ส้มโอ เป็นผลไม้ที่ต้องใช้เวลาหลายปีกว่าจะให้ผลผลิต จึงทำให้การทำสวนส้มโอในอดีตเป็นไปอย่างช้าๆ และไม่มีการขยายพื้นที่มากเหมือนพืชชนิดอื่น และส้มโอเป็นผลไม้ที่มีราคาดี ไม่เคยมีการประท้วงนำผลส้มโอไปเททิ้งให้เป็นข่าวเป็นคราว ทั้งยังเป็นที่ต้องการของตลาด ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ที่สำคัญลงทุนไม่สูง ปัจจุบัน มีการขยายพื้นที่ปลูกต้นส้มโอกันมากขึ้น และปลูกได้ทั่วประเทศ ที่จังหวัดแพร่ มีสองสามี-ภรรยา เปลี่ยนชีวิตจากผู้มีรายได้ประจำ กลับบ้านเกิดมาขยายพื้นที่ปลูกส้มโอ ก็ยังพอมีรายได้เลี้ยงดูครอบครัว คุณวรรัตน์ จันทรมงคล หรือ โอ๋ อายุ 45 ปี บ้านเลขที่ 150 หมู่ที่ 9 บ้านคอกช้าง ตำบลห้วยอ้อ อำเภอลอง จังหวัดแพร่ 54150 โทร. 082-171-2517 สามี คุณนิคม มะโนมูล หรือ คม ทั้งสองสามีภรรยาเคยใช้ชีวิตอยู่ที่จังหวัดนนทบุรี แต่ชีวิตหักเห กลับมาตั้งหลักปักฐาน ทั้งสามี-ภรรยา-ลูก ที่บ้านสามี ตั้งแต่ปี 2557 คุณโอ๋ เล่าย้อนอดีตให้ฟังว่า “ถิ่นกำเนิดเดิมเป็นชาวพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ เข้าทำงานโรงงานเย็บผ้า จนได้มาพบกับคุณนิคม เป็นครอบครัวเดียวกัน แต่เนื่องจากบ้านสามีที่อำเภอลอง จังหวัดแพร่ ไม่มีใครดูแล จึงจำเป็นต

เรื่องราวของ “อุ้มฮุ่ม โฮมสเตย์” เริ่มต้นขึ้นนานกว่าที่จะเรียกได้ว่าเป็นโฮมสเตย์ เพราะย้อนกลับไปเมื่อปี 2530 พื้นที่แห่งนี้ยังเป็นเพียงทุ่งหญ้าผืนหนึ่งที่ครอบครัวบังเอิญได้มา พี่อุ้ม-คณาภรณ์ ธนูธรรมเจริญ และ พี่นุ้ย-กนกวรรณ ศรีสัจจากุล สองสามีภรรยา เจ้าของ “อุ้มฮุ่ม โฮมสเตย์” บ้านหัวนา ตำบลม่อนปิ่น อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ พื้นที่เล็กๆ ที่ค่อยๆ เติบโตจากผืนดินของครอบครัว สู่สวนที่มีทั้งป่า อาหาร และวิถีชีวิตที่พึ่งพาตัวเอง ย้อนกลับไป จุดเริ่มต้นของพื้นที่แห่งนี้เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2530 เมื่อคุณแม่ของพี่อุ้มเดินทางกลับเชียงใหม่ด้วยรถไฟ และได้พูดคุยกับคนที่นั่งอยู่ข้างๆ ซึ่งกำลังจะขายที่ดิน เมื่อมาถึงเชียงใหม่จึงชวนคุณพ่อมาดูพื้นที่ ก่อนตัดสินใจซื้อในที่สุด จากนั้นทุกเย็นวันศุกร์ คุณพ่อคุณแม่จะรับลูกๆ จากโรงเรียนแล้วพากันมาที่นี่ คุณแม่ปลูกต้นไม้ ส่วนลูกๆ ก็วิ่งเล่นบ้าง ช่วยกันปลูกต้นไม้บ้าง ทำแบบนี้ต่อเนื่องราว 15 ปี จนพื้นที่ค่อยๆ เปลี่ยนจากทุ่งหญ้าเป็นสวนผสมผสาน มีทั้งลิ้นจี่ มะม่วง สับปะรด ต้นสัก และไม้ผลอีกหลายชนิด เมื่อเติบโตขึ้น พี่อุ้มออกไปเรียนมหาวิทยาลัย ก่อนเข้าสู่ชีวิตการทำงาน

