ประมง
ปลาหมอ เป็นปลาน้ำจืดอีกหนึ่งชนิดที่ปัจจุบันในหลายพื้นที่นิยมเลี้ยงกันอย่างแพร่หลาย เพราะปลาหมอในแหล่งน้ำธรรมชาติเริ่มมีจำนวนน้อยลง แต่ความนิยมบริโภคยังมีมากขึ้นอยู่เรื่อยๆ จึงทำให้เกษตรกรหลายพื้นที่เห็นช่องทางการทำตลาดได้หันมาปรับเปลี่ยนพื้นที่ทางการเกษตรของตัวเอง มาเลี้ยงปลาหมอเป็นการค้าเพื่อสร้างรายได้ตามความต้องการของตลาด และศึกษาการเลี้ยงแบบลดต้นทุนเข้ามาช่วยก็จะทำให้การเลี้ยงปลาหมอมีผลกำไรมากขึ้น คุณวิทยา ดิษราธร เป็นเกษตรกรที่เห็นช่องทางการทำตลาดของการเลี้ยงปลาหมอสร้างรายได้ โดยเขาได้ลงพื้นที่ตามแหล่งต่างๆ เพื่อสอบถามการเลี้ยงปลาหมอจากผู้ที่ประสบผลสำเร็จ จากนั้นนำองค์ความรู้ที่ได้มาทดลองเลี้ยงปลาหมอในพื้นที่ของตนเองจนประสบผลสำเร็จและสร้างรายได้มาจนถึงปัจจุบัน ทำการเกษตร เป็นอาชีพเสริมรายได้ คุณวิทยา เล่าให้ฟังว่า อาชีพหลักของเขาทำงานอยู่บริษัทเอกชน แต่ด้วยพื้นเพครอบครัวทำอาชีพทางการเกษตร ซึ่งตัวเขาเองก็มีความผูกพันอยู่กับงานทางการเกษตรอยู่ไม่น้อย เพราะเมื่อมีเวลาว่างจากการทำงานประจำก็จะมาช่วยงานของครอบครัวอยู่เสมอ ต่อมาได้เห็นการเลี้ยงปลาหมอจากสื่อโซเชียลมีเดียต่างๆ จึงเกิดความคิ
เกาะยอ เป็นเกาะที่อยู่ในทะเลสาบสงขลา มีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 9,275 ไร่ โดยพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ไหล่เขาและที่ราบตามเชิงเขา ซึ่งบนเกาะยอมีการปลูกไม้ผลหลากหลายชนิด เช่น ส้มโอ มะพร้าว ขนุน ส่วนผลไม้ที่มีชื่อเสียงของเกาะยออีกชนิดคือ จำปาดะ เป็นญาติขนุน แต่ผลเล็กกว่า ซึ่งรสชาติก็อร่อยไม่แพ้กันเลยทีเดียว จึงเป็นอีกหนึ่งช่องทางที่สร้างรายได้ให้กับผู้คนในชุมชน บริเวณรอบชายฝั่งมีการทำประมงอยู่ด้วยเช่นกัน ซึ่งชาวบ้านในแถบนี้นิยมเลี้ยงปลากะพง จึงถือเป็นอีกหนึ่งปลาเศรษฐกิจของที่นี่ก็ว่าได้ ทำให้เกษตรกรผู้เลี้ยงมีรายได้ สามารถนำเงินมาเลี้ยงครอบครัว เหมือนเช่น คุณวุฒิ รัตนประทีป อยู่บ้านเลขที่ 38 หมู่ที่ 9 ตำบลเกาะยอ อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา ยึดอาชีพเลี้ยงปลากะพงมาหลายสิบปี จับเป็นธุรกิจหรือเกษตรกรผู้เลี้ยงปลากะพงระดับต้นๆ ของที่นี่ก็ว่าได้ จากอาชีพบริการ สู่ชีวิตเกษตรกร คุณวุฒิ เล่าให้ฟังว่า สมัยก่อนนั้นมีอาชีพขับรถบริการสองแถวส่งผู้โดยสาร แต่ด้วยรายได้ที่มียังไม่ตอบโจทย์ต่อรายจ่ายในครอบครัว จึงเกิดแนวความคิดที่อยากจะเลี้ยงปลากระชัง เพราะในสมัยก่อนเมื่อ 30 ปีที่แล้ว คนในพื้นที่เลี้ยงแล้วประสบผลสำ
