เทคนิคเกษตร
สมัยเด็กๆ ทุกครั้งที่ได้มีโอกาสนั่งเรือเข้าไปในคลองเล็กๆ ลัดเลาะป่าชายเลนแถบภาคกลางและภาคใต้ ผ่านกอต้นจากจำนวนมากมายมหาศาล ทั้งได้เห็นทะลายลูกจากสีน้ำตาลไหม้ที่โคนกอเหล่านั้น ผมก็มีความรู้อยู่แค่ว่า ใบจาก ตับจาก ลูกจากนั้น คนเอามามวนยา มุงหลังคาบ้าน และกินเป็นของหวานน้ำตาลเชื่อมได้อร่อยเท่านั้น ต่อมาอีกนาน จึงรู้เพิ่มว่าเขาทำน้ำตาลจากงวงต้นจากได้ด้วย เดาว่าคนทั่วไปที่พอจะสนใจเรื่องการกินการอยู่ ก็คงรู้เรื่องเกี่ยวกับจากประมาณนี้กระมังครับ…อย่างไรก็ดี หลังจากผมได้อ่านหนังสือเล่มหนึ่ง ความคิดเกี่ยวกับต้นจากที่เคยเห็นมาตั้งแต่จำความได้นั้น ก็เปลี่ยนไปหมดสิ้น “จาก พืชมหัศจรรย์ที่บ้านขนาบนาก” งานเขียนที่ คุณสุรินทร์ สุวรรณรัตน์ ใช้ข้อมูลจากความสนใจเก็บรวบรวมภาพและเรื่องราวของพืชท้องถิ่นชายเลนบ้านเกิด ที่ตำบลขนาบนาก อำเภอปากพนัง นครศรีธรรมราช ไว้อย่างละเอียดลออทุกแง่ทุกมุม ถึงกับได้ลงแรงปลูกป่าจากในพื้นที่ไว้นับสิบๆ ไร่ เพื่อยืนยันคุณค่าของพืชที่ผู้คนดูจะลืมเลือนกันไปแล้ว และยังได้ขวนขวายหากลุ่มผู้เล็งเห็นประโยชน์ให้ร่วมสนับสนุนตีพิมพ์ออกมา เมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2559 เป็นรูปเล่มกะทัดร
คนโบราณนั้นท่านมีความสามารถในเรื่องการกินผักเพื่อใช้เป็นยารักษาโรคและรักษาได้อย่างลงตัว จนหลายๆ คนในสมัยปัจจุบันต้องยอมรับกันเลยทีเดียว โดยท่านสามารถนำเอาผัก ผักกูด ผักพื้นบ้านที่มีสรรพคุณมากมายมาใช้ปรุงประกอบอาหาร ได้อาหารสมุนไพรที่มีประโยชน์ต่อร่างกายอย่างมากมาย ผักกูด เป็นชื่อของผักชนิดหนึ่งที่อยู่ในตระกูลเฟิร์น ซึ่งมนุษย์สามารถนำมาปรุงเป็นอาหารได้ นอกจากจะนำมาเป็นอาหารได้แล้วยังนำมาเป็นสมุนไพรได้อีกด้วย ผักกูด มักจะขึ้นอยู่ตามริมน้ำหรือพื้นที่ชุ่มน้ำมากกว่าในป่าทึบ และมักพบมากในช่วงฤดูฝนเพราะเป็นช่วงเจริญเติบโตได้ดีที่สุด นอกจากนี้แล้ว ผักกูด ยังเป็นดัชนีชี้วัดถึงสภาพแวดล้อมให้ได้รู้ว่า บริเวณไหนอากาศไม่ดี ดินไม่บริสุทธิ์ มีสารเคมีเจือปนอยู่ และผักกูดจะไม่ขึ้น หรือแตกต้นในบริเวณนั้นโดยเด็ดขาด ใบของผักกูดใช้ต้มน้ำดื่ม หรือกินสด ช่วยแก้ไข้ ตัวร้อน แก้พิษอักเสบ บำรุงสายตา บำรุงโลหิต แก้โลหิตจาง ป้องกันเลือดออกตามไรฟัน และขับปัสสาวะเด็ดขาดมาก ลดความดันโลหิตสูง ลดคอเลสเตอรอลในเม็ดเลือด มีสารเบตาแคโรทีน และธาตุเหล็กสูง วิธีการปรุงประกอบอาหารจากผักกูด ส่วนมากมักจะนำเอาใบอ่อน ช่ออ่อน มาทำแ