ทุกวันนี้การทำเกษตรอาจไม่ใช่เรื่องของการผลิตให้ได้มากที่สุดอีกต่อไป เพราะต่อให้ผลิตได้ดีเพียงใด หากไม่มีตลาด ไม่มีเรื่องราว และไม่มีวิธีสื่อสารให้ผู้คนเข้าใจคุณค่าของสิ่งที่ผลิต สิ่งนั้นก็อาจกลายเป็นเพียงสินค้าที่ต้องแข่งขันกันด้วยราคา ในขณะที่เกษตรกรจำนวนมากมีต้นทุนสำคัญอยู่ในมือแล้ว ทั้งผืนดิน ภูมิประเทศ ทรัพยากรธรรมชาติ ภูมิปัญญา วิถีชีวิต และวัฒนธรรม เพียงแต่ต้นทุนเหล่านี้ ยังไม่ได้ถูกนำมามองในฐานะ “คุณค่าของแบรนด์” อย่างจริงจัง อาจารย์ขาบ-สุทธิพงษ์ สุริยะ นักปั้นแบรนด์และนักออกแบบภาพลักษณ์ธุรกิจอาหาร ภาคการเกษตร และการท่องเที่ยวเกษตรยั่งยืน แห่ง Karb Studio เจ้าของรางวัล Gourmand Awards หรือเวทีที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติด้านอาหารอย่างต่อเนื่องกว่า 20 ปี รวม 27 รางวัล และเป็นผู้ขับเคลื่อนแนวคิด “Local สู่ เลอค่า” มีความเชื่อว่าของดีในท้องถิ่น ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนตัวตนเพื่อให้มีมูลค่า แต่ต้องรู้จักค้นหาและสื่อสารคุณค่าที่มีอยู่ให้คนอื่นมองเห็น เกษตรไทยมีของดี  ต้องสร้างแบรนด์ให้ไปไกล  อาจารย์ขาบ มองว่า จุดแข็งของภาคการเกษตรไทยที่ผ่านมาอยู่ที่การผลิต เพราะประเทศไทยมี

คุณศิริวิมล กิตะพาณิชย์ หรือ คุณเปิ้ล เจ้าของไร่รื่นรมย์ และผู้ประกอบการผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มฟังก์ชั่นจากจิงจูฉ่าย ในพื้นที่ตำบลงิ้ว อำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย ที่นำความชื่นชอบและใจที่รักต่อการทำอาชีพเกษตร นำมาต่อยอดพื้นที่ปลูกเกษตรอินทรีย์ผสมผสานกับการท่องเที่ยว รวมถึงการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากพืชผักออร์แกนิก ให้ตอบโจทย์ผู้ที่ชื่นชอบธรรมชาติและรักสุขภาพมากที่สุดในพื้นที่เกือบ 3 ไร่ ในเวลากว่า 6 ปีที่ผ่านมา คุณเปิ้ล เล่าว่า จุดเริ่มต้นของการปลูกจิงจูฉ่าย เกิดขึ้นจากมีลูกค้าติดต่อเข้ามาหาคุณเปิ้ลว่า มีความต้องการที่อยากจะได้จิงจูฉ่ายแบบสด ไร้สารเคมี ออร์แกนิกแท้ และปลอดภัย 100% เนื่องจากลูกค้าป่วยเป็นมะเร็ง จึงเป็นสิ่งที่จุดประกายความคิดในการที่จะปลูกจิงจูฉ่ายแบบจริงจัง จึงติดต่อไปยัง ผศ.ดร.ทานตะวัน พิรักษ์ หัวหน้าโครงการวิจัยอาจารย์ประจำสาขา ภาควิชาพัฒนาผลิตภัณฑ์ คณะอุตสาหกรรมเกษตร แห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และคณะทีมนักวิจัย ในการพัฒนาผักจิงจูฉ่ายต่อยอดทางธุรกิจในเชิงพาณิชย์ “เริ่มขึ้นเมื่อ 6 ปีที่แล้วค่ะ และก็ทำงานวิจัยกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จุดเริ่มต้นเกิดขึ้นคือมีลูกค้าติดต่อมา เขาอยาก

