เทคนิคเกษตร

ย่านาง เป็นผักพื้นบ้านที่ชาวบ้านอย่างเราๆ รู้จักมักคุ้นกันดี แต่สำหรับผู้ที่เคยแต่ได้ลิ้มรส เคยได้ยินแต่ชื่อ อาจจะไม่ค่อยได้รู้ว่า รูปลักษณ์เป็นอย่างไร กำลังนินทาถึง “ย่านาง” หรือผักย่านาง เถาย่านาง เคยฟังเพลงลูกทุ่งเพลงหนึ่งที่เพราะมากและเก่ามาก ชื่อเพลงมนต์รักลูกทุ่ง รำพันวรรคหนึ่งว่า เห็ดตับเต่าขึ้นอยู่ริมเถาย่านาง มองเห็นบัวสล้างลอยอยู่ริมบึง…ย่านาง เป็นไม้เลื้อยชนิดหนึ่ง มีสรรพคุณที่เป็นประโยชน์แก่คนเรามาก ประโยชน์ทางยา ประโยชน์ทางอาหาร และประโยชน์ทางเครื่องใช้ไม้สอย อาหารหลายอย่าง ที่จะอร่อยได้รสชาติสมจริงของพื้นถิ่นและทางภาคอีสานและภาคเหนือ แกงหน่อไม้ สิ่งที่ขาดไม่ได้คือ น้ำคั้นจากใบเถาย่านาง โดยนำเอาใบย่านาง หรือเถาย่านางมาโขลกให้แตก แล้วคั้นน้ำเย็นสะอาดธรรมดา ได้น้ำคั้นที่ข้นเหนียว สีเขียวคล้ำ มีคนทดลองใช้เครื่องปั่น น้ำที่ได้ข้นเหนียวก็จริงแต่สีขุ่นเหมือนขี้โคลน สู้คั้นด้วยมือไม่ได้ น้ำคั้นนี้ใช้ผสมต้มกับหน่อไม้สดที่ซอย หั่น ทุบแล้ว แต่ถ้าจะทำซุบหน่อไม้ มักจะต้มทั้งหน่อไม้แล้วเอาออกมาปรุงซุบหน่อไม้ จริงๆ แล้วน่าจะเรียกว่า ลาบ หรือยำหน่อไม้มากกว่า เพราะซุปทำให้มองเห็นน้ำต้มจืด

การเกษตรไทย “ยางพารา” คือหนึ่งในพืชเศรษฐกิจสำคัญที่มีบทบาทต่อเศรษฐกิจทั้งในระดับครัวเรือนและระดับประเทศ โดยมีพื้นที่เพาะปลูกยางพารากระจายตัวอยู่ทั่วภาคใต้ ภาคตะวันออก และภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย โดยเฉพาะในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมา ยางพาราได้กลายเป็นความหวังของเกษตรกรจำนวนมากในการสร้างรายได้ที่มั่นคงและต่อเนื่อง ยางพาราไม่เพียงแต่เป็นวัตถุดิบในการผลิตสินค้า ไม่ว่าจะเป็นยางรถยนต์ ถุงมือยาง หรือเครื่องมือทางการแพทย์เท่านั้น แต่ยังเป็นพืชที่สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ต่อเนื่องเป็นเวลานานหลายสิบปี หากได้รับการดูแลและบำรุงรักษาอย่างเหมาะสม ยิ่งในยุคที่ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น ความรู้ในการจัดการสวนยางอย่างยั่งยืนจึงกลายเป็นกุญแจสำคัญ จังหวัดเลย มีเกษตรกรผู้ปลูกยางพาราที่ประสบความสำเร็จ โดยสามารถพลิกฟื้นสวนยางให้กลับมาสร้างผลผลิตได้อย่างน่าทึ่ง นี่คือ คุณประพรรณพร เที่ยงธรรม ที่ตัดสินใจเปลี่ยนป่าไผ่รกร้างให้กลายเป็นสวนยางพารา และใช้ความรู้คู่กับการเปิดใจรับสิ่งใหม่ จนสามารถเพิ่มผลผลิตจาก 500 กิโลกรัมต่อรอบ ไปสู่ 1,200 กิโลกรัมต่อพื้นที่ 19 ไร่ ได้สำเร็จ พลิก 19 ไร่ จากป่าไผ่ที่รกร้าง ปลูกยางพารา ได้

