ในบริบทของการเกษตรยุคใหม่ การเพิ่มมูลค่าผลผลิตถือเป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยให้เกษตรกรสามารถสร้างรายได้ได้หลายเท่าตัว โดยเฉพาะพืชพื้นบ้านที่แม้จะมีผลผลิตจำนวนมาก แต่กลับมีมูลค่าทางการตลาดค่อนข้างต่ำ
“ตะลิงปลิง” คือหนึ่งในตัวอย่างของพืชริมรั้วที่พบได้ทั่วไปในหลายพื้นที่ของประเทศไทย ให้ผลผลิตดก ดูแลง่าย แต่กลับมีข้อจำกัดด้านการบริโภค เนื่องจากมีรสเปรี้ยวจัด ทำให้ความต้องการในตลาดสดมีไม่มากนัก ส่งผลให้ราคาจำหน่ายกิโลกรัมละไม่กี่บาทเท่านั้น
น.ส.สุมาลี เมืองมีศรี หรือ ไหม อายุ 44 ปี อดีตพนักงาน อบต. ใน จ.กระบี่ กลับบ้านเกิดที่ จ.ตรัง เพื่อหาอาชีพอิสระเลี้ยงชีพ ก่อนเกิดไอเดียเห็นต้นตะลิงปลิง พืชริมรั้วข้างบ้านสุกหล่นเต็มต้น ขายไม่ได้ราคา แจกฟรีก็ไม่มีใครเอา เนื่องจากตะลิงปลิงมีรสเปรี้ยว ชาวบ้านจึงนิยมนำมาทำแกงส้ม ต้มส้มหรือทำน้ำพริก ในช่วงที่มะนาวมีราคาแพง แต่เมื่อเหลือใช้จึงสุกหล่นและเน่าคาต้น
เกษตรกรจึงไปตระเวนรับซื้อตะลิงปลิงจากชาวบ้านในราคากิโลกรัมละ 8 บาท นำมาเพิ่มมูลค่าด้วยการดองเกลือทิ้งไว้ 3 คืน ก่อนจะนำมาเชื่อมเป็นเวลานานกว่า 4 ชั่วโมง จากนั้นจึงตักใส่ถังพักทิ้งไว้อีก 3 คืน แล้วจึงนำมาอบแห้งอีก 1 วัน บรรจุถุงขายได้กิโลกรัมละ 500 บาท โดยมีหลายขนาดให้เลือกซื้อตั้งแต่ราคาถุงละ 50-250 บาท แล้วแต่ลูกค้าจะเลือก สร้างรายได้ไม่ต่ำกว่า 2,500 บาทต่อสัปดาห์ หรือกว่า 150,000 บาทต่อปี
โดยเกษตรกรนำไปขายในงานโอท็อป ตามตลาดนัด และห้างสรรพสินค้าทั้งใน จ.ตรัง และต่างจังหวัด ผลตอบรับดีเกินคาด เพราะทำขายเป็นเจ้าแรกใน จ.ตรัง ทำให้มียอดสั่งซื้อเข้ามาอย่างต่อเนื่อง ทำให้ตะลิงปลิงพืชไร้ค่า กลายเป็นพืชเศรษฐกิจที่ชาวบ้านในชุมชนช่วยกันอนุรักษ์ไว้ เพื่อส่งขายสร้างรายได้ช่วงหน้าแล้ง
ซึ่งตะลิงปลิงมีลูกดกช่วงเดือนมกราคม-มีนาคมของทุกปี ทำให้ช่วงนี้เป็นช่วงทำเงินของเกษตรกรและชาวบ้านที่ปลูกตะลิงปลิง โดยพบว่าตะลิงปลิงเป็นพืชริมรั้วที่มีสรรพคุณทางยา ใช้ขับเสมหะ แก้อาการเมารถเมาเรือ แก้อาการคลื่นไส้อาเจียน วิงเวียนศีรษะ เป็นยาระบาย แก้ไอ ลดไข้ ลดไขมันในเลือดสูง อุดมไปด้วยวิตามินซีและสารต้านอนุมูลอิสระสูง ช่วยรักษาโรคริดสีดวงทวาร รักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน และอื่นๆ
ซึ่ง 1 ปีจะหากินได้เพียง 1 ครั้ง เกษตรกรจึงต้องนำมาแช่อิ่ม เพื่อให้สามารถเก็บไว้ได้นานข้ามปี ก่อนนำมาเชื่อมตามออร์เดอร์ของลูกค้า ส่วนใครสนใจติดต่อได้ทางเพจ/เฟซบุ๊ก “สุมาลี เมืองมีศรี”
ด้าน น.ส.สุมาลี เมืองมีศรี เกษตรกรผู้แปรรูปตะลิงปลิง อ.ย่านตาขาว จ.ตรัง กล่าวว่า เริ่มทำตะลิงปลิง มา 2-3 ปีแล้ว โดยเริ่มทำตั้งแต่ปลายเดือนธันวาคมเป็นต้นมา เพราะเป็นฤดูกาลของตะลิงปลิง รับซื้ออยู่ที่กิโลกรัมละ 8 บาท
