แนวโน้มการดูแลสุขภาพด้วยวิธีธรรมชาติกำลังขยายตัวอย่างรวดเร็วทั่วโลก และประเทศไทยเองก็อยู่ท่ามกลางกระแสนี้ด้วยความภาคภูมิใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “สมุนไพรไทย” ที่เคยเป็นเพียงทางเลือกในการรักษาโรคตามภูมิปัญญาพื้นบ้าน ในเวลานี้ได้กลายเป็นทรัพยากรชีวภาพที่มีคุณค่า และได้รับความสนใจในระดับสากลด้วยคุณสมบัติทางยา กลิ่นหอมเฉพาะตัว และสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพที่สามารถนำไปต่อยอดได้ทั้งในอุตสาหกรรมอาหารเสริม เครื่องสำอาง ไปจนถึงเวชสำอางและผลิตภัณฑ์สุขภาพ
ในหลายพื้นที่ของประเทศสมุนไพรไทยไม่ได้หยุดอยู่แค่ในครัวเรือน แต่ได้กลายเป็น “พืชเศรษฐกิจทางเลือก” ที่สร้างรายได้ให้กับเกษตรกรและชุมชนอย่างต่อเนื่อง ทั้งการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์พร้อมใช้ การปลูกเพื่อส่งออก และการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์นวัตกรรมเพื่อสุขภาพ โดยมีการสนับสนุนจากภาครัฐและเอกชนทั้งด้านองค์ความรู้ การวิจัยและพัฒนา รวมถึงการสร้างแบรนด์เชิงพาณิชย์ ซึ่งทำให้สมุนไพรหลายชนิด เช่น ฟ้าทะลายโจร ขิง ขมิ้นชัน กระชายดำ และตะไคร้ กลายเป็นสินค้ามูลค่าสูงที่มีศักยภาพทั้งตลาดในและต่างประเทศ
คุณวราพร อินต๊ะพันธุ์ เจ้าหน้าที่สหกรณ์การเกษตรสมุนไพรตำบลแม่มอก จำกัด ผู้ที่สัมผัสอยู่กับวงการสมุนไพร และดำเนินการอยู่ในแบรนด์สมุนไพรแม่มอกยืนยันว่า สมุนไพรไทยหากมีการพัฒนาและจัดการอย่างเป็นระบบ ผลผลิตที่ได้จากท้องถิ่นสามารถสร้างรายได้อย่างมั่นคงให้กับชุมชน และต่อยอดสู่การแปรรูปเชิงพาณิชย์ที่ยั่งยืนได้ เหมือนเช่นสหกรณ์แห่งนี้ที่ได้พัฒนาผลิตภัณฑ์จนเกิดรายได้ต่อปีนับล้านบาท
จากภูมิปัญญาหมอเมือง
สู่สหกรณ์สมุนไพรแม่มอก
ยกระดับมาตรฐานกว่า 10 ปี
คุณวราพร เล่าให้ฟังว่า อดีตที่กลุ่มผู้ผลิตสมุนไพรมีมาได้ถึงวันนี้ เกิดจากหมอเมืองในพื้นที่รวมกับหมออนามัยได้รวมกันนำสมุนไพรในชุมชน ทำการวิจัยภายใต้การดูแลของมหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งตำบลแม่มอกถือเป็นพื้นที่ที่มีสมุนไพรหลากหลาย สามารถนำมาเป็นยารักษาชาวบ้านได้ ต่อมามีเจ้าหน้าที่เข้ามาให้องค์ความรู้เกี่ยวกับการผลิตยาแคปซูล และขยายการผลิตเรื่อยๆ จนสร้างรายได้พร้อมกับตั้งเป็นสหกรณ์มาจนถึงปัจจุบัน
“พอชาวบ้านที่สนใจอยากสร้างรายได้มากขึ้น ก็ได้รวมกลุ่มกันทำเป็นสหกรณ์มีสมาชิกอยู่ 229 คน ซึ่งสมาชิกส่วนใหญ่จะใช้ชีวิตแบบเศรษฐกิจพอเพียง ปลูกพืชผสมผสานไม่ได้มีที่นาเยอะ ซึ่งการปลูกสมุนไพรก็จะเน้นปลูกในพื้นที่สวน ตั้งแต่หัวไร่ปลายนา ตลอดระยะเวลาที่ทำมา เราได้มีการพัฒนาให้มีมาตรฐานต่อเนื่องมาเป็น 10 กว่าปี”
