การช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพดเป็นเป้าหมายที่ทุกฝ่ายเห็นพ้องร่วมกัน เพราะเกษตรกรเป็นฐานสำคัญของระบบอาหารและเศรษฐกิจชนบท แต่คำถามสำคัญ คือ ภาระของการช่วยเหลือควรเป็นบทบาทของใคร และควรอยู่ในระดับใดจึงจะเหมาะสม
ในปัจจุบัน “ผู้ผลิตอาหารสัตว์” ที่ต้องการนำเข้าวัตถุดิบ จะต้องปฏิบัติตามมาตรการ 3:1 กล่าวคือ ต้องซื้อข้าวโพดไทย 3 ส่วน จึงจะมีสิทธิ์นำเข้าข้าวสาลี 1 ส่วน และต้องซื้อในราคาประกันที่ภาครัฐกำหนดด้วยมาตรการ 3:1 เป็นมาตรการที่ถูกออกแบบมาเพื่อสร้างตลาดรองรับผลผลิตและช่วยพยุงรายได้เกษตรกร โดยใช้เงินของเอกชน แทนงบประมาณรัฐที่ต้องจ่ายดังเช่นกันการประกันสินค้าเกษตรอื่นๆ อย่างข้าว มันสำปะหลัง
คำถามคือ มาตรการที่รัฐกำหนดขึ้น ปิดโอกาสทำให้ผู้ผลิตอาหารสัตว์ไม่สามารถเลือกวัตถุดิบตามต้นทุนและสภาวะตลาดได้อย่างเต็มที่ ทั้งที่ผลผลิตข้าวโพดของประเทศไทยมีปริมาณไม่เพียงพอกับความต้องการใช้ คือ ผลิตได้เพียง 4.5 ล้านตันจากความต้องการใช้ 9 ล้านตัน
ผู้ผลิตอาหารสัตว์หรือเกษตรกรที่ผสมอาหารสัตว์เอง ไม่สามารถเลือกใช้ “วัตถุดิบอื่น ไม่ว่าจะมันเส้น หรือปลายข้าว”มาผสมในสูตรอาหารแทน “ข้าวโพดหรือข้าวสาลีได้” เพราะ คุณค่าทางโภชนาการต่างกันซึ่งการใช้ข้าวโพดทำให้ไข่มีสีเหลืองสวยกว่าวัตถุดิบทดแทนชนิดอื่น
ดังนั้น การรับซื้อข้าวโพดทั้งหมด 4.5 ล้านตัน เพื่อแลกกับสิทธิ์นำเข้าข้าวสาลี 1.5 ล้านตัน จึงเป็นทางออกเดียวที่บรรเทาปัญหาวัตถุดิบไม่เพียงพอได้ และแม้ว่าจะนำเข้ามาแล้ว รวมๆ กันก็มีวัตถุดิบเพียง 6 ล้านตันก็ยังไม่เพียงพออยู่ดี เพราะยังขาดอยู่ 3 ล้านตันอยู่ดี
นอกจากของไม่พอใช้แล้ว ยังต้องแบกรับภาระด้านสต็อก การเก็บรักษา และเงินทุนหมุนเวียนในการรับซื้ออีก เนื่องจากผลผลิตข้าวโพดกว่า 80% ออกสู่ตลาดในช่วงเวลาเพียงไม่กี่เดือน ขณะที่กำลังการรับซื้อและการใช้จริงมีข้อจำกัด ส่งผลให้ผู้ประกอบการต้องดูดซับผลผลิตส่วนเกินเพื่อช่วยให้ตลาดเดินหน้าต่อไปได้ และยิ่งช่วงเวลาผลผลิตออกค่อมปี คือ ผลิต ส.ค. ปีนี้-ก.ค. ของปีถัดไป นั่นเท่ากับว่า ผู้ผลิตอาหารสัตว์ต้องซื้อสต็อกของไว้ปีนี้ก่อน เพื่อจะแลกกับสิทธิ์นำเข้าข้าวสาลีในปีหน้า
ด้านราคาข้าวโพดในประเทศก็ถูกฟิกไว้ที่ราคาที่รัฐกำหนด แต่ทว่าในความเป็นจริงช่วงเวลาที่ผู้ผลิตอาหารสัตว์รับซื้อ ผลผลิตไม่ได้อยู่ในมือเกษตรกร แต่อยู่ในคลังของพ่อค้าผู้รวบรวมข้าวโพดหมดแล้ว เพราะระบบเกษตรของไทยเป็นแบบตกเขียว คือ เกษตรกรเอาเงินหรือวัสดุทางการเกษตรจากพ่อค้าไปใช้ก่อน ผลผลิตออกก็ขายเอาเงินมาคืน นั่นจึงทำให้ “พ่อค้าผู้รวบรวมข้าวโพด” เป็นผู้มีอำนาจในการกำหนดราคาตลาดช่วงหลังเก็บเกี่ยวซึ่งเป็นช่วงหน้าฝน ราคาที่เกษตรกรขายเพื่อคืนเงินก็ถูกกดด้วยค่าความชื้น และพอสต็อกมาอยู่ในมือพ่อค้าแล้ว ราคาก็ถูกปั่นขึ้น เพื่อขายให้กับผู้ใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์ที่ไร้ทางเลือก ยกตัวอย่างปีนี้ ราคาข้าวโพดในเดือนเม.ย.-มิ.ย.ถูกปั่นขึ้นไปถึงกก.ละ 13 บาทห่างจากราคาที่รัฐกำหนด 9.80 บาท คุณคิดว่าส่วนต่างนั้นไปตกอยู่ที่ใคร
