การทำเกษตรอินทรีย์ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย เพราะเป็นการทำการเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ใช้สารเคมีสังเคราะห์ทุกประเภทในกระบวนการผลิต สินค้าเกษตรอินทรีย์จึงมีความปลอดภัยต่อตัวเกษตรกรและผู้บริโภค เป็นที่ต้องการของตลาดโดยเฉพาะกลุ่มคนรักสุขภาพ และสามารถขายได้ราคาสูงกว่าผลผลิตที่ใช้สารเคมี
แต่การทำเกษตรอินทรีย์ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องใช้การจัดการที่ละเอียดอ่อน ต้องอาศัยแรงงาน และเวลาในการดูแลจัดการโรคแมลง โดยใช้สารชีวภัณฑ์ แมลงตัวห้ำตัวเบียน หรือพืชสมุนไพรขับไล่แมลง สำหรับสวนเกษตรที่เคยใช้สารเคมีในระยะแรกของช่วงเปลี่ยนผ่าน ระบบนิเวศยังไม่สมดุล มักมีผลผลิตต่ำ หลังพื้นที่เพาะปลูกปรับเข้าสู่ภาวะสมดุล ผลผลิตต่อไร่จะปรับตัวสูงในระยะยาว

คิวบีน (Qbeans) สารกำจัดแมลงจากธรรมชาติ
คิวบีน เป็นอีกหนึ่งนวัตกรรมทางเลือกในการจัดการแมลงในระบบเกษตรอินทรีย์ เพราะเป็นสารกำจัดแมลงจากธรรมชาติ คือ เปลือกหอยแมลงภู่ 100% ผลงานวิจัยโดย ดร.ดวงทิพย์ กันฐา ภาควิชากีฏวิทยา คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และคณะ ที่ช่วยยกระดับการดูแลแปลงเพาะปลูกพืชในระบบเกษตรอินทรีย์มีความปลอดภัยและยั่งยืนมากยิ่งขึ้น
ดร.ดวงทิพย์กล่าวว่า กาแฟเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญของประเทศไทย เกษตรกรตั้งใจปลูกและดูแลกาแฟอย่างดี แต่ผลผลิตมากกว่า 60% ได้รับความเสียหายจากศัตรูพืชตัวร้ายคือมอดเจาะผลกาแฟที่เข้าทำลายผลเชอร์รี่บนต้น และด้วงเจาะเมล็ดกาแฟที่กัดกินเมล็ดกะลาในโรงเก็บ ทำให้เกษตรกรสูญเสียรายได้และโอกาสทางการตลาดอย่างเสียดาย
ทีมนักวิจัยจึงเกิดแนวคิดพัฒนาสารกำจัดแมลงจากธรรมชาติ คือ เปลือกหอยแมลงภู่ 100% นำไปทดสอบในไร่กาแฟอินทรีย์ในพื้นที่อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย โดยได้รับการสนับสนุนทุนวิจัยจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ซึ่งนวัตกรรมคิวบีนสามารถควบคุมมอดและด้วงกาแฟได้ 100% เต็ม


จุดเด่นของนวัตกรรมคิวบีน
ดร.ดวงทิพย์กล่าวว่า นวัตกรรมคิวบีนผลิตจากเปลือกหอยแมลงภู่ 100% ปราศจากสารเคมีเจือปน ปลอดภัยต่อเกษตรกร ผู้บริโภค และสิ่งแวดล้อม ทำงานกำจัดแมลงด้วยกลไกทางกายภาพ อนุภาคถูกบดละเอียดระดับนาโน สามารถเข้าไปอุดตันช่องหายใจของมอดและด้วง ส่งผลให้แมลงตายโดยไม่ต้องใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช
ทีมนักวิจัยได้นำเปลือกหอยแมลงภู่ มาบดละเอียดด้วยเครื่องจักร จนมีอนุภาคละเอียด ไม่อุดตันหัวฉีด สะดวกต่อการผสมน้ำและฉีดพ่นในแปลงกาแฟ นวัตกรรมคิวบีนใช้งานง่าย เก็บรักษาสะดวก ไม่จำเป็นต้องเก็บไว้ในตู้เย็น และสามารถฉีดพ่นในสภาพอากาศที่มีแสงแดดจัดได้ แตกต่างจากสารชีวภัณฑ์หรือเชื้อราบางชนิด ที่สำคัญ เป็นมิตรต่อผึ้งและแมลงผสมเกสรที่มีบทบาทสำคัญในระบบนิเวศของไร่กาแฟ