สมุนไพรผ่านมาตรฐาน GAP-อินทรีย์
สู่โรงงานแปรรูป สร้างผลิตภัณฑ์คุณภาพ
ในขั้นตอนของการนำวัตถุดิบที่เป็นสมุนไพรมาทำเป็นผลิตภัณฑ์ คุณวราพร เล่าว่า สมุนไพรทั้งหมดจะผ่านการปลูกโดยเกษตรกรที่เป็นสมาชิกของสหกรณ์ ซึ่งการปลูกทั้งหมดจะผ่านมาตรฐาน GAP และมาตรฐานอินทรีย์ ซึ่งการปลูกแต่ละช่วงจะมีปริมาณที่ไม่มาก เกษตรกรจะปลูกอยู่ที่คนละ 1-2 งาน โดยผลผลิตที่ได้สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ทุกฤดูกาล
เนื่องจากการปลูกสมุนไพรเป็นแบบกระจัดกระจาย ดังนั้น ผลผลิตที่ได้จะต้องนำของเกษตรกรแต่ละครัวเรือนมารวมกันให้ได้มากที่สุด สมุนไพรแต่ละชนิดที่รวบรวมแต่ละปีมีปริมาณแตกต่างกันไป อย่างเช่น ขมิ้นชัน 1 ตันต่อปี ฟ้าทะลายโจร 200 กิโลกรัมต่อปี และไพล 3 ตันต่อปี ส่วนพืชสวนครัวอย่างมะระขี้นกสายพันธุ์พื้นเมือง 300-400 กิโลกรัมต่อปี และผลมะกรูด 1 ตันต่อปี
“สมุนไพรหลังจากที่รวบรวมมาจากเกษตรกรแล้ว จะนำมาเข้าสู่กระบวนการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ โดยนำวัตถุดิบมาล้างทำความสะอาด เพื่อเป็นการคัดแยกสิ่งเจือปนออก อย่างเช่น วัชพืชที่อาจติดมากับสมุนไพร ซึ่งระบบการล้างก็จะมีมาตรฐาน พร้อมทั้งนำสมุนไพรชนิดต่างๆ ไปหั่นให้ได้ขนาดตามที่ต้องการ จากนั้นนำไปตากในโรงเรือนเฉพาะที่เป็นระบบปิด ใช้เวลาตากให้แห้งประมาณ 1-2 วัน เสร็จแล้วนำชิ้นส่วนที่แห้งดีแล้วไปเก็บเข้าสต๊อก เพื่อนำไปทำตามกระบวนการแปรรูปต่อไป”
ชิ้นส่วนสมุนไพรที่ผ่านการตาก
นำไปผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ที่แตกต่างกัน
คุณวราพร ยังเล่าต่ออีกว่า สมุนไพรที่เก็บไว้ในสต๊อกเมื่อนำมาเข้าสู่กระบวนการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ ปัจจุบันมีสินค้ามากกว่า 20 รายการ โดยผลิตภัณฑ์ทั้งหมดจะมีโรงพยาบาลเข้ามารับไปจำหน่าย จากกระแสรักสุขภาพและความต้องการใช้สมุนไพรเข้ามามีบทบาทมากขึ้น ส่งผลให้สินค้าทั้งหมดที่มียังไม่เพียงพอต่อความต้องการขอตลาด หากในอนาคตตลาดโตมากขึ้น เกษตรกรจะวางผ่านการปลูกเพื่อให้ทันต่อความต้องการ
ราคาผลิตภัณฑ์ที่ผ่านการแปรรูปจนเป็นผง อย่างเช่น ขมิ้นจำหน่ายอยู่ที่กิโลกรัมละ 400 บาท คุณวราพร บอกว่า กว่าจะผ่านการแปรรูปมาเป็นขมิ้นผง 1 กิโลกรัม ต้องใช้วัตถุดิบประมาณ 8 กิโลกรัม
“ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่แปรรูปใส่บรรจุภัณฑ์เรียบร้อยแล้ว ที่สหกรณ์ของเราจำหน่ายอยู่ราคาเดียวคือกระปุกละ 120 บาท ส่วนลูกประคบราคาก็จะแตกต่างกันไปของแต่ละชนิด จากความต้องการสมุนไพรอย่างต่อเนื่อง การดำเนินการมาตลอดนี้ ตลาดสมุนไพรก็ถือว่าลูกค้ามีความต้องการต่อเนื่องค่ะ รายได้ต่อปียอดขายก็อยู่ที่ประมาณ 700,000-1,300,000 บาท”