หลายคนอยากปลูกสวนครัวไว้ในบริเวณบ้าน แต่ปลูกเท่าไหร่ก็ไม่งาม อยากปรับปรุงดินโดยวิธีธรรมชาติ ทำได้อย่างไร?  ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่า “ดินดี” ในอุดมคติ เมื่อหยิบหรือตักขึ้นมา 1 ส่วน หรือ 1 ลิตร หรือ 1 ลูกบาศก์เมตร ก็ตาม สมมติเป็น 100 ส่วน ในทั้งหมดนี้มีส่วนประกอบสำคัญ 4 ส่วน โดยปริมาตร คือ 1. เนื้อดิน เกิดจากการแตกหักจนเป็นชั้นเล็กๆ ตามวิถีของธรรมชาติของหิน จำนวนร้อยละ 45 มีบทบาทเป็นตัวกลางให้รากพืชหยั่งลึกและยึดจนยืนต้นอยู่ได้ หากมีสมบัติไม่เป็นกรดจัดหรือด่างจัดจะยิ่งดี คือควรมีค่าความเป็นกรด-ด่าง อยู่ระหว่าง 5.5-6.5 จะเหมาะสมสำหรับเพาะปลูกพืชที่สุด 2. อินทรียวัตถุ ได้จากการย่อยสลายจากเศษซากพืชหรือสัตว์โดยจุลินทรีย์ และทับถมอยู่ในดิน หากมีปริมาณ ร้อยละ 5 จะถือว่าดีที่สุด ปริมาณดังกล่าวจะพบได้ในป่าที่สมบูรณ์ยังไม่เคยมีการนำมาใช้เพาะปลูก มีเศษใบไม้ร่วงหล่นทับถมและเน่าเปื่อยสลายตัว นอกจากจะมีธาตุอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อพืชแล้วยังช่วยปรับโครงสร้างดินให้ร่วนซุย เป็นแหล่งอาหารของจุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์อีกมากมายหลายชนิดที่อาศัยอยู่ในดิน บางชนิดสามารถกำจัดโรคในดินได้ก็มี 3. ความชื้น อ

ในยุคที่กระแสการบริโภคผลไม้คุณภาพกำลังมาแรง ส้มโอกำลังกลายเป็นโอกาสใหม่ของเกษตรกรที่มองการณ์ไกล เหมือนเช่น คุณปิติ จีนแส รองประธานยังสมาร์ทฟาร์มเมอร์ จังหวัดกาญจนบุรี เกษตรกรหนุ่มรุ่นใหม่จากตำบลหินดาด อำเภอทองผาภูมิ ผู้พลิกผืนดินเชิงเขาให้กลายเป็นสวนส้มโอที่มีคุณภาพหวานฉ่ำและปลอดภัย จนได้รับความสนใจจากตลาดทั้งในและต่างประเทศ ในพื้นที่ที่เต็มไปด้วยภูเขา น้ำตก และธรรมชาติ คุณปิติเห็นศักยภาพของผืนดินมากกว่าการเป็นเพียงแค่จุดพักสายตา โดยลงมือปลูกส้มโอด้วยแนวคิด “ปลูกให้ต่าง ปลูกให้ยั่งยืน” ตั้งแต่การคัดพันธุ์ การดูแลรักษา ไปจนถึงการพัฒนาผลผลิตของตัวเอง  สายเลือดเกษตรกร ทำให้ต้องกลับมาทำเกษตร  แนวคิดเบื้องหลังความสำเร็จของสวนส้มโอบนพื้นที่ 50 ไร่ ตั้งแต่จุดเริ่มต้นของคุณปิติในวันที่ไม่มีแม้แต่ประสบการณ์ด้านเกษตร ไปจนถึงวันที่ได้รับการยอมรับในฐานะ “นักปลูกส้มโอมืออาชีพ” พร้อมกับเป้าหมายในการสร้างแรงบันดาลใจให้กับคนรุ่นใหม่ที่อยากเริ่มต้นทำเกษตรอย่างมีคุณภาพ คุณปิติ เล่าให้ฟังว่า หลังเรียนจบปริญญาตรีชีวิตในช่วงนั้นไปทำอะไรหลายอย่าง แต่ด้วยที่ครอบครัวทำสวนส้มโอมาตลอด จึงได้กลับมาช่วย

ต้นไม้กับครอบครัวคนไทยเป็นของคู่กัน ตั้งแต่ไหนแต่ไรมาแล้ว รอบๆ บ้านหากมีที่ว่าง เวลากินอะไรอร่อย หากมีเมล็ดเจ้าของจะหว่านหรือโยนเมล็ดพืชออกนอกชาน เมื่อมีสภาพแวดล้อมเหมาะสม เมล็ดพืชจะงอกเป็นต้นใหม่ขึ้นมาให้เจ้าของเก็บมาใช้ประโยชน์ ต้นไม้ที่ขึ้นอยู่รอบบ้านในยุคเก่าก่อน สามารถบ่งบอกได้ว่าชุมชนนั้นตั้งมานานมากน้อยแค่ไหน เช่น ต้นมะพร้าว ที่ขึ้นสูงเลยหลังคาบ้านไปมากๆ เมื่อทางการจะเข้าไปทำนิติกรรมกับชุมชน ชาวบ้านก็อาจจะบอกว่าอยู่มานานแล้ว นานกว่ากฎหมายจะออกมาเสียอีก สำหรับชุมชนเมือง รูปแบบการปลูกต้นไม้เปลี่ยนไป แทนที่จะปลูกลงดิน ก็ใช้กระถาง วางตั้งตามตึกใหญ่ๆ สิ่งหนึ่งที่ไม่น่าจะเป็นไปได้คือการปลูกพืชไม่ใช้ดิน งานปลูกพืชแบบนี้ ส่วนใหญ่ใช้กับการปลูกผักสลัด ที่ผ่านมา มีภูมิปัญญาสำหรับการปลูกต้นไม้รอบบ้านบอกไว้อย่างแยบยล วัตถุประสงค์ก็คงอยากให้คนสนใจปลูกพืชหลายๆ ชนิดไว้ เพื่อเกิดประโยชน์ในครอบครัว นอกจากที่คุ้นเคยกันมานานแล้ว ยังมีผู้แบ่งต้นไม้ที่ปลูกรอบบ้าน โดยแยกประเภทหรือกลุ่ม คือพืชผัก-สมุนไพร ไม้ผล และไม้ดอกไม้ประดับ พืชผัก-สมุนไพร มีให้เลือกมากมาย พืชผัก-สมุนไพร ใกล้บ้านคน สามารถปลูกได้หลา