แต่เพื่อเป็นการสนับสนุนการทำงานเชิงนโยบายในการดูแลรายได้ของเกษตรกร ผู้ใช้อาหารสัตว์จำเป็นต้องแบกรับไว้หลายปี และเมื่อจะส่งต่อไปยังผู้บริโภคปลายทาง โดยสะท้อนผ่านราคาสินค้าอาหารของประเทศก็มักจะถูกตำหนิว่าเป็นผู้ทำปศุสัตว์ ปรับราคาไข่ ไก่ หมู จนกลายเป็นจำเลยสังคม นับเป็นการกดทับปิดทางออกผู้ใช้อาหารสัตว์
ดังนั้น การมองว่าผู้ใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์เป็นฝ่ายได้ประโยชน์เพียงฝ่ายเดียวอาจไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง เพราะอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ก็พึ่งพาเกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพดเช่นกัน การมีวัตถุดิบในประเทศช่วยลดความเสี่ยงจากความผันผวนของตลาดโลก ค่าเงิน และปัญหาห่วงโซ่อุปทาน ดังนั้นความสัมพันธ์ระหว่างสองฝ่ายจึงเป็นความพึ่งพาอาศัยกัน มากกว่าความขัดแย้งระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย
ในมุมเศรษฐศาสตร์ การให้ภาคเอกชนรับภาระช่วยเหลือเกษตรกรเป็นมาตรการที่ทำได้ในระยะสั้น แต่ไม่ใช่คำตอบเชิงโครงสร้างในระยะยาว หากต้องการยกระดับรายได้เกษตรกรอย่างยั่งยืน ภาครัฐควรมีบทบาทในการสนับสนุนการกระจายช่วงเวลาการผลิต การพัฒนาคุณภาพผลผลิต การลดความชื้นหลังเก็บเกี่ยว การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และการสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลผลิตมากกว่าการอาศัยกลไกพยุงราคาเพียงอย่างเดียว
อย่างไรก็ตาม แม้ว่าล่าสุดกระทรวงพาณิชย์ออกมาประกาศเปิดช่องให้นำเข้าข้าวโพดผ่านองค์การคลังสินค้า (อคส. )ในช่วงปลายปีแล้วต้องรีบออกมาชี้แจงและยกเลิกในเวลาต่อมา สะท้อนปัญหาสำคัญของนโยบายข้าวโพดไทย นั่นคือสังคมกำลังถกเถียงเรื่อง “ช่องทางนำเข้า” ทั้งที่โจทย์จริงอยู่ที่ “โครงสร้างการผลิต” ประเทศไทยใช้ข้าวโพดมากกว่าที่ผลิตได้หลายล้านตันต่อปี ขณะที่ผู้ใช้อาหารสัตว์ยังต้องแบกรับภาระการรับซื้อ การเก็บสต็อก และต้นทุนทางการเงินเหมือนเดิม ไม่ว่าช่องทางนำเข้าจะเปลี่ยนไปอย่างไร
ดังนั้น ข่าวดังกล่าวจึงไม่ได้เป็นปัจจัยบวกต่ออุตสาหกรรมอาหารสัตว์อย่างที่หลายคนเข้าใจ แต่เป็นเพียงการแก้ไขความสับสนที่เกิดขึ้นจากการสื่อสารนโยบายเท่านั้น ส่วนโจทย์สำคัญเรื่องความสามารถในการแข่งขัน ต้นทุนการผลิต และการยกระดับรายได้เกษตรกร ยังคงรอการแก้ไขอย่างจริงจัง เพราะการจะพัฒนาอุตสาหกรรมเกษตรที่ยั่งยืนควรเป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกภาคส่วน