ชื่อวิทยาศาสตร์ Cinnamomum iners Reinw. Ex Blume ชื่อสามัญ Cinnamon ชื่อวงศ์ LAURACEAE ชื่ออื่นๆ กะเชียด เคียด เฉียด ชนุต้น (ภาคใต้) สะวง (ปราจีนบุรี) กระแจโมง เขียด บอกคอก (ลำปาง) ฝักดาบ (พิษณุโลก) พญาปราบ (นครราชสีมา) สมุลแว้ง อบเชย อบเชยต้น (ภาคกลาง) อย่าเพิ่งสงสัยว่าทำไม “ปู่ทวด” จึงต้องท้าวความยืดเยื้อ ที่จะเล่าความเรื่องชื่อตัวเอง เพราะภูมิใจในบรรพบุรุษเทือกเถาเหล่ากอ ที่สืบทอดโบราณช้านาน แต่ลูกหลานปัจจุบันอาจจะไม่รู้จัก หรือนับญาติไม่ถึง จึงขอย้ำลำดับให้หลาน เหลน โหลน หลิน รู้จักอีกครั้ง หากนับญาติสูงวัยจากพ่อ แม่ ของพ่อ ก็เรียกว่า ปู่-ย่า พ่อแม่ของปู่-ย่า เรียกว่า “ทวด หรือชวด” พ่อแม่ของทวด เรียกว่า “เทียด หรือเชียด” นี่แหละเป็นที่มาของคำว่า “เชียด” แต่ แหม..! ถ้าแทนคำนี้กับตัวเองก็เกรงว่าจะไม่รู้จัก จึงแทนด้วยคำว่า ปู่ทวด แต่ฟังแล้วก็ยังแก่อยู่ดี จึงขอแทนตัวเองด้วย คำว่า “ลุงเชย” นะ จะได้ดูหนุ่มกว่าและยังรักษาความเป็น “โบราณ” ไว้คงเดิม ลุงเชยภูมิใจตัวเองที่ชื่อของลุงป้ายใหญ่ติดบนต้นไม้ใหญ่ใน “สวนสมุนไพรโรงพยาบาลอภัยภูเบศร” ชื่อ “เชียด” ชื่อนี้แปลกดีตรงที่เวลากล่าวถึงจะกลายเป็น
บัว ถือเป็นพืชที่น่าสนใจเพราะประโยชน์หลากหลายใช้ได้ทุกส่วนจริงๆ แล้วยังมีคุณสมบัติที่สามารถใช้เพื่อการบำรุงความงามได้ด้วย บัวมีรสฝาด ขม หวาน มีคุณสมบัติเย็นเกือบทุกส่วน ใช้แก้ไข ร้อนใน กระหายน้ำ ขับปัสสาวะ หากแยกเป็นส่วนๆ จะพบว่า ลำต้นหรือสายบัว มีรสฝาด เย็น มีกลิ่นหอม ขับปัสสาวะ และขับพยาธิ แก้อาการปัสสาวะขัด ราก มีรสขม เย็น แก้ไข ร้อนใน กระหายน้ำ ช่วยขับปัสสาวะ เจ็บหน้าอก ควบคุมการหลั่งน้ำอสุจิไม่ได้ (spermatorrhoea) ดอกบัว มีรสหวาน ฝาด เย็น และบำรุงหัวใจ ใช้แก้ท้องเสีย ไข้ แก้โรคตับ แก้ช้ำใน หลอดลมอักเสบ ไอ แผลพุพองตามผิวหนัง ช่วยให้นอนหลับ ผลและเมล็ด รสขม ฝาด หวาน เย็น บำรุงร่างกาย ฟอกเลือด และบำรุงกำหนัด ใช้แก้อาการกระหายน้ำอย่างรุนแรง แก้โรคผิวหนัง ปาก (ลมหายใจ) มีกลิ่น ประจำเดือนมามากเกินไป ตกขาว ไข้ ใบบัว มีรสขม เย็น แก้ปัสสาวะขัด ริดสีดวงทวาร และโรคผิวหนังกำเริบ เกสรบัว มีรสฝาด เย็น บำรุงหัวใจ ใช้แก้ท้องเสีย ริดสีดวงทวาร แก้อาการอักเสบ ร้อนใน (แผลในปาก) และประจำเดือนมามากเกินไป อีกส่วนของบัวคือ ไหลบัว เปรียบเสมือนหน่อของบัว มีคุณสมบัติคล้ายกับหน่อไม้คือ มีคุณสมบัติร้อน เพราะเป
