เจาะลึกนโยบาย ม.เกษตรฯ Upskill – Reskill ยกระดับนวัตกรรมเพิ่มรายได้เกษตร

กลายเป็นประเด็นร้อนที่ถูกหยิบยกมาถกเถียงกันอย่างกว้างขวาง ทั้งในเวทีวิชาการ ภาคเกษตรกร ไปจนถึงรัฐสภา สำหรับอนุสัญญา UPOV 1991 ที่หลายฝ่ายมองว่าเป็น “โอกาส” ในการยกระดับนวัตกรรมการเกษตรไทยสู่สากล แต่อีกหลายภาคส่วนกลับมองว่านี่คือ “การเสียเปรียบ” ครั้งใหญ่ที่จะส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของเกษตรกรและปากท้องของคนทั้งประเทศ วันนี้ เทคโนโลยีชาวบ้าน มีโอกาสได้พูดคุยกับ อาจารย์โจน จันได ผู้ก่อตั้งศูนย์พันพรรณ ชายผู้ยืนหยัดในการรวบรวม กักเก็บ และแจกจ่ายเมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้านเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารให้เกษตรกรไทยมานานกว่า 24 ปี ว่ามีความคิดเห็นอย่างไรเกี่ยวกับเรื่องนี้ และทำไมภาคประชาชนจึงออกมาคัดค้าน เปิดแนวคิด ‘โจน จันได’ ทำไม “เมล็ดพันธุ์พื้นบ้าน”คือทางรอด และความมั่นคงสูงสุดในชีวิตเกษตรกร เมื่อพูดถึงคุณค่าของเมล็ดพันธุ์ดั้งเดิม หลายคนอาจมองเพียงเรื่องของความล้าสมัยหรือผลผลิตที่ไม่ได้มากมายเหมือนพันธุ์พาณิชย์ แต่สำหรับ อาจารย์โจน จันได เมล็ดพันธุ์พื้นบ้านเหล่านี้ไม่ใช่แค่เครื่องมือทำมาหากิน แต่คือ “ความมั่นคงในชีวิต” วันนี้เราจะพาไปเจาะลึกมุมมองของชายผู้เชื่อมั่นว่า เมล็ดพันธุ์คือสมบัติส่วนรวม

ในวันที่โลกเกษตรเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ทั้งสภาพภูมิอากาศที่คาดเดายาก ต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น และการแข่งขันทางการตลาดที่เข้มข้น การทำเกษตรให้ประสบความสำเร็จ จึงไม่ใช่แค่ปลูกเป็นหรือเลี้ยงเก่งเท่านั้น แต่ต้องรู้จักใช้เทคโนโลยี เพิ่มมูลค่าผลผลิต มองหาโอกาสทางธุรกิจ และปรับตัวให้ทันกับความเปลี่ยนแปลง  หากคุณกำลังมองหาแนวคิดใหม่ๆ ที่นำไปต่อยอดได้จริง งาน “เทคโนโลยีชาวบ้าน NEXT MOVE เกษตรไม่เหมือนเดิม” ชวนมาเปิดประสบการณ์เรียนรู้จากเกษตรกรตัวจริง นักวิชาการ และผู้ประกอบการที่ลงมือทำจนเกิดผลลัพธ์ พร้อมเติมไอเดียใหม่ให้กับอาชีพเกษตร ในวันที่ 30 ตุลาคม 2569 ณ อาคารข่าวสด และมติชนอคาเดมี จตุจักร กรุงเทพฯ งานนี้ออกแบบมาให้มากกว่าการนั่งฟังสัมมนา เพราะผู้เข้าร่วมจะได้ทั้งความรู้จากผู้มีประสบการณ์ การลงมือทำในเวิร์กช็อป การแลกเปลี่ยนมุมมองกับคนในแวดวงเกษตร และโอกาสพบผลิตภัณฑ์ที่สามารถนำไปทดลองใช้หรือต่อยอดเป็นธุรกิจได้จริง ตั้งแต่การแปรรูปสมุนไพร การเลี้ยงชันโรง การปลูกวานิลลา ไปจนถึงเทคโนโลยีไบโอชาร์และตลาดคาร์บอนเครดิต ซึ่งล้วนเป็นตัวอย่างของการเปลี่ยนทรัพยากรและความรู้ให้กลายเป็นโอกาสใหม่ทางเศร