ปัจจุบัน “วิสาหกิจชุมชนบ้านสีเขียว ณ บางด้วน” อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรปราการ เป็นหนึ่งในศูนย์เรียนรู้ต้นแบบการทำเกษตรชุมชนเมืองอัจฉริยะ พร้อมแปรรูปเพิ่มรายได้ในรูปแบบ สินค้าเกษตรมูลค่าสูง ส่งขายตลาดจริงใจ ตลาดภายในชุมชน ตลาดพรีออร์เดอร์ กลุ่มไลน์ภายในชุมชน และเพจกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านสีเขียว ณ บางด้วน สร้างรายได้สุทธิ ในปีแรก 63,000 บาท และเพิ่มขึ้นต่อเนื่องทุกปี จุดเริ่มต้น จุดเริ่มต้นชุมชนสีเขียวแห่งนี้ เกิดจาก พี่แจ๊ส – คุณสมคิด น่วมศิริ สนใจปลูกผักไฮโดรโปนิกส์จำหน่ายในชุมชน ต่อมาเป็นแกนนำรวมกลุ่มเกษตรกรในพื้นที่ตำบลบางด้วน เข้าร่วมศึกษาวิจัยในโครงการสมุทรปราการโมเดล กับสำนักงานเกษตรจังหวัดสมุทรปราการ ทำให้เกษตรกรได้รับการเสริมสร้างและพัฒนาในด้านการเกษตร จนต่อยอดการพัฒนาเป็น “กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านสีเขียว ณ บางด้วน” ต่อมามีการขยายแปลงเพาะปลูก โดยพัฒนาพื้นที่ว่างใต้ทางด่วนเป็นพื้นที่ทำเกษตรแปลงรวมของกลุ่ม และพัฒนากระบวนการผลิตจนได้รับมาตรฐาน GAP ต้นแบบเกษตรเขตเมืองอัจฉริยะ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านสีเขียว ณ บางด้วน ในพื้นที่อำเภอเมืองสมุทรปราการ มีสมาชิกผู้ปลูกผักเคล 15 คน ปลูกผัก
ต้องยอมรับว่าในช่วงหลายปีที่ผ่านมานี้ พลังของสื่อโซเชียล ได้แผ่ขยายอิทธิพลเข้าไปในทุกแวดวงอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน แม้แต่วงการเกษตรที่หลายคนเคยมองว่าเป็นเรื่องของดินและน้ำเท่านั้น แต่ตอนนี้กลับเต็มไปด้วยชีวิตชีวาและโอกาสใหม่ๆ ที่น่าตื่นเต้น สื่อเหล่านี้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการพลิกโฉมเกษตรกรรม อย่างเห็นได้ชัด ตัวอย่างที่โดดเด่นที่สุดคือการสร้างตลาดและแบรนด์ ที่แข็งแกร่งให้กับสวนและเกษตรกรแต่ละราย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสร้างช่องทางรายได้ใหม่ ที่ไม่ได้มาจากแค่การขายผลผลิตที่ปลูกได้เท่านั้น แต่เป็นการสร้างรายได้จากการทำคอนเทนต์ที่เกิดขึ้นภายในสวน ซึ่งการสร้างรายได้จากโทรศัพท์มือถือเครื่องเล็กๆ โดยมีฉากหลังเป็นสวนของเราเอง อาจไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่นักในยุคนี้ แต่ก็ยังเป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้นเสมอ เพราะมันแสดงให้เห็นว่า ข้อจำกัดเรื่องพื้นที่ ไม่ใช่อุปสรรคอีกต่อไป ไม่ว่าเราจะมีสวนเล็กๆ ข้างบ้าน หรือทำฟาร์มขนาดใหญ่ ทุกคนก็สามารถใช้เสน่ห์ของการเล่าเรื่องและภาพที่สวยงาม เพื่อสร้างรายได้ที่มั่นคง หลักหมื่นจนถึงหลักแสนต่อเดือนได้ วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านขอนำเสนออีกหนึ่งตัวอย่างของสวนเกษตรต้นแบบ ที่สร้างแรงบ