ชื่อวิทยาศาสตร์ Gloriosa superba L. ชื่อวงศ์ Colchicaceae (Liliaceae) ชื่อสามัญ Glory Lily ชื่ออื่นๆ ดาวดึงส์, ดองดึงหัวขวาน, พันมหา (โคราช) บ้องขวาน คมขวาน หัวขวาน (ชลบุรี) มะขาโก้ง (เงี้ยว) ฉันยอมรับว่าฉันเป็นต้นไม้โบราณ แต่ก็เป็นสมุนไพรที่สวยงาม เพราะดอกของฉันเป็นกลีบห้อย คล้ายดอกกระดังงาไทย แต่ที่เด่นกว่าเพราะมีสีสันทั้งสีเหลืองและสีแดงส้ม และกลีบบิดเป็นเกลียว ทำให้มองเห็นทั้ง 2 สี ในกลีบเดียวกัน แต่ฉันมีถึง 6 กลีบ คิดดูซิแปลกแค่ไหน ฉันถูกจัดเป็นไม้เถาเลื้อยยาว จึงถูกเรียกว่า “Climbing Lily” ฉันชอบชื่อนี้มากเพราะฟังดูเหมือนอยู่ในโลกปัจจุบันทันสมัย แม้ว่าที่ประเทศกัมพูชา มีชื่อตามภาษาเขมร เรียกว่าต้น “ฎงฎึง” ซึ่งบันทึกไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 เชียวนะ สิ่งที่ฉันภูมิใจมากอีกอย่างก็คือ ฉันได้รับความสนใจ ถูกระบุไว้ในเล่ม “สมุนไพรคู่บ้าน” ของ อาจารย์ไพบูลย์ แพงเงิน ว่าฉันเป็นสมุนไพรโบราณที่มีดอกสวยงาม และมีคัมภีร์แพทย์แผนโบราณได้กล่าวถึงสรรพคุณและตำรับยาที่เข้าสมุนไพรดองดึงไว้มาก เช่น พระคัมภีร์สรรพคุณ, พระคัมภีร์ปฐมจินดาร์, พระคัมภีร์ธาตุวิภังค์, พระคัมภีร์มหาโชตรัต, พ
อาหารไทยมากมายหลายชนิด ส่วนประกอบของเครื่องปรุงอาหาร ที่จัดอยู่ในชุดเครื่องแกง เป็นสมุนไพรที่มีคุณค่า และคุณประโยชน์มากมาย เป็นเอกลักษณ์ของอาหารที่ชาวต่างชาติได้ยินกิตติศัพท์ และเฝ้าโหยหาที่จะเข้ามาลองลิ้มชิมรส ชาวต่างประเทศชอบอาหารไทย มาเที่ยวไทย ก็ด้วยเหตุผลชอบรสชาติอาหารไทย จากเครื่องปรุงรสอาหารนั่นเอง มีนักปรุงอาหารที่นำเอาสมุนไพรมาเป็นตัวชูโรงมากมาย ยิ่งคนในยุคสมัยปัจจุบัน ที่สรรหาอาหารการกิน เพื่อสุขภาพอนามัยสำหรับตนเอง อาหารการกินในทุกวันนี้ ไม่ใช่เป็นเพียงแค่ “ภักษาหาร” ที่กินเพื่อความอยู่รอด มีแรงทำมาหากินเท่านั้น แต่เป็นอาหารเพื่อบำรุงร่างกาย ขจัดความผิดปกติของร่างกาย รักษาโรคภัยไข้เจ็บ เรียกว่า อาหารเป็นยานั่นเอง เครื่องแกง เครื่องปรุงอาหารของบ้านเราอย่างหนึ่ง ที่หาง่าย ราคาถูก ปลูกได้ง่าย ขยายได้เร็ว คือ “ตะไคร้กอ” แกงหลายชนิด อีกต้มยำหลากหลาย ขาดตะไคร้กอไป จะดูไม่ครบองค์ประกอบ ตะไคร้กอ เป็นพืชที่พ่อครัวหัวป่าก์ ตัดเอาส่วนที่เรียกว่า ต้น มาปรุงน้ำพริกแกง ใช้สดๆ ควบคู่กับเครื่องแกงอื่น มะกรูด ข่าเหลือง กระชาย ขมิ้น พริก หอม กระเทียม หม้อแกงที่เดือดพล่าน ส่งกลิ่นไอเครื่องปรุง
