ปัจจุบัน “ปลานิล” เป็นปลาน้ำจืดที่เลี้ยงง่ายและโตเร็ว เป็นปลาเศรษฐกิจที่สำคัญของไทย สร้างรายได้ต่อปีกว่าหมื่นล้านบาท ปลานิลไทยมีโอกาสที่จะขยายตัวสู่โต๊ะอาหารทั่วโลก สร้างความมั่นคงทางอาหารให้กับประเทศได้มากน้อยแค่ไหน ไปฟังคำตอบจากบทสัมภาษณ์ของ คุณอมร เหลืองนฤมิตชัย นายกสมาคมปลานิลไทย ดังต่อไปนี้
ภาพรวมการเลี้ยงปลานิลของไทย
ปัจจุบันมีเกษตรกรเลี้ยงปลานิลเพื่อเป็นแหล่งอาหารและเลี้ยงเชิงอุตสาหกรรม ประมาณ 3 แสนราย มูลค่าตลาดรวม 1.3 หมื่นล้านบาท ปัจจุบัน ไทยผลิตปลานิลได้ปีละ 2 แสนกว่าตัน แต่ส่วนใหญ่จะใช้บริโภคภายในประเทศเป็นหลัก ส่งออกน้อยมากไม่เกิน 5-10% ของกำลังการผลิตทั้งประเทศ คิดเป็นสัดส่วนการส่งออกแค่ปีละหมื่นกว่าตันเท่านั้น จึงเป็นโอกาสของไทยในการส่งเสริมและผลักดันการส่งออกเพื่อสร้างรายได้เข้าประเทศในอนาคต
โอกาสการขยายตลาดส่งออก
ในอดีต จีนคือประเทศเลี้ยงปลานิลรายใหญ่ของโลก เพราะได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลจีนในหลายด้าน จึงผลิตปลานิลราคาถูก ส่งออกสู่ตลาดโลกได้มากกว่าไทย แต่ระยะหลัง จีนมีปัญหากับสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นผู้นำเข้าปลานิลรายใหญ่ของโลก ทำให้บริษัทผู้นำเข้าของอเมริกาเริ่มมองหาแหล่งผลิตใหม่ๆ ในกลุ่มปลานิลทั้งตัวสดหรือแช่เย็น และปลานิลฟิลเลแช่แข็ง จึงเป็นโอกาสของเกษตรกรและผู้ส่งออกของไทย ปัจจุบันกลุ่มห้องเย็นของไทยและบริษัทผู้ส่งออกหลายราย เช่น บริษัท เซียนหนิง ซีฟู้ด จำกัด จัหวัดเพชรบุรี ต่างสนใจขยายตลาดส่งออกปลานิลทั้งตัวสดหรือแช่เย็น และปลานิลฟิลเลแช่แข็ง เพิ่มมากขึ้น
ไทย ผู้นำตลาดส่งออกพันธุ์ปลานิลสู่ตลาดโลก
เนื่องจากปลานิลเป็นสัตว์น้ำที่อยู่ในบ้านเรามานานถึง 60 ปีแล้ว กรมประมงได้กระจายพันธุ์ปลาปลานิลจิตรลดาให้เกษตรกร รวมทั้งบริษัทเอกชนรายเล็ก รายใหญ่ นำไปเลี้ยงและฟาร์มหลายแห่งได้มีการพัฒนาต่อยอดโดยปรับปรุงพันธุ์ปลาของตัวเองด้วย จำหน่ายในชื่อแบรนด์ของตัวเอง รวมทั้งส่งออกพันธุ์ปลานิลไปจำหน่ายในต่างประเทศมาอย่างต่อเนื่อง
ประเทศไทยมีการพัฒนาสายพันธุ์ปลานิลอย่างต่อเนื่อง ทำให้ปลานิลไทยมีคุณภาพดีติดอันดับโลก เนื่องจากปลานิลไทยปรับตัวได้เก่ง มีศักยภาพในการเติบโตสูง เป็นที่ยอมรับของนานาประเทศ ทุกวันนี้ ประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกพันธุ์ปลานิลรายใหญ่ของโลก มูลค่าการส่งออกเติบโตเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