สมุนไพรไม่ใช่แค่พืชเศรษฐกิจ แต่คือพลังชุมชน
ทิศทางของตลาดสมุนไพรในอนาคตและความต้องการของตลาดนั้น คุณวราพร บอกว่า แนวโน้มความต้องการสินค้าแปรรูปจากสมุนไพรยังเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งการผลิตสมุนไพรต้องมองด้วยว่าควรผลิตแบบใดให้เหมาะสมกับลูกค้ากลุ่มไหน ซึ่งสหกรณ์การเกษตรสมุนไพรตำบลแม่มอก จำกัด ทำสมุนไพรส่งจำหน่ายให้กับโรงพยาบาลภายในจังหวัด และส่งให้กับร้านเวชภัณฑ์ตามต่างจังหวัด จึงทำให้ผลิตภัณฑ์มียอดสั่งซื้อตลอดทั้งปี สามารถช่วยให้เกษตรกรในพื้นที่เกิดรายได้จากการปลูกสมุนไพรทุกปี
“รายได้ของเกษตรต่อคนที่ปลูกสมุนไพรจำหน่ายต่อปี เฉลี่ยจะอยู่ที่ประมาณ 5,000-10,000 บาท ถือว่าเป็นการปลูกที่ช่วยเสริมรายได้ เพราะผลิตที่ได้เกษตรกรไม่ได้มีต้นทุนในการดูแลมาก เพราะพืชสมุนไพรบางชนิด เมื่อปลูกลงไปแล้วสามารถปล่อยทิ้งไว้ได้ พอครบกำหนดก็ขุดหรือตัดมาส่ง ก็ยังมีกำไรต่อคนเยอะอยู่ค่ะ”
ในโลกที่ผู้คนเริ่มหันกลับมาให้คุณค่ากับวิถีธรรมชาติ สมุนไพรไทยไม่ได้เป็นเพียงมรดกภูมิปัญญาบรรพบุรุษอีกต่อไป แต่ได้ก้าวขึ้นมาเป็นพืชเศรษฐกิจที่สร้างคุณค่าอย่างยั่งยืน ทั้งต่อสุขภาพและต่อรายได้ของคนในชุมชน เรื่องราวของ “สหกรณ์สมุนไพรแม่มอก” คือตัวอย่างชัดเจนว่า เมื่อภูมิปัญญาเดิมถูกพัฒนาอย่างมีระบบ และได้รับการสนับสนุนด้านมาตรฐาน การวิจัย และตลาด ผลลัพธ์คือการยกระดับผลิตภัณฑ์สู่เวทีสากล
กว่าหลายทศวรรษที่สมุนไพรแม่มอกพัฒนาสมุนไพรจากหัวไร่ปลายนาจนได้รับมาตรฐาน GAP และอินทรีย์ นำไปสู่การแปรรูปที่ได้มาตรฐาน ปัจจุบันมีสินค้ามากกว่า 20 รายการ ทุกกระบวนการตั้งแต่ปลูกจนถึงบรรจุภัณฑ์ สะท้อนถึงความใส่ใจในคุณภาพและความปลอดภัยของผู้บริโภค แต่สิ่งที่น่าประทับใจยิ่งกว่าตัวเลขรายได้ คือหัวใจของคนในชุมชนที่ยังคงยึดวิถีเศรษฐกิจพอเพียง พร้อมเปิดรับโอกาสใหม่ๆ เพื่อก้าวไปข้างหน้าอย่างยั่งยืน
“เราไม่ได้ปลูกสมุนไพรแค่เพื่อขาย แต่เราปลูกความหวังของทั้งชุมชน ทุกใบ ทุกต้น คือโอกาสของอนาคต ถ้าเราเชื่อในคุณค่าของมัน วันหนึ่งสมุนไพรจากหัวไร่ปลายนาจะไปไกลกว่าที่เราคิด”
หากต้องการข้อมูลเพิ่มเติมหรือสนใจในเรื่องของสมุนไพร สามารถติดต่อได้ที่ คุณวราพร อินต๊ะพันธุ์ สมุนไพรแม่มอก สหกรณ์การเกษตรสมุนไพรตำบลแม่มอก จำกัด ตั้งอยู่หมู่ที่ 3 ตำบลแม่มอก อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง หมายเลขโทรศัพท์ 083-319-7270
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรก 30 กรกฎาคม 2025