อุทัยธานี จัดได้ว่าเป็นจังหวัดหนึ่งของประเทศไทย ซึ่งมีที่ตั้งของตัวเมืองฉีกออกไปไม่ได้เชื่อมโยงกับจังหวัดอื่นๆ และอยู่นอกเส้นทางหลักของนักท่องเที่ยว ฉะนั้นเมืองพระบรมชนกอุทัยธานีจึงเสียเปรียบกว่าจังหวัดอื่นๆ ในเรื่องของการขยายตัวทางเศรษฐกิจ และด้วยเหตุผลที่มากด้วยทรัพยากรป่าไม้และแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ ที่ได้ขึ้นชื่อว่า เป็นเมืองมรดกโลก ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง เป็นตัวกำหนด วันนี้ผู้เขียนมีนัดหมายกับ คุณตุ้ย จินตนา ดอนแนไพร เจ้าหน้าที่สำนักงานพาณิชย์จังหวัดอุทัยธานี จะพาเข้าไปดูการทำประมงการเลี้ยงปลาแรด ที่ได้ขึ้นทะเบียน สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือ GI ให้เป็นแหล่งต้นกำเนิดที่มาของปลาแรด ที่ลุ่มน้ำสะแกกรัง ตำบลท่าซุง อำเภอเมือง จังหวัดอุทัยธานี ใช้เวลาไม่นาน เดินทางจากกรุงเทพฯ 2 ชั่วโมงกว่าๆ มุ่งหน้าบนถนนสายเอเชียก่อนเข้านครสวรรค์ ให้เลี้ยวซ้ายก็จะถึงจังหวัดอุทัยธานี จากนั้นก็ลัดเลาะไปตามถนนหมู่บ้านผ่านทุ่งนากว้างใหญ่ และไปสิ้นสุดพิกัดที่ท้ายเกาะเทโพธิ์ ซึ่งเป็นที่ตั้งบ้านโรงน้ำแข็ง และเป็นบ้านของ คุณวันเพ็ญ นาทอง ในฐานะประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปปลาแรดตำบลท่าซุง ที่อ
ชาวบ้านตำบลหนองปลาไหล อำเภอเขาย้อย จังหวัดเพชรบุรี สืบทอดอาชีพทำนา ทำไร่ ทำนา เลี้ยงสัตว์ และทำประมงมาตั้งแต่รุ่นปู่ รุ่นย่า เดิมทีชาวบ้านในชุมชนเลี้ยงปลาสลิด ตามธรรมชาติ ใช้เวลาเลี้ยงประมาณ 10 เดือนจึงได้ผลผลิต แต่ปลาที่เลี้ยงเจริญเติบโตได้ไม่เต็มที่ ทำให้ปลามีขนาดเล็กไม่ได้มาตรฐาน ไม่เป็นที่ต้องการของตลาด ขายได้ราคาถูก คุณประสพชัย อารีวงศ์ นายกองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) หนองปลาไหล อำเภอเขาย้อย จังหวัดเพชรบุรี จึงสนับสนุนให้ชาวบ้านหันมาเลี้ยงปลาสลิดแบบผสมผสาน วิธีการเพาะลูกปลา ใช้เครื่องตัดหญ้าตัดหญ้าบนพื้นบ่อเป็นช่อง ช่องละ 3 เมตร ประมาณ 7-8 ช่อง เพื่อหมักน้ำให้เน่าทำลูกไรเป็นอาหารของลูกปลา เสร็จเริ่มวิดน้ำเข้าบ่อเลี้ยงให้เต็มแปลงที่สูงประมาณ 1 ฝามือที่ลึกประมาณครึ่งน่อง ที่สำคัญต้องใช้ตาข่ายไนลอนเขียวตาถี่กรองน้ำ ป้องกันศัตรูของลูกปลาที่อาจจะหลงปนเข้าไปในบ่อ หลังจากวิดน้ำให้ได้ระดับเครื่องวิดน้ำภายใน 24 ชั่วโมง พ่อพันธุ์แม่พันธุ์จะก่อหวอดผสมพันธุ์กัน เกิดลูกปลาภายใน 24 ชั่วโมง หลังจากนั้น 7 วันจะเห็นปลาด้วยตาเปล่าบนผิวน้ำ ระยะนี้ต้องหมั่นดูน้ำในบ่อเลี้ยงอย่าให้น้ำเน่า ระยะนี้ควรวิ