“ทวีปอาฟริกา เป็นถิ่นกำเนิดปลานิลของโลก ถือว่าพันธุ์ปลาตัวเองเก่งอยู่แล้ว แต่ปลานิลพื้นเมืองจากป่าธรรมชาติ เมื่อถูกจับมาเลี้ยงในฟาร์ม มักมีอัตราการรอดชีวิตต่ำและโตช้ากว่า ปลานิลไทย ที่ผ่านการพัฒนาสายพันธุ์มาตลอด ปัจจุบันผู้ซื้อในแอฟริกาสั่งนำเข้าสายพันธุ์ปลานิลไทยอย่างต่อเนื่อง ถือเป็นตลาดใหม่ที่น่าจับตามอง” คุณอมรกล่าว
ข้อแนะนำมือใหม่ที่สนใจเลี้ยงปลานิล
สำหรับเกษตรกรมือใหม่ที่สนใจเลี้ยงปลานิลเป็นอาชีพ ควรศึกษาข้อมูลการเลี้ยงจากกรมประมง หรือสมาคมปลานิลไทยก็ได้ เพื่อวางแผนการเลี้ยงอย่างเป็นระบบ เช่น การเลือกสายพันธุ์ปลานิลที่จะนำมาเลี้ยง การจัดการฟาร์ม ทั้งประเภทอาหารปลา การรักษาคุณภาพน้ำ การจัดการโรค ยาและสารเคมี การจัดการตลาด ฯลฯ เพื่อให้ธุรกิจประสบความสำเร็จ มีผลกำไรและควบคุมต้นทุนการผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ
“ปลานิลเป็นสัตว์น้ำจืดที่เลี้ยงง่าย โตไว จึงเป็นสินค้าสัตว์น้ำทำเงินอันดับ 1 ของไทยและอันดับ 2 ของโลก ตลาดปลานิลของไทยเติบโตสม่ำเสมอตลอดระยะเวลา 20 ปี มีฐานตลาดกว้าง มีผู้บริโภคอยู่ทั่วโลก “ปลานิล” เป็นสินค้าสัตว์น้ำที่ตอบโจทย์ด้านความมั่นคงด้านอาหาร สำหรับครอบครัวเกษตรกร รวมทั้งชุมชนได้เป็นอย่างดี เกษตรกรสามารถเลี้ยงปลานิลเติบโตได้ทุกสภาพพื้นที่ของประเทศไทย ผมมองว่า ตลาดปลานิลสามารถเติบโตได้อีกยาวไกล หากควบคุมต้นทุนการผลิตได้ ก็มีโอกาสขยายตลาดส่งออกได้มาก ทั้งตลาดอเมริกา และตลาดญี่ปุ่น ทุกวันนี้เชฟญี่ปุ่นหันมาใช้เนื้อปลานิลประกอบอาหารเพิ่มมากขึ้น” คุณอมรกล่าว
“ปลานิลน้ำกร่อย” รสอร่อย ไร้กลิ่นโคลนกวนใจ
สำหรับเกษตรกรมือใหม่ ที่สนใจเลี้ยงปลานิลเป็นอาชีพ คุณอมร ให้คำแนะนำว่า “การเลี้ยงปลานิลในน้ำจืด ลูกค้ามักบ่นว่า เจอกลิ่นดินโคลนบ้าง จริงๆ ปัญหาไม่ได้เกี่ยวกับตัวปลานิล มันเกิดน้ำที่ใช้เลี้ยงปลา เพราะการเลี้ยงปลาในน้ำจืด จะมีสาหร่ายบางตัวที่สร้างปัญหาเรื่องกลิ่นได้ ควรใช้นวัตกรรมการเลี้ยงที่ทันสมัย ช่วยยกระดับคุณภาพปลาให้ดีขึ้น รวมทั้งส่งเสริมการเลี้ยงปลานิลในน้ำกร่อยเช่นเดียวกับปลาทับทิม วิธีนี้ช่วยให้ปลานิลมีรสอูมามิ (Umami) มากขึ้น เนื้อปลาแน่นขึ้น มีรสอร่อยกลมกล่อมมากขึ้น ที่สำคัญไร้ปัญหากลิ่นโคลนกวนใจ
“ที่ผ่านมา มีเกษตรกรหลายจังหวัดที่เลี้ยงปลานิลน้ำกร่อย ซึ่งเป็นโซนพื้นที่ติดชายฝั่งทะเล เช่น เพชรบุรี สมุทรสงคราม นครศรีธรรมราช ฯลฯ แต่เกษตรกรส่วนใหญ่ขาดการโปรโมตทางการตลาดว่า เป็นปลานิลน้ำกร่อยที่มีรสชาติดีกว่าเดิม จึงเป็นการบ้านที่กรมประมงและสมาคมฯ ต้องเข้าไปช่วยสร้างการรับรู้ ทำความเข้าใจให้กับผู้บริโภคถึงข้อดีของการเลี้ยงปลารูปแบบใหม่นี้ว่า ไม่เหมือนปลานิลที่คุณเคยรู้จักในอดีต” นายกสมาคมปลานิลไทยกล่าวในที่สุด