ประโยชน์คือช่วยขับเสมหะ มีวิตามินซีสูง ช่วยบรรเทาอาการเจ็บคอ ลดอาการคลื่นไส้ เวียนหัวอาเจียนได้ แก้อาการเมารถเมาเรือได้ด้วย ขายกิโลละ 500 บาท ทำเป็นแพ็กเล็กๆ เริ่มต้นที่ 50 บาท ผลตอบรับอยู่ในเกณฑ์ที่ดี มีออร์เดอร์เข้ามาอย่างต่อเนื่อง มีลูกค้าสั่งจองล่วงหน้า ซึ่งทางเราได้ผลิตของสต๊อกไว้ เพื่อส่งให้ลูกค้าทันตามออร์เดอร์ที่สั่งมา
หลายคนอาจมองว่า ใบไม้ที่ร่วงอยู่ใต้ต้น หรือพืชที่ปลูกอยู่ริมรั้วบ้าน เป็นเพียงสิ่งธรรมดาที่ไม่มีมูลค่า แต่ในความเป็นจริงแล้ว พืชหลายชนิดที่อยู่ใกล้ตัว ไม่ว่าจะเป็นใบมะละกอ ใบมะม่วง ใบฝรั่ง ใบมะนาว ไปจนถึงไม้ดอกหลากหลายชนิดที่ปลูกไว้เพื่อความสวยงาม ล้วนเป็นวัตถุดิบสำคัญที่ตลาดสมุนไพรและอุตสาหกรรมสุขภาพยังมีความต้องการอย่างต่อเนื่อง เพราะในสายตาของผู้ที่เข้าใจตลาดสมุนไพรแล้ว “ใบไม้ทุกใบมีมูลค่า” เพียงแต่ต้องรู้ว่าจะนำไปต่อยอดอย่างไร วันนี้เทคโนโลยีชาวบ้านจะพาไปรู้จัก ‘อาชีพรับซื้อสมุนไพร’ กับ คุณนุช–ณิชาดา กิตติโชติธนกุล เจ้าของ “ณิชาดา บ้านสมุนไพร63” เป็นหนึ่งในธุรกิจที่หลายคนอาจไม่เคยรู้จัก แต่เบื้องหลังผลิตภัณฑ์สมุนไพร ชาชง หรือเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพจำนวนมาก ล้วนต้องอาศัยเครือข่ายผู้รวบรวมวัตถุดิบจากเกษตรกรรายย่อยทั่วประเทศ ก่อนส่งต่อเข้าสู่กระบวนการแปรรูป จุดเริ่มต้นของหลายธุรกิจที่ประสบความสำเร็จ มักไม่ได้เกิดจากความต้องการกำไรสูงสุด แต่เกิดจาก “ทางรอด” ของชีวิต เช่นเดียวกับเรื่องราวของธุรกิจสมุนไพรแห่งนี้ ที่เริ่มต้นจากวินาทีที่ชีวิตเกือบถึงทางตัน เมื่อ “สมุนไพร” คือโอกาสสุดท้าย คุ
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) โดยศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) เปิดบ้านโรงงานผลิตพืชแนวตั้งและโรงเรือนอัจฉริยะ ในกิจกรรม “NSTDA x Press Interviews: นวัตกรรม Plant Factory โรงเรือนอัจฉริยะ ยกระดับพืชสมุนไพรไทยสู่ธุรกิจมูลค่าสูง” ภายใต้แผนงาน S&T Implementation for Sustainable Thailand ในกลุ่มยุทธศาสตร์เร่งด่วน (Pre-Battle) เรื่องการผลิตพืชผักสมุนไพรด้วยเทคโนโลยีการเกษตรอัจฉริยะ เพื่อแสดงศักยภาพนวัตกรรมขั้นสูงในการควบคุมสภาวะแวดล้อมที่สามารถกำหนดพฤติกรรมพืชให้สร้างสารสำคัญทางการแพทย์และพาณิชย์ได้ตามต้องการ การจัดกิจกรรมครั้งนี้ยังมุ่งประกาศความพร้อมของ สวทช. ในการทำหน้าที่เป็นกลไกขับเคลื่อนต้นน้ำ หนุนภาคเอกชนไทยพึ่งพาตนเองและแข่งขันได้ในตลาดโลก พร้อมย้ำ “เราไม่ได้ขายระบบโรงเรือน แต่เราเป็นเพื่อนคู่คิดทางเทคโนโลยี” ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เชาวรีย์ อรรถลังรอง ผู้อำนวยการไบโอเทค สวทช. กล่าวว่า ความท้าทายสำคัญที่ภาคอุตสาหกรรมเผชิญอยู่เสมอในการใช้พืชสมุนไพรแบบดั้งเดิม คือความไม่สม่ำเสมอของปริมาณสารสำคัญในแต่ละรอบการเก็บเกี่ยว ตลอดจนความเสี่ยงจ
