่มีอยู่เข้าไปศึกษาเรียนรู้ขอแนวทางการทำเกษตรจากเกษตรกรมืออาชีพที่ได้พบเจอตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา ปร
ปัจจุบันทั่วโลกกำลังเผชิญกับภาวะ “โลกเดือด” ซึ่งทำให้อุณหภูมิสูงขึ้น จากภาวะการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) ทำให้เกิดความแปรปรวนของธรรมชาติที่ควบคุมได้ยาก ทั้งปัญหาฝนทิ้งช่วง น้ำท่วมขัง ภัยแล้ง และความร้อนที่เพิ่มขึ้นทำให้พืชโตช้า การติดดอกและพัฒนาการตาดอกลดลง รวมถึงการสะสมอาหารในพืชลดลง นอกจากนี้ สภาพอากาศที่แปรปรวนเอื้อให้โรคพืช แมลง และวัชพืชแพร่พันธุ์ได้เร็วขึ้น ส่งผลกระทบและสร้างความเสียหายต่อภาคการเกษตร การผลิตอาหาร และระบบเศรษฐกิจของประเทศอย่างรุนแรง “Advertiser” ปลูกพืชได้ทุกฤดูกาลด้วยนวัตกรรมโรงเรือนอัจฉริยะ เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันสถาปนา วช. ครบรอบ “67 ปี วช. ต่อยอดองค์ความรู้ เชิดชูผลงานนักวิจัย ขับเคลื่อนอนาคตไทย ด้วยวิจัยและนวัตกรรม” รศ.ดร.พีระศักดิ์ ฉายประสาท หัวหน้าศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยวและแปรรูปผลไม้ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) และเป็นคณบดีคณะเกษตรศาสตร์ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยนเรศวร ได้นำเสนอแนวคิดสู้โลกรวนด้วยนวัตกรรมโรงเรือนอัจฉริยะ ณ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กรุงเทพมหานคร รศ.ดร.พีระศักดิ์กล่าวว่
กระแสปลูกผลไม้พรีเมียมกินเองกำลังมาแรง โดยเฉพาะ “บลูเบอร์รี่” ผลไม้ลูกเล็กสีฟ้าเข้มที่ขึ้นชื่อเรื่องสารต้านอนุมูลอิสระสูง รสชาติหวานอมเปรี้ยว และราคาค่อนข้างสูงในท้องตลาด หลายคนอาจคิดว่าบลูเบอร์รี่ปลูกได้เฉพาะในประเทศเมืองหนาวเท่านั้น แต่ในความเป็นจริงแล้ว หากเข้าใจการปลูกบลูเบอร์รี่ในกระถางอย่างถูกต้อง และคอยศึกษาและเลือกสายพันธุ์ที่เหมาะสมกับสภาพอากาศประเทศไทย ก็สามารถปลูกได้ วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านได้รวบรวมแนวทางการปลูกบลูเบอร์รี่ในกระถาง ตั้งแต่ขั้นตอนการเตรียมต้นพันธุ์ การเตรียมวัสดุปลูก การดูแลรักษา ตลอดจนการจัดการเพื่อให้ต้นแข็งแรงและสามารถออกดอกติดผลได้อย่างเหมาะสมกับสภาพอากาศของประเทศไทย การเลือกสายพันธุ์คือ “หัวใจ” ของการปลูกบลูเบอร์รี่ในประเทศเขตร้อนอย่างประเทศไทยเลยก็ว่าได้ เพราะบลูเบอร์รี่เป็นพืชเมืองหนาวที่ต้องการ “ชั่วโมงความหนาว” (chilling hours) เพื่อกระตุ้นการออกดอก หากเลือกสายพันธุ์ไม่เหมาะ แม้จะดูแลดีแค่ไหนก็อาจไม่ออกผล บลูเบอร์รี่แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ Highbush, Lowbush และ Rabbiteye ซึ่งแต่ละกลุ่มมีความต้องการอุณหภูมิแตกต่างกันอย่างชัดเจน โดยทั่วไปกลุ่ม Hi