ดร.ดวงทิพย์ กล่าวว่า ในอดีต ไร่กาแฟที่ปลูกในระบบเกษตรอินทรีย์ จะป้องกันแมลงศัตรูพืชในระยะผลเชอร์รี่ โดยใช้เชื้อราขาว คือ บิวเวอเรีย และเชื้อราเขียว หรือเชื้อราเมตาไรเซียม ซึ่งสารชีวภัณฑ์ดังกล่าวมีข้อจำกัดเรื่องอายุการใช้งานและต้องเก็บรักษาในตู้เย็น ช่วงแดดจัดฉีดพ่นไม่ได้เพราะเชื้อราจะตายได้ ปัจจุบัน คิวบินเป็นนวัตกรรมทางเลือกที่สะดวก ไม่ยุ่งยาก จัดเก็บง่าย ไม่ต้องแช่ตู้เย็น แดดเปรี้ยงก็ฉีดพ่นได้
“นวัตกรรมคิวบีน นอกจากช่วยลดความเสียหายและรักษาคุณภาพของผลผลิตกาแฟแล้ว ยังสนับสนุนแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ด้วยการนำเปลือกหอยแมลงภู่ซึ่งเป็นวัสดุเหลือทิ้งกลับมาสร้างมูลค่าเพิ่มเป็นผลิตภัณฑ์เพื่อการเกษตร ปัจจุบันทีมนักวิจัยได้ถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตคิวบีนให้กลุ่มเกษตรกรในจังหวัดน่าน นำไปใช้สร้างอาชีพ โดยกลุ่มเกษตรกรรับซื้อเปลือกหอยแมลงภู่จากตำบลแหลมใหญ่ อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม ในราคากิโลกรัม 8-10 บาท เพื่อนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์คิวบีนจำหน่ายให้แก่ไร่กาแฟ และกลุ่มเกษตรกรทำเพาะปลูกพืชอินทรีย์” ดร.ดวงทิพย์ กล่าว


วิธีใช้งานนวัตกรรมคิวบีน
ดร.ดวงทิพย์ กล่าวว่า นวัตกรรมคิวบีนใช้งานง่าย เพียงนำคิวบีนอัตราส่วน 250 กรัม ผสมน้ำ 20 ลิตร นำไปฉีดพ่นให้ทั่วต้นกาแฟสามารถควบคุมมอดกาแฟได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่วนเมล็ดกะลาในโรงเก็บ เพียงใช้คิวบีนคลุกเมล็ดกาแฟก็สามารถป้องกันด้วงเจาะเมล็ดกาแฟได้ เมื่อต้องการใช้งานเมล็ดกาแฟ เพียงนำไปทำความสะอาดโดยเปิดพัดลมไล่เศษผงคิวบีน จากนั้นก็สามารถนำไปใช้งานได้ตามปกติ
ด้วยความโดดเด่นของนวัตกรรมคิวบีน ทำให้ผลงานวิจัยชิ้นนี้ ได้รับรางวัลจากเวทีประกวดนวัตกรรมระดับนานาชาติ ทั้งในประเทศสวิตเซอร์แลนด์และประเทศซาอุดีอาระเบีย สะท้อนถึงศักยภาพของผลงานวิจัยไทยในระดับโลกแล้ว ล่าสุดในปีนี้ ผลงานนวัตกรรมคิวบีน : สารชีวภาพป้องกันและกำจัดด้วงกาแฟเพื่อสร้างผลิตภัณฑ์พรีเมียม ยังได้รับรางวัลนักประดิษฐ์คิดค้น 2569 ระดับเกียรติคุณ ในงาน Thailand Inventors’ Day 2026 อีกด้วย

หากใครสนใจนวัตกรรมคิวบีน สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ ดร.ดวงทิพย์ กันฐา อาจารย์ประจำภาควิชากีฏวิทยา คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน โทร. 089-982-7278 ในวันและเวลาราชการ