“ปูนิ่มทอดกระเทียมพริกไทย” เป็นหนึ่งในเมนูอาหารทะเลยอดนิยมที่หลายคนติดอกติดใจ ปูนิ่ม คือ ปูทะเลหรือปูดำที่อาศัยอยู่ในทะเลตามธรรมชาติ จะเจริญเติบโตต้องมีการลอกคราบ เนื่องจากกระดองของปูเป็นสารประกอบพวกหินปูนที่มีความแข็งแรงมาก จึงไม่สามารถยืดขยายขนาดได้ เมื่อเจริญเติบโตจนมีเนื้อแน่นเต็มกระดองก็จะลอกคราบ เพื่อขยายขนาดและสร้างกระดองใหม่มาแทนที่ ระยะเวลาในการลอกคราบของปู จะเพิ่มมากขึ้นตามอายุของปู เมื่อปูลอกคราบใหม่ ๆ นั้นกระดองใหม่จะนิ่ม ผิวเปลือกย่น เรียกว่า “ปูนิ่ม” ซึ่งต่อมาลำตัวจะค่อย ๆ ตึงและแข็งขึ้น ในช่วงชีวิตการเจริญเติบโต ปูจะลอกคราบหลายสิบครั้ง สมัยก่อน ปูนิ่มสามารถจับได้จากธรรมชาติแต่เพียงอย่างเดียว ระยะหลังชาวประมงเข้าใจวิถีการเจริญเติบโตของปูมากขึ้น จึงนำปูทะเลหรือปูดำมาเพาะเลี้ยงปูนิ่มเชิงการค้า ทำให้คนไทยบริโภคปูนิ่มได้ง่ายขึ้น แม้มีราคาแพงอยู่บ้างแต่ก็คุ้มค่าเพราะปูนิ่มสามารถทำอาหารได้ทั้งตัว ชาวประมงสตูลเลี้ยงปูนิ่มทำเงิน ปัจจุบันมีชาวประมงในหลายพื้นที่ที่หันมาเลี้ยงปูนิ่ม เช่น ระนอง สุราษฎร์ธานี ชุมพร พังงา ภูเก็ต สตูล สมุทรปราการ สมุทรสาคร และจันท
หอยเชอรี่สีทอง เป็นสายพันธุ์ของหอยเชอรี่ที่มีเปลือกสีทอง หรือสีเหลืองอำพัน แตกต่างจากหอยเชอรี่ทั่วไปที่มักมีเปลือกสีน้ำตาลหรือน้ำตาลแดง มีจุดเด่นคือ เลี้ยงง่าย กินอาหารหลากหลาย โตไว ใช้พื้นที่น้อย ต้นทุนต่ำ แต่สร้างรายได้ดี ไม่ว่าจะขายเป็นอาหาร หรือแปรรูปเพิ่มมูลค่า ก็ทำกำไรได้สบายๆ สำหรับใครที่กำลังอยากเริ่มต้นทำเกษตรแบบไม่ต้องลงทุนเยอะ หอยเชอรี่ตอบโจทย์ ใช้พื้นที่เล็กๆ ก็เลี้ยงได้ ขยายพันธุ์เร็ว ขายได้ทั้งตัวและไข่ แถมตลาดยังต้องการสูง คุณเมย์-เมทินี ภาคีสุข ผู้จัดการ 123 อยุธยาฟาร์ม หอยเชอรี่สีทอง ตั้งอยู่ที่ 123 หมู่ที่ 4 ตำบลบ้านแป้ง อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เนรมิตพื้นที่ 30 ไร่ ทำฟาร์มเลี้ยงหอยเชอรี่สีทองขนาดใหญ่ เพื่อรองรับความต้องของตลาดทั้งในและต่างประเทศ ปัจจุบันตลาดในประเทศโตต่อเนื่อง ตั้งเป้าขยายความนิยมให้เหมือนเนื้อหมู เนื้อไก่ เพราะด้วยรสชาติของหอยเชอรี่ที่หวานกรอบ มีโปรตีนสูงไม่แพ้เนื้อหมูเนื้อไก่ จนได้รับฉายาว่าเป็น “หอยเป๋าฮื้อน้ำจืด” คุณเมย์ เล่าให้ฟังว่า จุดเริ่มต้นของการทำฟาร์มเลี้ยงหอยเชอรี่สีทองเกิดจากที่เจ้าของฟาร์มชอบกินหอยเชอรี่แต่ติดปัญหาที่หาซื้อ