มะม่วง เป็นไม้ผลที่อยู่กับคนไทยมาอย่างยาวนาน เรียกได้ว่าทุกบ้านที่ปลูกไม้ผลเพื่อเป็นร่มเงาคงจะขาดต้นมะม่วงเสียไม่ได้ นอกจากจะให้ร่มเงาบดบังแสงตะวันยามบ่ายแล้ว พอช่วงถึงฤดูผลิดอกออกผลยังได้ผลไม้ที่มีรสชาติดีไว้ประจำบ้านไว้กิน และแจกญาติสนิทมิตรสหายที่มาเยี่ยมเยือน มะม่วงที่กินบางต้นอร่อย บางต้นไม่อร่อย เกิดจากการนำเมล็ดของต้นแม่มาปลูกจึงจะมีกลายพันธุ์ออกไป สมมุติต้นแม่อร่อยแต่ต้นลูกที่ปลูกด้วยเมล็ดกลับให้ผลที่รสชาติไม่อร่อย ส่วนต้นที่มีรสชาติดีเป็นเพราะต้นนั้นเป็นต้นที่ได้จากการตอนกิ่ง ทาบกิ่ง ดังนั้น ลักษณะจึงไม่มีอะไรผิดเพี้ยนไปจากต้นแม่ ยังคงเลิศรสเหมือนถอดแบบกันมาโดยตรง เพราะฉะนั้นใครที่กำลังมองหาต้นมะม่วงปลูกไว้ที่บ้าน คงรู้แล้วใช่ไหมครับควรเลือกต้นพันธุ์แบบไหนดี     คุณสุทิน หะสิตะ เป็นเกษตรกรที่ทำสวนมะม่วงเพื่อขยายกิ่งพันธุ์ โดยปลูกแบบคล้ายสวนป่าที่ไม่ยึดกฎเกณฑ์ตายตัว ภายในสวนมีไม้ยืนต้นและไม้ผลหลายชนิด เช่น สัก ตะเคียน ประตู ยางนา ขนุน และมะม่วง ฯลฯ ปลูกแบบให้ธรรมชาติดูแลกันเอง  การทำเกษตรกรรม  เป็นสิ่งที่ชอบและถนัด คุณสุทิน เล่าให้ฟังว่า เมื่อจบการศึกษาทางด้านการเกษตร จึงเริ่มป

เริ่มจาก 1 ไร่ก่อนตอนนั้นผลผลิตเป็นที่น่าพอใจได้เงินประมาณใกล้ ๆ แสน ไร่เดียว ลงทุนหมื่นกว่าบาท 6 เดือนจากนั้นก็ทำต่อเนื่องมาปีนึง 2 รุ่นถ้าในพื้นที่เดียวกัน ช่วงแพง “ตรุษจีน” เกือบทุกปีช่วงถูกก็เมษา-พฤษภาแต่ว่าโดยเฉลี่ยก็ 25-30บ. ตลอดเส้นทางที่เรามุ่งหน้าไปยัง อ.เลาขวัญ จ.กาญจนบุรี ตามนัดหมายกันไว้ว่าจะไปดู “เผือกหอมเงินแสน” ของเกษตรกรคนเก่งแถมหัวไวใจสู้อย่าง พี่มานะ รอดมาดี สิ่งหนึ่งที่ได้เห็นคือว่าเต็มไปด้วยป่าอ้อยซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจหลักของเขตนี้และอีกนัยหนึ่ง “เลาขวัญ” นั้นยังได้ชื่อว่าเป็นดินแดนอีสานของเมืองกาญจน์ เพราะว่าเป็นพื้นที่แห้งแล้งน้ำกว่าใครอื่นเขาหากเทียบกับหลายอำเภอแล้วจึงไม่แปลกหากพืชหลักของที่นี่จะเป็นอ้อยโรงงานตามที่ได้เห็นสองข้างทาง แต่มันก็แปลกที่อยู่ ๆ มีการปลูกเผือกหอมในเขตนี้และยังได้ผลดีมาก ๆ อีกด้วยนะ! “อำเภอเลาขวัญเป็นอำเภอที่เรียกว่า “แล้ง” ที่สุดของจังหวัดกาญจน์ ซึ่งไม่มีใครปลูกเผือกไม่มีใครอยากปลูกเผือกพอดีผมกลับจากทำงานมาอยู่บ้านได้สักระยะหนึ่ง ก็ลองจับพืชไร่ทำดูซึ่งปรากฏว่าแต่ละตัวมันไม่ตอบโจทย์พอดีมารู้จักกับเผือกมีพี่คนหนึ่งเขาแนะนำให้ทำ ผมเปิดใจลองทำ