ปรากฏการณ์เอลนีโญ กำลังกลับมาเป็นประเด็นที่ทั่วโลกต้องจับตามองอีกครั้ง หลังองค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติสหรัฐอเมริกา หรือ NASA เปิดเผยข้อมูลจากดาวเทียมสำรวจโลกที่ตรวจพบความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของมหาสมุทรแปซิฟิก ทั้งอุณหภูมิผิวน้ำทะเลที่เพิ่มสูงขึ้น ระดับน้ำทะเลที่เปลี่ยนแปลง และการลดลงของสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กในทะเล ซึ่งล้วนเป็นสัญญาณบ่งชี้ถึงการก่อตัวของปรากฏการณ์เอลนีโญที่อาจมีความรุนแรงเป็นประวัติการณ์ในปี 2569 ข้อมูลจากสำนักงานบริหารมหาสมุทรและบรรยากาศแห่งชาติสหรัฐอเมริกา หรือ NOAA ซึ่ง NASA อ้างถึง ณ เดือนตุลาคม 2569 ระบุว่า มีความเป็นไปได้ถึง 83% ที่เอลนีโญซึ่งกำลังก่อตัวจะเป็นเหตุการณ์ที่รุนแรงที่สุดนับตั้งแต่ปี 2493 หรือในรอบกว่า 70 ปี ปรากฏการณ์ดังกล่าวไม่เพียงส่งผลต่ออุณหภูมิของมหาสมุทรเท่านั้น แต่ยังสามารถเปลี่ยนแปลงทิศทางลม รูปแบบการกระจายตัวของฝน และสภาพอากาศในหลายภูมิภาคทั่วโลก โดยเฉพาะภาคเกษตรกรรมที่ต้องพึ่งพาปริมาณน้ำฝนและสภาพภูมิอากาศในการเพาะปลูก อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 83% เป็นการประเมินความเป็นไปได้ ณ ช่วงเวลาที่รายงาน ไม่ได้หมายความว่าเอลนีโญปี 2569 ได้รับการยืนยัน

ปัจจุบันกล้วยไข่กำลังกลายเป็นพืชเศรษฐกิจที่น่าจับตามองของประเทศ มีพื้นที่ปลูกเชิงพาณิชย์เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากความต้องการจากตลาดต่างประเทศขยายตัว ซึ่งมีคำสั่งซื้อจำนวนมาก โดยกล้วยไข่เป็นกล้วยผลขนาดเล็ก นิยมบริโภคแบบผลสด มีรสชาติหวานหอมเป็นเอกลักษณ์ กล้วยไข่สามารถปลูกได้เกือบทุกพื้นที่ของประเทศไทย และที่สำคัญคือ เกษตรกรสามารถวางแผนการผลิตได้ตลอดทั้งปี ทำให้กล้วยไข่กลายเป็นพืชที่มีความยืดหยุ่นสูงทั้งด้านการปลูกและการตลาด แหล่งผลิตสำคัญของประเทศไทยในปัจจุบัน 5 อันดับแรก ได้แก่ จังหวัดตาก กำแพงเพชร นครสวรรค์ จันทบุรี และเพชรบุรี ทำไม “ตลาด” ถึงหลงรักกล้วยไข่ไทย กล้วยไข่ไทยได้รับความนิยมอย่างมากในหมู่ผู้บริโภคชาวจีน ด้วยจุดเด่นด้านรสชาติที่หวานหอม กินง่าย ไม่เลี่ยน อีกทั้งยังเป็นผลไม้ที่สามารถจัดการปลูกในระบบปลอดภัย ใช้สารเคมีน้อยมากหรือแทบไม่ใช้เลย สอดคล้องกับพฤติกรรมผู้บริโภคที่ให้ความสำคัญกับสุขภาพและความปลอดภัยทางอาหาร “Advertiser” ข้อมูลการค้าพบว่า ประเทศที่นำเข้ากล้วยไข่จากไทยมากที่สุดคือ สาธารณรัฐประชาชนจีน คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 70% รองลงมาคือฮ่องกง 30% ขณะที่กล้วยหอมซึ่งได