การที่คิดนอกกรอบอย่างหนุ่มช่างแอร์ที่สู้ชีวิตคิดค้นและต้องทำให้ได้จนประสบความสำเร็จ กับการเลี้ยงปูดำทะเลในที่ๆ ไกลจากทะเล และเลี้ยงแบบออร์แกนิกด้วย เท่ากับว่ายกทะเลมาไว้ที่ภาคเหนือคือ หนุ่มโอม หรือ นายธนกฤต พลอยงาม ช่างแอร์วัย 36 ปี ผู้นี้จนเป็นที่ฮือฮา และสมควรยกย่องในความคิดนอกกรอบของเขาให้เป็นผู้นำในการศึกษาทดลองการเลี้ยงปูดำทะเล จนประสบความสำเร็จ สร้างรายได้หลายหมื่นบาทต่อเดือน ยังไม่พอแค่นี้ หนุ่มโอมยังเตรียมขยายพื้นที่เพิ่มเพื่อเลี้ยงปูดำทะเลเพื่อรองรับออร์เดอร์จากลูกค้าที่สั่งจองมาไม่ขาดสาย อยู่ภาคเหนือได้กินปูทะเลสดๆ เป็นๆ แถมยังรสชาติดี เนื้อหวาน และปลอดสารพิษหรือออร์แกนิกอีกด้วย ลูกค้าต่างติดอกติดใจ สั่งจองออร์เดอร์ข้ามปี ได้กินของสด สะอาด รสชาติดี ต้องจากฟาร์มที่พิษณุโลกเท่านั้น “ผมภูมิใจจากการลองผิดลองถูก หมดค่าใช้จ่ายไปมากมายแต่ไม่ท้อ จนในที่สุดได้มาพบว่าน้ำเกลือง่ายๆ ไม่ต้องมีอะไรยุ่งยาก ผมเลี้ยงในน้ำเกลือมา 3 ปีโดยที่ไม่ต้องเติมเกลือ เติมแค่น้ำสะอาดเท่านั้น ที่ว่าน้ำสะอาดได้ระเหยออกไป ก็เติมน้ำสะอาดทดแทน หลักการแค่นี้ก็เลี้ยงปูทะเลดำได้แล้วครับ” นายธนกฤต พลอยงาม เจ้าของธ
บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้และการฝึกประสบการณ์ในรายวิชาเครือข่ายและการจัดชุมชน สาขาเกษตรกรปราดเปรื่อง มหาวิทยาลัยมหิดล โครงการจัดตั้งวิทยาเขตนครสวรรค์ เป็นวิชาที่อยู่ภายใต้การดูแลของ อาจารย์ ดร.ธนากร เที่ยงน้อย ที่เปิดโอกาสให้นักศึกษาได้ลงไปสัมผัสกับชุมชน สร้างประสบการณ์การเรียนรู้จากประสบการณ์ของผู้คนในชุมชน ในบทความนี้ผู้เขียนจึงมุ่งหน้ากลับบ้านที่จังหวัดนราธิวาสเพื่อพูดคุยกับผู้มากประสบการณ์ในพื้นที่แล้วนำมาเขียนเสนอเป็นเรื่องราวให้ผู้อ่านทุกท่านสัมผัสผ่านบทความนี้ จากเด็กยากจนต่อสู้ จนวันนี้เป็นพ่อค้าปลาทูขายส่งต่างประเทศ ผู้เขียนรู้สึกเป็นเกียรติอย่างมากที่ได้สัมภาษณ์พูดคุยกับเกษตรกรชาวประมงและพ่อค้าปลาทูที่จังหวัดนราธิวาส คือ คุณรอนิง ปาเนาะ หรือ แบนิง ขวัญใจแก้ว ซึ่งเป็นชื่อที่คนทั่วไปรู้จักกัน คุณแบนิงเป็นพ่อค้าคนกลางรับ-ส่งปลาทูทั้งในประเทศและต่างประเทศ คุณแบนิงได้เล่าว่า “ผมในช่วงอายุวัยรุ่นฐานะยากจนมาก ยากจนมากขนาดที่ไม่มีที่นอน ต้องอาศัยใต้ถุนเพื่อนบ้านนอน และด้วยการที่ผมเป็นพี่ชายคนโตมีน้องทั้งหมด 8 คน หนึ่งในนั้นมีน้องชายซึ่งเป็นผู้พิการ ผมจึงเป็นเสาหลักของครอบคร