“ อำเภอบางแพ ”เป็นแหล่งเพาะเลี้ยงกุ้งก้ามกราม ที่มีชื่อเสียงของ จังหวัดราชบุรี เพราะกุ้งที่นี่มีเอกลักษณ์โดดเด่นไม่เหมือนกุ้งที่เพาะเลี้ยงในพื้นที่อื่นๆ เพราะสภาพที่ดินในโซนนี้เกิดจากการทับถมของน้ำทะเลในอดีต ลักษณะเป็นดินเหนียวเนื้อละเอียดสีเทาเข้มถึงสีดำ มีชั้นหิน อุดมไปด้วยแร่ธาตุ และจุลินทรีย์สูงส่งผลให้กุ้งโตเร็ว มีเอกลักษณ์สีสวย เนื้อแน่นเต็มเปลือก เมื่อปรุงสุกจะมีรสชาติหวานธรรมชาติ มีมันกุ้งมาก และไม่มีกลิ่นคาว สินค้าขายดี เป็นที่ต้องการของตลาดมาก กรมทรัพย์สินทางปัญญาได้ขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ( GI) กุ้งก้ามกรามบางแพ เมื่อวันที่ 27 มิถุนายน 2566 โดยเป็นสินค้า GI ลำดับที่ 5 ของจังหวัดราชบุรี จังหวัดราชบุรี ได้จัดงาน “เทศกาลกินกุ้ง และของดีอำเภอบางแพ” เป็นประจำทุกปี เพื่อประชาสัมพันธ์ กุ้งก้ามกรามซึ่งเป็นกุ้งGI เป็นของดีของอำเภอบางแพ เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ สนับสนุนเกษตรกร และส่งเสริมการท่องเที่ยวในพื้นที่ซึ่งเป็นแหล่งปลูกสินค้าเกษตรนานาชนิดไม่ว่าจะเป็นพืชผัก ผลไม้ มะพร้าว องุ่น ชมพู่ ฝรั่ง มะม่วง ลำไย รวมถึงผลผลิตจากกลุ่มวิสาหกิจชุมชนและโอทอปต่างๆ ในท้องถิ่น ต้นทุนผ
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) โดยศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) เปิดบ้านโรงงานผลิตพืชแนวตั้งและโรงเรือนอัจฉริยะ ในกิจกรรม “NSTDA x Press Interviews: นวัตกรรม Plant Factory โรงเรือนอัจฉริยะ ยกระดับพืชสมุนไพรไทยสู่ธุรกิจมูลค่าสูง” ภายใต้แผนงาน S&T Implementation for Sustainable Thailand ในกลุ่มยุทธศาสตร์เร่งด่วน (Pre-Battle) เรื่องการผลิตพืชผักสมุนไพรด้วยเทคโนโลยีการเกษตรอัจฉริยะ เพื่อแสดงศักยภาพนวัตกรรมขั้นสูงในการควบคุมสภาวะแวดล้อมที่สามารถกำหนดพฤติกรรมพืชให้สร้างสารสำคัญทางการแพทย์และพาณิชย์ได้ตามต้องการ การจัดกิจกรรมครั้งนี้ยังมุ่งประกาศความพร้อมของ สวทช. ในการทำหน้าที่เป็นกลไกขับเคลื่อนต้นน้ำ หนุนภาคเอกชนไทยพึ่งพาตนเองและแข่งขันได้ในตลาดโลก พร้อมย้ำ “เราไม่ได้ขายระบบโรงเรือน แต่เราเป็นเพื่อนคู่คิดทางเทคโนโลยี” ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เชาวรีย์ อรรถลังรอง ผู้อำนวยการไบโอเทค สวทช. กล่าวว่า ความท้าทายสำคัญที่ภาคอุตสาหกรรมเผชิญอยู่เสมอในการใช้พืชสมุนไพรแบบดั้งเดิม คือความไม่สม่ำเสมอของปริมาณสารสำคัญในแต่ละรอบการเก็บเกี่ยว ตลอดจนความเสี่ยงจ