อาหารที่เกิดจากการผสมผสานทางวัฒนธรรมของไทย ลาว เขมร และญวน ผู้เขียนเองและเจ้าหน้าที่หลายคนของมูลนิธิเจ้าพระยาอภัยภูเบศร มีโอกาสได้ไปเรียนกับเจ้าของตำรับ อย่าง คุณวิสาศ ปกมนตรี ตัวอย่างอาหารที่ผู้เขียนรับประทานแล้วติดใจ เช่น แกงส้มเปลือกแตงโมใส่ปลากรอบ ส้มตำท่านเจ้าคุณ ซึ่งก็คือส้มตำมะระขี้นกใส่ปลากรอบ นั่นเอง ที่ติดใจก็เพราะว่าเป็นตำรับอาหารที่ผู้เขียนแค่ได้ยินชื่อก็คิดว่า ไม่น่าจะอร่อยแล้ว แต่ผิดคาด พอได้รับประทานกลับอร่อยไม่น่าเชื่อ อย่าง แกงส้มปลากรอบ โดยปกติแล้วผู้เขียนไม่ค่อยชอบรับประทานปลา เพราะกลิ่นคาวของปลาดุกไม่ถูกกับผู้เขียนนัก แต่แกงส้มปลากรอบนี้ทำให้ติดใจ เพราะปลากรอบที่ใส่ลงไป ทำให้น้ำแกงส้มกลมกล่อมและหอม ส่วนเปลือกแตงโมต้องเคี่ยวจนเปื่อยก็ยิ่งอร่อย ส่วนเคล็ดลับที่ไม่ลับอีกอย่างก็คือ เด็ดยอดผักแขยงใส่ลงไปด้วยก่อนยกลง ยิ่งทำให้รสชาติอร่อย ยิ่งซดน้ำแกงส้มร้อนๆ กลิ่นของผักแขยงที่ขึ้นจมูก ทำให้อาการคัดจมูกหายเป็นปลิดทิ้ง ผักแขยงหรือผักมะออม นี้ เป็นผักที่พบได้ทั่วไปในทุ่งนา กลิ่นที่ฉุนของผักส่งผลดีต่อร่างกายมากมาย อาทิ ช่วยแก้หวัดคัดจมูก เป็นต้น ส่วนตำรับที่สอง ที่ผู้เขียนติดใ
คนไทยชอบกินอาหารรสจัดจ้าน จริงแล้วบ้านเราเป็นเมืองร้อนแต่ก็ยังชอบกินของร้อนกันอยู่ บ้านเมืองเรามีสารพัดน้ำพริก สารพัดแกง และอาหารปรุงเข้ากับพริกรสร้อนแรงหลายชนิด ก็จำเป็นจะต้องมีของกินเพื่อคลายความเผ็ดร้อนลง ซึ่งอาจจะเป็นแกงจืดนั่นก็ไม่ใช่กับข้าวไทยแต่ดั้งเดิม บ้างนิยมเอาปลาแห้งหรือเนื้อเค็มมาทอด อาหารชนิดนี้เป็นกับข้าวไทยประยุกต์ขึ้นทีหลัง เพราะอาหารไทยแต่เดิมไม่มีการใช้น้ำมันในการปรุงอาหาร คนไทยแต่เดิมนิยมเอาผักพื้นบ้านนานาชนิดมาเป็นของกินแนมกันแก้เผ็ดร้อน ทางภาคอีสานเรียกผักพวกนี้ว่า ผักคุ่ย กินกับน้ำพริก ลาบ ภาคเหนือเรียกว่า ผักกับ จะกินกับของเผ็ด ภาคกลางเรียกว่า ผักจิ้ม ผักแนม ส่วนภาคใต้แบ่งเป็น 2 ส่วน จังหวัดติดอ่าวไทยเรียก ผักเหนาะ จังหวัดติดทะเลอันดามันเรียก ผักเกล็ด หมายถึงการกัดกินทีละนิด อาหารพื้นบ้านของภาคใต้จะมีรสเผ็ด เค็ม และเปรี้ยว ภาคใต้โชคดีที่มีผักพื้นบ้านหลากหลายเมื่อเทียบกับภาคอื่น และคนใต้นิยมกินผักกันมาก อาหารของชาวใต้จะมีรสร้อนเผ็ด กลิ่นฉุนของเครื่องเทศ วัฒนธรรมในการบริโภคอาหารพื้นบ้านของชาวใต้มีความเหมาะสมกับภาวะภูมิอากาศและภาวะสุขภาพอย่างมาก เพราะภาคใต้มีภูมิอา