การเพาะพันธุ์ปลาเป็นอีกหนึ่งอาชีพที่สำคัญ เพราะเปรียบเสมือนต้นทางที่ช่วยให้เกษตรกรผู้เลี้ยงมีสายพันธุ์ปลาที่ดีมีคุณภาพ เพราะถ้าการเลี้ยงปลาเชิงพาณิชย์มีลูกพันธุ์ อาหารปลา และแหล่งน้ำที่ดี ผลกำไรจากการสร้างรายได้จากสาขาการประมงก็สามารถเป็นอาชีพที่ยั่งยืน และส่งต่อกิจกรรมเหล่านี้เป็นธุรกิจที่เลี้ยงตัวเองให้กับลูกหลานต่อไป คุณศราวุฒ กระจ่างศรี หรือ คุณไอซ์ เกษตรกรรุ่นที่ 2 เจ้าของสมชายพันธุ์ปลา ตั้งอยู่เลขที่ 127/1 หมู่ที่ 2 ตำบลนพรัตน์ อำเภอหนองเสือ จังหวัดปทุมธานี เขาได้รับช่วงต่อการทำฟาร์มเพาะพันธุ์ปลามาจากคุณพ่อ ซึ่งอาชีพนี้ได้เห็นครอบครัวทำมาตั้งแต่เขายังเด็ก จึงเกิดแรงบันดาลใจศึกษาต่อสาขาวิทยาศาสตร์การประมง คณะเทคโนโลยีเกษตรและอุตสาหกรรมเกษตร จากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ เพื่อมาต่อยอดการทำธุรกิจให้มั่นคงยิ่งขึ้น การเรียนรู้และนำมาปรับใช้ ช่วยให้ก้าวเดินได้อย่างมั่นคง คุณไอซ์ เล่าว่า เห็นคุณพ่อขายพันธุ์ปลาแบบซื้อมาขายไปตั้งแต่เขายังเด็ก ต่อมาเมื่อความต้องการของตลาดเพิ่มขึ้น จึงได้เพาะพันธุ์เองเพื่อส่งขายให้กับลูกค้าที่มีอยู่ จากเหตุการณ์นี้ทำให้เขาอยากมีความรู้เพิ่มขึ้น เ
ปลากัด เป็นปลาน้ำจืดที่มีขนาดเล็ก ส่วนมากนิยมนำมาเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม เพราะลำตัวและครีบมีสีสันที่โดดเด่นแตกต่างกันไป ปลากัดมีขนาดลำตัวยาว ประมาณ 5-8 เซนติเมตร ตัวเรียวยาวแบนข้าง ปากมีขนาดเล็กเชิดขึ้นด้านบนเล็กน้อย ซึ่งสีที่แสดงออกตามลำตัวเป็นสีเทาแกมดำ ส่วนบริเวณครีบรอบลำตัวมีสีสวยสด มองแล้วมีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ซึ่งปลากัดจัดเป็นสัตว์น้ำที่ในวัยเด็กหากอยู่ตามต่างจังหวัด ต้องมีความเคยชินเป็นอย่างดี เพราะนอกจากจะเลี้ยงเพื่อความสวยงามแล้ว ยังนำมาเป็นเกมส์กีฬาเพื่อประชันความแข็งแกร่ง จึงทำให้มีการนำปลากัดมาเพาะพันธุ์และพัฒนาให้มีสายพันธุ์ที่เก่ง เป็นอีกหนึ่งสัตว์น้ำที่ทำตลาดได้เป็นอย่างดี คุณจิตกร อาบสุวรรณ์ อยู่บ้านเลขที่ 33 ซอยบุญพา 6 ตำบลโพธิ์เสด็จ อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช ที่ชื่นชอบการเลี้ยงปลากัดมาตั้งแต่สมัยเด็ก เมื่อโตขึ้นจนได้ประกอบอาชีพอื่นๆ ทำให้มีอันต้องเลิกราไป และเมื่อมีโอกาสอีกครั้งจึงได้ทำในสิ่งที่รัก คือการเลี้ยงปลากัด ตลอดไปถึงพัฒนาสายพันธุ์จำหน่ายสร้างเป็นรายได้ให้กับคุณจิตกรได้เป็นอย่างดี ช่างซ่อมแอร์ ผู้มีใจรักปลากัด คุณจิตกร เล่าให้ฟังว่า อาชีพหลักปัจจุบันท
