มะนาวถือเป็นพืชที่อยู่คู่ครัวไทยมาอย่างยาวนาน แทบทุกบ้านต้องมีติดไว้ ไม่ว่าจะใช้ปรุงอาหาร คั้นน้ำ หรือเพิ่มรสชาติให้เมนูธรรมดากลายเป็นจานอร่อย ที่สำคัญมะนาวยังเป็นพืชที่ช่วยลดรายจ่ายในครัวเรือนได้ และถ้าหากมีการปลูกและดูแลดี ยังสามารถต่อยอดสร้างรายได้เสริมได้อีกด้วย สำหรับใครที่เคยต้องซื้อมะนาวในราคาสูง โดยเฉพาะช่วงหน้าแล้ง แถมยังต้องลุ้นว่ามะนาวที่ซื้อจะมีน้ำหรือไม่ การปลูกมะนาวไว้กินเองจึงเป็นทางเลือกที่น่าสนใจไม่น้อย
มะนาวปลูกได้ทุกบ้าน
เพียงเลือกสายพันธุ์ให้ตรงพื้นที่
ประเทศไทยมีมะนาวให้เลือกปลูกหลากหลายสายพันธุ์ ตามความชอบและความเหมาะสมของพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นมะนาวแป้น มะนาวนิ้วมือ มะนาวหวาน มะนาวตาฮิติ มะนาวไร้เมล็ด มะนาวแป้นรำไพ มะนาวเลมอน ไปจนถึงมะนาวยักษ์ แต่ละสายพันธุ์มีลักษณะเด่น ข้อดี และข้อจำกัดแตกต่างกันไป บางพันธุ์น้ำเยอะ เปลือกบาง บางพันธุ์ทนแล้งดี เหมาะปลูกเชิงการค้า ซึ่งมะนาวจัดเป็นพืชที่ปลูกขายก็ทำเงินดี ปลูกไว้กินเองก็ช่วยลดค่าใช้จ่ายได้อย่างเห็นผล

เมื่อเลือกสายพันธุ์ได้แล้ว ขั้นต่อมาคือการเลือกพื้นที่ปลูก ใครมีพื้นที่สวนก็ปลูกลงดินได้ตามสะดวก แต่สำหรับบ้านที่มีพื้นที่จำกัด การปลูกมะนาวในเข่งหรือกระถางก็ทำได้ง่าย ขอเพียงมีกิ่งพันธุ์ที่ดี โดยเฉพาะมะนาวกิ่งตอน ซึ่งถือว่าปลูกติดง่ายและให้ผลเร็ว วัสดุปลูกไม่จำเป็นต้องยุ่งยาก ประกอบด้วยอินทรียวัตถุ ดินเก่า ดินใหม่ หรือดินสำเร็จรูปจากร้านค้าทั่วไปก็สามารถปลูกได้
เทคนิคตอนกิ่งมะนาวทำเองได้ไม่ยาก
รอ 25 วัน ได้ต้นพร้อมปลูก
การตอนกิ่งมะนาวเป็นอีกหนึ่งวิธีที่เกษตรกรนิยม เพราะทำได้ไม่ยากและได้ต้นพันธุ์ที่มีลักษณะเหมือนต้นแม่ เริ่มจากการเลือกกิ่งที่สมบูรณ์ ตั้งตรง ไม่อ่อนหรือแก่เกินไป ใบสีเขียวสด กิ่งสีเขียวอมน้ำตาล มีความยาวประมาณ 40 เซนติเมตร จากนั้นตัดใบและหนามบริเวณที่จะตอนออก ทำการควั่นกิ่งให้เป็นรอยห่างกันประมาณ 2 เซนติเมตร ใช้มีดเฉือนตามแนวยาวระหว่างรอยควั่น พร้อมทั้งแกะเปลือกออกและขูดเนื้อเยื่อให้หมด โดยขูดจากฝั่งปลายกิ่งเข้าหาลำต้น

เมื่อเตรียมกิ่งเรียบร้อยแล้ว นำตุ้มตอนที่ทำจากขุยมะพร้าวแช่น้ำทิ้งไว้ 1 คืน บีบให้หมาดๆ ใส่ลงถุงร้อน มาผ่าครึ่งแล้วหุ้มครอบบริเวณที่ควั่นกิ่ง จากนั้นมัดด้วยเชือกให้แน่น เพียงเท่านี้ก็เป็นอันเสร็จขั้นตอนการตอนกิ่ง รอต่อไปอีกประมาณ 25 วัน รากก็จะเริ่มงอกออกมา เมื่อรากแข็งแรงแล้วจึงตัดกิ่งตอนออกจากต้นแม่ พร้อมทั้งแกะถุงตุ้มตอนแล้วนำไปชำลงในถุงดำ รอให้ต้นตั้งตัวดีจึงย้ายลงกระถางหรือเข่งต่อไปได้ หรือหากไม่สะดวกตอนกิ่งเอง ก็สามารถหาซื้อกิ่งตอนที่มีรากพร้อมปลูกมาลงกระถางได้ทันที
ปลูกมะนาวรอบบ้าน ทางรอดครัวเรือน
เก็บกินเอง ประหยัดค่าใช้จ่าย
เมื่อปลูกมะนาวลงกระถางแล้ว ดูแลต่อไปเรื่อยๆ ประมาณ 6-8 เดือน ต้นจะเริ่มให้ผลผลิตออกมาให้เห็น หากเป็นต้นเตี้ยหรือไม่สูงมากสามารถใช้มือปลิดผลได้โดยตรง แต่หากต้นสูงนิยมใช้มีดหรือตะขอผูกติดกับด้ามไม้รวกยาว คล้องแล้วกระตุกผลลงมา อย่างไรก็ตาม หากต้องการรักษาคุณภาพผลไม่ให้บอบช้ำ ควรใช้ตะกร้อหวายในการเก็บเกี่ยว และควรเก็บในช่วงที่ผลเริ่มแก่จะได้มะนาวที่มีน้ำและคุณภาพดี

จุดเด่นของมะนาวคือปลูกครั้งเดียวสามารถให้ผลผลิตได้ต่อเนื่องตลอดทั้งปี หากเก็บไว้กินภายในครัวเรือนก็ช่วยประหยัดค่าใช้จ่าย และถ้าผลผลิตเหลือสามารถทำให้มีรายได้หมุนเวียนอย่างสม่ำเสมอ สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้คือสภาพดินฟ้าอากาศ แต่สามารถรับมือได้ด้วยการดูแลอย่างเหมาะสม ไม่ว่าจะเป็นการตัดแต่งกิ่งเพื่อรักษาสมดุลของต้น การให้ปุ๋ยในปริมาณพอดี ไม่มากหรือน้อยเกินไป ดูแลแบบบ้านๆ แต่สม่ำเสมอ ก็ช่วยให้ต้นมะนาวแข็งแรงและให้ผลดี
หากมีโอกาสลองมองหาพื้นที่ว่างเล็กๆ รอบบ้าน แล้วปลูกมะนาวไว้สักต้นหรือสองต้น ถือเป็นการสร้างคลังอาหารสำรองในครัวเรือน เพราะมะนาวเมื่อนำไปคั้นน้ำหรือปรุงอาหาร การปลูกมะนาวเองนอกจากจะช่วยประหยัดแล้ว ยังสร้างความภูมิใจและความสุขเล็กๆ ในครัวเรือน เป็นอีกหนึ่งทางเลือกของทางรอดที่จับต้องได้จริงในชีวิตประจำวัน