ปัญหากลิ่นไม่พึงประสงค์ โดยเฉพาะเศษอาหารและผลไม้ที่เน่าเสีย นับเป็นหนึ่งในความท้าทายสำคัญของการจัดการขยะในชุมชน เนื่องจากเมื่อขยะเหล่านี้เกิดการย่อยสลาย จะปล่อยสารระเหยที่ก่อให้เกิดกลิ่นรบกวน ยิ่งในสภาพอากาศร้อนและชื้น ปัญหาดังกล่าวอาจยิ่งรุนแรงขึ้น ส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและคุณภาพชีวิตของประชาชน ล่าสุด ทีมนักวิจัยจากประเทศจีนได้พัฒนานวัตกรรม “ฝาถังขยะพลังงานแสงอาทิตย์” ที่อาศัยพลังงานจากแสงแดดร่วมกับวัสดุตัวเร่งปฏิกิริยาเคมี เพื่อช่วยสลายสารบางชนิดที่เป็นต้นเหตุของกลิ่นไม่พึงประสงค์ โดยไม่จำเป็นต้องใช้ไฟฟ้าจากภายนอกในการกระตุ้นกระบวนการทำงานของวัสดุ ถือเป็นอีกหนึ่งแนวทางที่น่าสนใจในการนำพลังงานสะอาดมาประยุกต์ใช้กับระบบจัดการขยะในอนาคต เปลี่ยนแสงแดดเป็นพลังงาน จัดการกลิ่นขยะด้วยนวัตกรรมทางเคมี งานวิจัยดังกล่าวนำโดย จินหลง หวัง (Jinlong Wang) จากมหาวิทยาลัยครูหัวจง (Central China Normal University) ประเทศจีน โดยมีเป้าหมายพัฒนาเทคโนโลยีที่สามารถลดสารก่อกลิ่นซึ่งเกิดขึ้นระหว่างกระบวนการย่อยสลายของขยะ โดยเฉพาะขยะประเภทเศษอาหารที่พบได้ทั่วไปตามครัวเรือนและพื้นที่สาธารณะ หัวใจสำคัญของนวัตกร

จากกระแสข่าวการจดทะเบียนคุ้มครองกะเพราใหม่ 4 สายพันธุ์ของบริษัทเอกชน ที่สร้างความกังวลว่า “กะเพรา” พืชผักคู่ครัวไทยจะกลายเป็นสิทธิของบริษัทหรือไม่ และเกษตรกรยังสามารถปลูก เก็บเมล็ดพันธุ์ และนำไปใช้ประโยชน์ได้ตามปกติหรือเปล่า ประเด็นนี้ทำให้สังคมหันมาสนใจขอบเขตการคุ้มครองพันธุ์พืชตามกฎหมาย ตลอดจนสิทธิของเกษตรกรและการอนุรักษ์ทรัพยากรพันธุกรรมพืชของไทยมากขึ้น ในรายการ “สนทนายามเช้า” คุณนารากร ติยายน ศิษย์เก่า KU 46 ได้เชิญ คุณธิดากุญ แสนอุดม ผู้อำนวยการกองพัฒนาระบบและรับรองมาตรฐานสินค้าพืช กรมวิชาการเกษตร และ ผศ.ดร.ชัชมาศ กาญจนอุดมการ หัวหน้าศูนย์วิจัยและพัฒนาพืชผักเขตร้อน ภาควิชาพืชสวน คณะเกษตร กำแพงแสน มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มาร่วมอธิบายข้อเท็จจริงทั้งด้านกฎหมายและกระบวนการปรับปรุงพันธุ์ ตั้งแต่ที่มาของกะเพราพันธุ์ใหม่ การเพิ่มจำนวนชุดโครโมโซม ไปจนถึงข้อกังวลเรื่องการผสมข้ามสายพันธุ์ เพื่อทำความเข้าใจว่า การคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่มีขอบเขตเพียงใด และเกี่ยวข้องกับกะเพราที่เกษตรกรปลูกอยู่ทั่วไปอย่างไร คุณธิดากุญ แสนอุดม ผู้อำนวยการกองพัฒนาระบบและรับรองมาตรฐานสินค้าพืช กรมวิชาการเกษตร กล่าวว่