ปัญหาปลาหมอคางดำ สร้างความปวดหัวให้แก่ชาวประมงอย่างมากเพราะเป็นสัตว์ต่างถิ่นที่ปรับตัวได้เก่ง สามารถอยู่ได้ในแหล่งน้ำทุกประเภท สามารถแพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมดไม่สิ้น ในรายการ เปลี่ยนมุมคิด สถานีโทรทัศน์รัฐสภา วันที่ 25 พฤษภาคม 2569 เวลา 20.15 น.คุณธวัช สุระบาล ประธานคณะกรรมาธิการการเกษตรและสหกรณ์ วุฒิสภา กล่าวตอนหนึ่งว่า ปัญหาปลาหมอคางดำไม่ควร “หาคนผิด” เพราะมีหลายปัจจัยไม่รู้ว่ามาจากอะไร กรณีปัญหาการลักลอบนำเข้าสัตว์ต่างถิ่นรวมทั้งประเด็นความรับผิดชอบคงต้องรอฟังข้อเท็จจริงจากกระบวนการศาล ทุกวันนี้ หลายพื้นที่ประสบปัญหาเรื่องคุณภาพน้ำอยู่แล้ว จำเป็นต้องจัดการทั้งระบบนิเวศ ไม่ใช่มองแค่ปัญหาปัญหาหมอคางดำเพียงอย่างเดียว ปัญหาเฉพาะหน้าที่ต้องเร่งเดินหน้าจัดการก็คือ ช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ รวมทั้งควบคุมการแพร่ระบาด ลดประชากรปลา ผ่านโมเดล “จับ-ลด-ใช้ประโยชน์” พร้อมเปลี่ยนมุมมอง หมอคางดำ จากวายร้ายเป็นทรัพยากร ที่สามารถ นำไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลายทั้ง อาหารคน อาหารสัตว์ อาหารพืช ปลาป่น วัตถุดิบเลี้ยงปูขาว และสินค้าโอท็อป เพื่อสร้างห่วงโซ่เศรษฐกิจใหม่ให้ชุมชน
ในวันที่โลกกำลังเผชิญวิกฤตสภาพภูมิอากาศ ทั้งภัยแล้ง อุณหภูมิสูง ดินเสื่อม และต้นทุนการผลิตที่พุ่งสูงขึ้น การทำเกษตรจึงยากกว่าที่เคย โดยเฉพาะปัญหาราคาปุ๋ยและคุณภาพดินที่ถดถอยต่อเนื่อง จนเกษตรกรจำนวนมากต้องลงทุนเพิ่ม แต่ผลผลิตกลับไม่เพิ่มตาม “ไบโอชาร์” จึงถูกมองว่าเป็นหนึ่งในทางรอดสำคัญของภาคเกษตรยุคใหม่ เพราะไม่ใช่เพียงถ่านธรรมดา แต่คือคาร์บอนจากชีวมวลพืชที่มีโครงสร้างรูพรุนสูง ช่วยฟื้นฟูดินถึงระดับโครงสร้างพื้นฐาน ทำให้ดินร่วนซุย อุ้มน้ำได้ดี ลดการสูญเสียธาตุอาหาร และช่วยให้จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์เติบโตได้มากขึ้น และสิ่งที่น่าสนใจคือ เกษตรกรสามารถผลิตไบโอชาร์ใช้เองได้จากเศษวัสดุในไร่นา ไม่ว่าจะเป็นฟางข้าว ใบอ้อย กิ่งไม้ ซังข้าวโพด หรือเศษพืชจากสวนผลไม้ เพราะพืชทุกชนิดล้วนมีคาร์บอนเป็นองค์ประกอบ เมื่อนำมาเผาภายใต้สภาวะออกซิเจนจำกัด ก็จะได้ไบโอชาร์ที่สามารถนำกลับไปฟื้นดินในแปลงของตัวเองได้อีกครั้ง คุณประสาน สุขสุทธิ์ อดีตหัวหน้ากลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสระแก้ว และเจ้าของสวนไผ่โป๋ยแจ่ม สระแก้ว ได้ให้มุมมองในเรื่องของไบโอชาร์ไว้ว่า แม้ไบโอชาร์จะไม่ใช่ยาวิเศษที่แก้ได้ทุกปัญหาในทั