ยุคนี้ใครๆ ก็อยากมีสุขภาพดีและมีชีวิตที่ยืนยาว แต่สิ่งที่เปรียบเสมือนฐานรากสำคัญที่สุดกลับเป็นเรื่องใกล้ตัวอย่าง “อาหารปลอดภัย” ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้สุขภาพร่างกายได้อย่างตรงไปตรงมา ตามหลัก “You are what you eat” กินสิ่งใด ร่างกายก็เป็นเช่นนั้น การหันมารักษาสุขภาพอย่างจริงจังจึงต้องเริ่มจากการใส่ใจเรื่องกิน และทางเลือกที่ทำได้ทันทีคือ การสร้างแหล่งอาหารปลอดภัยด้วยมือเราเองภายในครัวเรือน ร่วมกับการปรับพฤติกรรมสุขภาพแบบรอบด้าน เพราะอาหารที่ดีต้องมาพร้อมกับพฤติกรรมที่ถูกต้อง จึงจะแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างของสุขภาพได้จริง จุดเริ่มต้น “เกษตรสวนศิลป์” ของป้าจันทร์ แห่งหนองมน ป้าจันทร์–ลภัสรดา ทศรัศมิ์ ผู้ก่อตั้งสวนศิลป์หนองมน จ.ชลบุรี มีพื้นเพเดิมเป็นชาวสกลนคร ในครอบครัวช่างทอผ้าฝ้ายย้อมคราม ก่อนที่ตัวป้าจันทร์จะย้ายมาทำงานแถบระยอง ชลบุรี และศรีราชา กระทั่งพบรักกับสามีและปักหลักกลายเป็นคนบางแสน-หนองมนมาถึงปัจจุบัน ป้าจันทร์เล่าว่าก่อนจะมาเป็นที่รู้จักในนาม “ป้าจันทร์แห่งสวนศิลป์หนองมน” ป้าเริ่มต้นจากการขายดอกเกลือจากนาเกลือผืนสุดท้ายของจังหวัดชลบุรี ส่วนจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้หันเข้าสู่วิถีเกษตรอินทร
ปัจจุบันการเลือกซื้อผักของผู้บริโภคไม่ได้มองแค่เรื่อง “สด” หรือ “ราคา” เท่านั้น แต่ยังให้ความสำคัญกับแหล่งที่มา กระบวนการปลูก และความปลอดภัยของอาหารมากขึ้น โดยเฉพาะผักออร์แกนิคที่หลายคนเลือกนำมาปรุงอาหารเพื่อดูแลสุขภาพของคนในครอบครัว แต่สำหรับคนเมืองที่ไม่ได้มีเวลาเดินตลาด หรืออยากรู้ว่าผักที่ซื้อมีที่มาจากไหน ปัจจุบันมีแพลตฟอร์มออนไลน์เข้ามาช่วยเชื่อมต่อระหว่าง “ฟาร์ม” กับ “ผู้บริโภค” โดยตรง ทำให้สามารถเลือกซื้อผักจากเกษตรกรและฟาร์มต่างๆ ได้ง่ายขึ้น เพียงสั่งซื้อผ่านช่องทางออนไลน์ก็รอรับผักสดถึงบ้าน วันนี้ เทคโนโลยีชาวบ้าน จะพาไปรู้จัก 3 แพลตฟอร์มที่น่าสนใจ สำหรับคนที่กำลังมองหาผักออร์แกนิคและผักปลอดภัยจากแหล่งผลิต จะมีอะไรบ้าง ตามไปดูกันเลย 1. Happy Grocers Happy Grocers เป็นแพลตฟอร์มที่ทำหน้าที่เชื่อมโยงผู้บริโภคกับเกษตรกรและผู้ผลิตอาหาร โดยรวบรวมผัก ผลไม้ และผลิตภัณฑ์จากฟาร์มหลายแห่งมาไว้ในช่องทางเดียว จุดเด่นคือผู้บริโภคสามารถเลือกซื้อสินค้าได้หลากหลาย โดยแพลตฟอร์มให้ความสำคัญกับการตรวจสอบแหล่งที่มาและมาตรฐานของผู้ผลิต ทำให้ผู้ซื้อมีข้อมูลประกอบการตัดสินใจมากกว่าการซื้อผักทั่วไป ร