กุ้งฝอย เป็นกุ้งที่มีขนาดเล็ก สามารถพบได้ทั่วไปในหลายภูมิภาคของประเทศไทย ซึ่งสัตว์น้ำชนิดนี้นิยมบริโภคเพราะสามารถนำมาประกอบอาหารได้หลายเมนู โดยกุ้งฝอยนั้นถือว่าเป็นอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง อันประกอบไปด้วยโปรตีนและแคลเซียม นอกจากนี้ ยังมีความสำคัญต่อระบบนิเวศใช้เป็นอาหารให้กับสัตว์น้ำชนิดอื่นได้อีกด้วย คือใช้เป็นอาหารให้กับปลาเศรษฐกิจในช่วงเลี้ยงอนุบาล อย่างเช่น ปลาช่อน ปลากราย และปลาสวยงาม ต่อมาด้วยสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไปจึงทำให้กุ้งฝอยในแหล่งน้ำธรรมชาติลดน้อยลง ส่งผลให้ปัจจุบันมีการเลี้ยงกุ้งฝอยกันมากขึ้น เพื่อให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาด คุณจรินทร์ ขำการะเกตุ หรือ คุณเอ้ ได้เล็งเห็นถึงช่องทางการทำตลาดว่ามีความต้องการกุ้งฝอย เธอจึงได้ทำการเลี้ยงเพื่อสร้างรายได้ โดยกว่าจะประสบผลสำเร็จมาได้จนถึงทุกวันนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะการเลี้ยงต้องผ่านการลองผิดลองถูกมาพอสมควร แต่ด้วยความที่ไม่ย่อมแพ้และมีใจแน่วแน่ที่จะลงมือทำ กุ้งฝอยในฟาร์มของเธอจึงเป็นที่รู้จักของลูกค้าและสามารถทำการตลาดไปทั่วประเทศ สานต่ออาชีพประมงจากครอบครัว คุณเอ้ เล่าให้ฟังว่า ในช่วงแรกยังไม่ได้ให้ความสำคัญกับเรื่อ

เมื่อพูดถึง “สมุนไพร” หลายคนอาจนึกถึงพืชที่ปลูกไว้ใช้ในครัวเรือน หรือสมุนไพรพื้นบ้านที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตคนไทยมานาน แต่ในวันนี้ สมุนไพรไม่ได้มีบทบาทเพียงในครัวหรือในตำรับยาเท่านั้น หากยังกลายเป็นหนึ่งในวัตถุดิบสำคัญของอุตสาหกรรมอาหาร เครื่องดื่ม ผลิตภัณฑ์สุขภาพ เครื่องสำอาง และยา ขณะเดียวกัน ความต้องการใช้สมุนไพรที่เพิ่มขึ้น ทำให้เกิดตลาดรับซื้อที่หลากหลาย ตั้งแต่การรับซื้อผลผลิตสดจากเกษตรกร ไปจนถึงการรับซื้อสมุนไพรที่ผ่านกระบวนการล้าง หั่น ตาก หรืออบแห้ง เพื่อส่งต่อให้กับผู้แปรรูปและผู้ประกอบการ ดังนั้น สำหรับเกษตรกรที่กำลังมองหาพืชทางเลือก สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงคำถามว่า “สมุนไพรอะไรปลูกง่าย” แต่ต้องถามต่อว่า “ปลูกแล้วขายใคร และตลาดต้องการวัตถุดิบแบบไหน” ตลาดสมุนไพรปี 2569 เมื่อ “คุณภาพ” เป็นตัวกำหนดราคา ในปี 2569 ตลาดสมุนไพรยังมีความเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่อง โดยภาครัฐเองมีการปรับปรุงราคากลางยาจากสมุนไพร และประกาศฉบับใหม่ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 26 มกราคม 2569 ครอบคลุมรายการยาจากสมุนไพร 130 รายการ อย่างไรก็ตาม ต้องทำความเข้าใจให้ชัดว่า “ราคากลางยาจากสมุนไพร” ไม่ได้หมายความว่าเป็น