“พายุโซนร้อนวิภา” ที่เคลื่อนตัวพาดผ่านประเทศไทย ส่งผลให้เกิดน้ำท่วมฉับพลันหลายพื้นที่ เทคโนโลยีชาวบ้าน จึงขอนำเสนอมาตรการฟื้นฟูพื้นที่การเกษตร หลังน้ำลด ให้เกษตรกรทำการเพาะปลูกพืช สร้างรายได้สู่ชุมชนอย่างต่อเนื่อง      กรณีน้ำท่วมขังเน่าเสียในพื้นที่การเกษตร  ทำให้เกิดลูกน้ำและยุงรำคาญ กรมพัฒนาที่ดินได้แนะนำให้ใช้ผลิตภัณฑ์เทคโนโลยีชีวภาพ สารบำบัดน้ำเสีย สารเร่งซุปเปอร์ พด.6 ซึ่งมีประสิทธิภาพในการย่อยสลายขยะสด ช่วยบำบัดน้ำเน่าเสีย และขจัดกลิ่นเหม็นได้       การฟื้นฟูสวนยางพารา หลังน้ำลดต้องทำอย่างถูกวิธี เพื่อให้ต้นยางกลับมาสมบูรณ์และให้ผลผลิตได้ตามปกติ โดยเริ่มจากระบายน้ำออกจากสวนโดยเร็วที่สุด หากน้ำท่วมขังนานเกิน 30 วัน ควรขุดร่องน้ำเพื่อช่วยระบายน้ำ และหลีกเลี่ยงการเหยียบย่ำหรือใช้เครื่องจักรกลหนักในระยะแรกที่ดินยังเปียกชื้น เมื่อดินแห้งแล้วจึงค่อยพรวนดินบริเวณโคนต้นยางอายุน้อย และใส่ปุ๋ยหมักที่ผสมสารเร่งเพื่อให้ดินฟื้นตัว สำหรับต้นยางที่ได้รับความเสียหาย ให้ตัดแต่งกิ่งและทาปูนขาวบริเวณรอยแผล งดการกรีดยางจนกว่าสภาพต้นยางจะกลับมาสมบูรณ

“ เมื่อก่อนทำนาเป็นหนี้  พอมาทำสวนส้มก็ไล่หนี้หมด ส้มนี่แหละคือจุดรวยของเราให้ทุกอย่างเลย  ทำเงินสร้างผลกำไร เจ็บป่วยก็ไม่เดือดร้อน ก็มาจากสวนส้มนี่แหละ  ทุกวันนี้ มีกินมีใช้ ไม่ขัดสนแค่นี้ก็เพียงพอแล้ว  ”   คำกล่าวของนายชนิตร์ พูนสินธุ์ เกษตรกรชาวสวนส้มคลอง 12 ตำบลนพรัตน์ อำเภอหนองเสือ จังหวัดปทุมธานี ทิ้งอาชีพชาวนา มาทำสวนส้ม นายชนิตร์ เล่าให้ฟังว่า  เมื่อก่อนผมมีอาชีพทำนา  ปี พ.ศ.2533 พายุโซนร้อน “อีรา”  พัดผ่านประเทศไทยทำให้ฝนตกหนักและเกิดน้ำท่วมหนักทำให้นาข้าวล่ม  จึงเลิกทำนา หันมาทำอาชีพรับจ้าง ต่อมา เกษตรกรสวนส้มบางมดมาซื้อที่ดินย่านคลองรังสิตเพื่อทำสวนส้ม  ผมก็เลยทำสวนส้มเขียวหวานตามเขา  ครั้งแรกผมลงทุนทำสวนส้ม 5 ไร่ โดยหาซื้อกิ่งพันธุ์ส้มเขียวหวานมาจากบางมด ปลูกได้ 3 ปีก็เก็บผลผลิตออกขายได้ ได้ผลกำไรดี สามารถซื้อรถปิคอัพได้คันหนึ่ง  จากนั้นก็ขยายพื้นที่ปลูกส้มไปอีก 2 แปลงเนื้อที่รวม  30 กว่าไร่ ต่อมาสวนส้มรังสิตประสบปัญหา “ส้มร่วง” ทำให้ต้นส้มทรุดโทรมและผลส้มร่วงเสียหาย  นายชนิตร์ เป็นหนึ่งใ