“ถั่วแระญี่ปุ่น” คือถั่วเหลืองฝักสด เป็นพืชล้มลุก มีทรงพุ่ม ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงแบน ยาวรี โค้งงอเล็กน้อย มีขนอ่อนๆ ฝักมีสีเขียว ฝักจะนูนขึ้น มีเมล็ดโตเรียงกันอยู่ข้างใน เมล็ดไม่แก่ไม่อ่อนเกินไป เมล็ดสีเขียว มีรสชาติหวานมันกว่าเมล็ดใหญ่กว่า นุ่มกว่า มีถิ่นกำเนิดในประเทศญี่ปุ่น ต่อมาได้มีปลูกกันมากในหลายประเทศทั่วโลก ญี่ปุ่น จีน และเกาหลี มีประวัติการบริโภคถั่วเหลืองในระยะฝักไม่อ่อนและไม่แก่เกินไป ชาวญี่ปุ่นนิยมรับประทานถั่วแระเป็นกับแกล้มเบียร์ หรืออาหารว่างเกือบทุกครัวเรือน จึงมีการพัฒนาปรับปรุงพันธุ์ถั่วเหลืองให้มีฝักและเมล็ดใหญ่กว่าถั่วเหลืองธรรมดา 2 เท่า เมล็ดนุ่ม รสชาติหวานมัน ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์สำหรับบริโภคฝักสดเพียงอย่างเดียว และมีความพยายามปลูกถั่วแระส่งตลาดตลอดทั้งปี ซึ่งความต้องการบริโภคถั่วแระญี่ปุ่น หรือถั่วเหลืองฝักสด (Vegetable Soybean) ของชาวญี่ปุ่น ประมาณปีละ 150,000 ตัน แต่สามารถผลิตภายในประเทศได้เพียง 100,000-110,000 ตัน จึงต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ถั่วแระญี่ปุ่นเป็นพืชโปรตีนสูง (ถั่วแระญี่ปุ่น มีโปรตีน 12.7% ถั่วฝักยาว มีโปรตีน 2.4%) รสชาติอร่อย สามารถนำไปประกอบอาหา
กรมส่งเสริมการเกษตร ส่งเสริมให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนและเพิ่มรายได้ในการทำการเกษตรมาอย่างต่อเนื่อง รวมถึงประสิทธิภาพการพ่นสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืช ส่วนหนึ่งขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมที่ต้องคำนึงถึงหลายปัจจัย ได้แก่ ทิศทางและความเร็วลม อุณหภูมิ ความชื้นสัมพัทธ์ และโอกาสการเกิดฝนตกในขณะพ่นสาร ซึ่งปัจจัยต่างๆ ล้วนส่งผลโดยตรงต่อการตกค้างของละอองสารในพื้นที่เป้าหมายและการป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก่อนพ่นสารเคมีฯ ควรใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืชตามหลัก 3 ถูก เพื่อประสิทธิภาพสูงสุดในการควบคุมศัตรูพืช คือ 1. ถูกเวลา โดยพ่นในตอนเช้าหรือเย็นซึ่งมีอุณหภูมิต่ำและความชื้นสัมพัทธ์สูงกว่า 70% เพื่อให้พืชดูดซึมสารได้ดีที่สุด ควรตรวจสอบสภาพอากาศ และหลีกเลี่ยงการพ่นสารเมื่อมีแนวโน้มว่าฝนจะตกภายใน 1-4 ชั่วโมงข้างหน้า เพื่อป้องกันการชะล้างสารไปโดยไร้ประโยชน์ 2. ถูกชนิด หากจำเป็นต้องพ่นสารในฤดูฝนหรือช่วงที่ฝนตกบ่อย ควรเลือกสารประเภทดูดซึม (Systemic) ซึ่งพืชจะดูดซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อได้ภายใน 1-4 ชั่วโมง ทำให้ป้องกันกำจัดศัตรูพืชได้ดีกว่าสารประเภทสัมผัสตาย ที่สารอาจถูกฝนชะล้างไปก่อนจะสัมผัสและ