หากใครสนใจการเลี้ยงปลานิลน้ำกร่อย สามารถไปเรียนรู้เทคนิคการเลี้ยง รวมทั้งแวะชิมรสชาติความอร่อยปลานิลน้ำกร่อยได้ในงาน 60 ปี ปลานิลพระราชทาน เพื่อปวงชนชาวไทย ตั้งแต่วันนี้จนถึงวันที่ 17 มีนาคม 2569 ณ Alive Park Hall ศูนย์การค้าฟิวเจอร์พาร์ค และสเปลล์ การจัดงานดังกล่าวมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อร่วมน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) ที่ทรงพระราชทานปลานิลให้แก่พสกนิกรชาวไทย จนกลายเป็นโปรตีนหลักที่สร้างความมั่นคงทางอาหารและเป็นอาชีพที่ยั่งยืนให้แก่เกษตรกรไทยมาตลอด 60 ปี การจัดงานครั้งนี้เป็นการรวมตัวครั้งสำคัญของเกษตรกรผู้เลี้ยงปลานิล ประกอบการอาหารและสินค้าจากปลานิล ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากปลานิลคุณภาพมากมายจากทั่วประเทศ มาเลือกชิม ช้อป และสนับสนุนสินค้าเกษตรกรไทยไปด้วยกัน
สมัยก่อนมักเข้าใจผิดว่ามีพื้นที่น้อยจะไม่สามารถทำการเกษตรได้ แต่ปัจจุบันพื้นที่น้อยสามารถสร้างรายได้ให้กับหลายๆ คนได้ชนิดที่ว่ามากกว่าการทำงานประจำ โดยเฉพาะในช่วงนี้การปลูกดอกไม้ที่สมัยก่อนเป็นเพียงการประดับเพื่อความสวยงามเท่านั้น แต่ในยุคนี้เป็นสินค้าสวยงามที่ทำเงินให้กับผู้ปลูกได้อย่างเป็นกอบเป็นกำ ชนิดที่ว่าแซงเงินเดือนงานประจำและมีเงินเหลือเก็บไว้ใช้ยามฉุกเฉินในอนาคตได้อีกด้วย คุณฐิรนาถ นิธิภัทร์ธนโภคิน หรือ คุณฝน ได้มีแนวความคิดและสร้างจุดเริ่มต้นของการปลูกดอกไม้กินได้ขึ้น โดยศึกษาในเรื่องของสายพันธุ์ต่างๆ ว่าแบบไหนดอกสีอะไรเป็นที่ต้องการของตลาด จากนั้นจึงหาซื้อพันธุ์ดอกไม้จากพื้นที่ต่างๆ เข้ามาปลูกพร้อมกับเรียนรู้การขยายพันธุ์เอง นอกจากทำให้มีผลผลิตตลอดปีแล้ว ยังประหยัดต้นทุนในเรื่องของการซื้อเมล็ดพันธุ์ใหม่ๆ ด้วยเช่นกัน ใช้พื้นที่สนามหญ้าหน้าบ้าน ไม่ถึง 20 ตารางวา ปลูกดอกไม้ คุณฝน เล่าให้ฟังว่า ช่วงแรกทำงานประจำอยู่ที่บริษัท ต่อมาเมื่อได้มาแต่งงาน จึงได้ลาออกจากงานมาเป็นแม่บ้านอย่างเต็มตัว เพราะต้องดูแลลูกน้อยที่ยังเล็กอยู่ และในขณะนั้นคุณแม่ของสามีพาคุณฝนไปซื้อต้นไม้ที่มีดอกสวย
สถานการณ์มะพร้าวแกงในช่วงผลผลิตออกสู่ตลาดจำนวนมาก กลายเป็นอีกหนึ่งโจทย์สำคัญของภาคเกษตรไทย เมื่อแรงกดดันด้านอุปทานทำให้ราคามะพร้าวปรับตัวลดลง และเกษตรกรบางพื้นที่เผชิญปัญหาการระบายผลผลิตไม่ทันจังหวะตลาด กระทรวงพาณิชย์จึงขยับมาตรการเชิงรุก ทั้งการติดตามการรับซื้อในพื้นที่แหล่งผลิต การประสานล้งและโรงงานแปรรูปให้เข้ารับซื้อเพิ่มเติม การขอความร่วมมือให้ชะลอการนำเข้า และการดึงผู้ประกอบการรายใหญ่เข้าช่วยดูดซับผลผลิต เพื่อพยุงราคาหน้าสวนและลดสต็อกคงค้างในระบบ ล้ง-โรงงานเข้าซื้อ สต็อกหน้าลานลด นายกรนิจ โนนจุ้ย โฆษกกระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า กระทรวงพาณิชย์ได้รับรายงานจากสำนักงานพาณิชย์จังหวัดนครศรีธรรมราชและสุราษฎร์ธานี ถึงผลการลงพื้นที่ติดตามสถานการณ์รับซื้อมะพร้าวผลแก่ หรือมะพร้าวแกง หลังกรมการค้าภายในและกรมการค้าต่างประเทศประสานล้งและโรงงานเข้ารับซื้อเพิ่มเติม ผลการติดตามพบว่า ล้งในพื้นที่จังหวัดนครศรีธรรมราชและสุราษฎร์ธานียังเข้าไปรับซื้อมะพร้าวจากเกษตรกรอย่างต่อเนื่อง เพื่อระบายผลผลิตไปยังโรงงานปลายทาง ทำให้สต็อกคงเหลือหน้าลานลดลงเมื่อเทียบกับสัปดาห์ก่อนหน้า ขณะที่เกษตรกรสามารถขายผลผลิตได้
ท่ามกลางบรรยากาศอันร่มรื่นของจังหวัดฉะเชิงเทรา มีพื้นที่แห่งหนึ่งที่ไม่ได้เป็นเพียงคาเฟ่สำหรับแวะพักผ่อน แต่ยังเป็นสวนเกษตรที่เกิดจากความตั้งใจของคนในครอบครัว ที่ค่อยๆ ปลูกต้นไม้ทีละต้น วางแผนพื้นที่อย่างพิถีพิถัน และเปลี่ยนที่ดินรกร้างให้กลายเป็นแหล่งอาหารที่สร้างทั้งรายได้และความสุขในเวลาเดียวกัน แนวคิดทั้งหมดเริ่มต้นจากกระดาษ A4 เพียงแผ่นเดียว ที่คนในครอบครัวช่วยกันวางแผนว่าพื้นที่แห่งนี้ควรถูกจัดสรรอย่างไรให้เกิดประโยชน์สูงสุด เดิมพื้นที่มีคูน้ำและร่องสวนผลไม้เก่าอยู่แล้ว จึงนำโครงสร้างเดิมมาปรับใช้ พร้อมตั้งคำถามสำคัญว่า “จะปลูกอะไรให้มีผลผลิตเก็บได้ทุกเดือนตลอดทั้งปี” แนวคิดนี้ช่วยให้สามารถควบคุมคุณภาพได้อย่างเต็มที่ พร้อมตั้งราคาขายได้เอง โดยไม่ต้องพึ่งพาตลาดพ่อค้าคนกลางหรือล้ง
การปลูกต้นไม้ใหญ่ภายในบริเวณบ้าน ไม่ได้เป็นเพียงการเพิ่มพื้นที่สีเขียวหรือสร้างความร่มรื่นเท่านั้น แต่ยังช่วยลดอุณหภูมิภายในบ้าน ประหยัดพลังงาน และสร้างบรรยากาศที่น่าอยู่มากขึ้น อย่างไรก็ตาม หลายคนยังลังเลที่จะปลูกต้นไม้ขนาดใหญ่ เพราะกังวลว่ารากจะชอนไชทำลายพื้นบ้าน กำแพง หรือระบบท่อใต้ดิน ความจริงแล้ว ต้นไม้ไม่ได้มีรากที่สร้างปัญหาเหมือนกันทุกชนิด หากเลือกพันธุ์ไม้ให้เหมาะกับพื้นที่ มีระยะปลูกที่เหมาะสม และดูแลอย่างถูกวิธี ก็สามารถมีทั้งร่มเงา ความสวยงาม และความปลอดภัยต่อโครงสร้างบ้านได้ นอกจากนี้ ต้นไม้หลายชนิดยังมีความหมายเป็นสิริมงคลตามความเชื่อของคนไทย ช่วยเสริมความร่มเย็น ความเจริญ และความมั่นคงให้กับผู้อยู่อาศัย 🌿ต้นล่ำซำ ต้นล่ำซำ เป็นต้นไม้มงคลอีกชนิดหนึ่งที่หลายบ้านนิยมปลูก ทางฮวงจุ้ยถือว่าการปลูกต้นล่ำซำจะช่วยนำพาความเจริญรุ่งเรืองและความสำเร็จในหน้าที่การงานหรือธุรกิจต่างๆ มาให้แก่ผู้ปลูกและคนในบ้านด้วย ยังเป็นต้นไม้จัดสวนฟอร์มสวยที่นิยมปลูกในบริเวณบ้านเพื่อให้ร่มเงา อีกทั้งยังเป็นไม้ยืนต้นที่ใบไม่ค่อยร่วง ไม่ต้องคอยทำความสะอาดพื้นบ่อยๆ และลักษณะเป็นไม้เนื้อแข็ง ยืนต้นขนาดไม่