ทุกคนคงเคยได้ยินกับคำกล่าวโบราณที่ว่า เสน่ห์ปลายจวัก ผัวรักจนตาย คำกล่าวนี้เป็นการยืนยันว่า ในสมัยโบราณนั้น ภรรยาจะสามารถมัดใจสามีได้ด้วยฝีมือในการทำอาหาร เพราะคำว่า จวัก นั้น หมายถึง เครื่องมือที่ใช้ในการตักต้ม ตักแกง (อาจทำด้วยไม้และกะลามะพร้าว มีชื่อเรียกว่า กะจ่า) แม้ว่าในสมัยปัจจุบัน แม่บ้านส่วนใหญ่จะไม่ได้ใช้เวลาอยู่ในครัวแบบโบราณแล้ว เพราะกลายเป็น แม่บ้านถุงพลาสติก ไปกันหมด อาหารหลากหลายชนิดสามารถจะหาซื้อได้ข้างทาง ไม่ต้องกังวลในการคิดที่จะทำกินเองให้เหนื่อยแรง แต่แม่บ้านบางคนก็ยังติดใจในการที่จะสร้างรสชาติอาหารและสืบทอดวิธีการปรุงอาหารแบบโบราณไว้คู่ครัวไทยอยู่บ้าง อย่าง น้ำพริก ที่ส่วนใหญ่ใช้กินคู่กับผักต่างๆ ซึ่งไม่ว่าจะภาคไหนๆ เมนูน้ำพริกก็ยังคงเป็นเมนูยอดนิยมบนโต๊ะอาหารได้เสมอ ซึ่งเครื่องปรุงและวิธีการปรุงอาจจะแตกต่างกันไปตามแต่ละภูมิภาคนั้นๆ ภาคกลางใช้กะปิ ทางอีสานใช้ปลาร้า คนเหนือใช้ถั่วเน่า และได้น้ำพริกประเภทต่างๆ เช่น น้ำพริกกะปิ น้ำพริกปลาร้า น้ำพริกหนุ่ม น้ำพริกมะขาม เป็นต้น น้ำพริก ถือเป็นอาหารคู่ครัวคนไทยมาโดยตลอดไม่ว่าจะเป็นบ้านไหนๆ ก็ต้องมีน้ำพริกกินคู่กับผักหลากช
เมื่อพูดถึงสุขภาพเพศชาย เราคงต้องมาไล่เรียงกันว่า ผู้ชายส่วนใหญ่น่าจะสนใจหรือมีแนวโน้มที่จะมีปัญหาสุขภาพในด้านใดบ้าง อันดับต้นๆ คงไม่พ้นเรื่องของสุขภาพเส้นผมและหนังศีรษะ ซึ่งปัญหาหลักคือ เรื่องผมร่วงหรือหงอก เรามีสูตรสมุนไพรเพื่อช่วยบรรเทาปัญหาเหล่านี้ได้ สูตรแรก เป็นการหมักผมสูตรอายุรเวทอินเดีย โดยใช้สมุนไพร 3 ชนิด คือ มะขามป้อมบดผง ชะเอมเทศผง และงาดำดิบบดผง นำสมุนไพรทั้ง 3 ชนิดนี้อย่างละเท่าๆ กัน ผสมให้เข้ากันดี งาดำอาจจะบดยากสักหน่อยเพราะค่อนข้างเหนียว อาจใช้วิธีปั่นด้วยเครื่องปั่นสำหรับบดอาหารแห้ง (ที่เป็นโถขนาดเล็ก) จากนั้นมาคลังในครกหรือโกร่งบดยา จะได้เนื้องาผงที่ค่อนข้างเนียนขึ้น แล้วนำมาผสมกับผลมะขามป้อม และ ผงชะเอมเทศ (หาไม่ยาก ร้านขายยาแผนโบราณ ร้านขายสมุนไพรทั่วไปพอมีจำหน่าย) เมื่อผสมเข้ากันดีแล้ว เติมน้ำผึ้งลงไปทีละน้อยพร้อมกับคลุกเคล้าตัวยาไปด้วย จนได้เนื้อยาข้นพอที่จะพอกได้ นำมาชโลมให้ทั่วหนังศีรษะ ระหว่างที่ใช้ยาพอกบนศีรษะให้นวดคลึงหนังศีรษะไปด้วย เพื่อให้ยาซึมซาบลงไปได้ดีขึ้น อาจใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นบิดจนหมาดพันศีรษะไว้เพื่อไม่ให้ตัวยาหล่น พอกทิ้งไว้ 15 นาที ถึงครึ่งชั่วโมงแ
